” هەندێك لە ئافرەتان لەلایەن هاوسەری پێشوویانەوە هەراسان دەكرێن”
” منداڵەكانمان باجی هەڵەی دایك و باوكیان دەدەن “
ئا/ گولستان بەهجەت
ئەو ژنانەی جیابوونەتەوە رووبەڕووی هەندێک نیگەرانی و کێشە دەبنەوە کە بە هیچ شێوەیەک چاوەڕوانیان نەدەکرد.
لە زۆرینەی کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە كوردستانیشەوە، واقیعی ژیانی ژنە تەڵاقدراوەکان لە ژێر کۆمەڵێک کێشەدان، زۆرجار كێشەكانیشیان پشتگوێ دەخرێت، ڕێژەیەکی زۆر لە ژنانی تەڵاقدراو باوەڕیان بە حوکمە تەسکەکانی کۆمەڵگا لە ئاست ئەو دۆخەی تێدانە هەیە، ئەمەش وای كردووە، هەستی نامۆبوون و نائەمنی و ناڕەحەتیان لا دروست بێت.
دۆخی ئەو ئافرەتانەی لە هاوسەرەكانیان جیا دەبنەوە، گۆڕانكاری زۆری بەسەردا دێت، هەم لە نێو خێزان هەمیش لە نێو كۆمەڵگە، زۆرجاریش خۆی بەهۆی گوشارەكانی دەورووبەری تووشی گۆشەگیری و هەستكردن بە لاوازی دێت، دواجار كاریگەری لەسەر بیركردنەوە و هەڵسوكەوتی دادێت، خۆ ئەگەر منداڵیشی هەبێت چ لەلای بن یا لێی دورخرابێتە كێشەكان زیاتر دەكات.
ژینۆ رەسوڵ، تەمەنی 31 ساڵە و خاوەن 4 منداڵە ئەو دوای درووستبوونی كێشە لەگەڵ هاوسەری لە یەكتر جیابوونەوە، هەر چەندە وەك خۆی دەڵێت، كەس وكاری زۆر هەوڵیاندا نەگەنە ئاستی جیابوونەوە، بەڵام سوودی نەبووە، ئەو بۆ زاری كرمانجی دوا و گووتی ” لە تەمەنی 19 ساڵی شووم كرد، سەرەتاكانی ژیانمان زۆر باش و خۆش بەرێ كرد، بەڵام بە تێپەڕبوونی كات، كێشە كەوتە نێوانمان هەرچەند ببووینە خاوەن منداڵیش، بەڵام هیچ كاریگەری لەسەر رەفتارەكانی هاوسەرم نەكرد، ئەو شەوانە درەنگ دەهاتەوە و بیانووی پێدەگرتم، ئەم بیانووانە گەیشتە سنووری درووستبوونی دەمەقاڵێ و دەست وەشاندن لە من و منداڵەكانم”.
ژینۆ، بە دڵگرانییەوە باسی دۆخی دوای جیابوونەوەی كرد و كۆمەڵێك بابەتی خستنەڕوو، ئەو گووتی” دوای جیابوونەوە، دوو لە منداڵەكانم لای خۆمن و ئەوانی دیكەش لای هاوسەرەكەمن، ئەوان ئێستا باجی كەمترخەمییەكانی هاوسەرەكەم دەدەن، لەبەر ئەوەی من زۆر لە خۆبووردە بووم و زۆریشم هەوڵدا، بەڵام سوودی نەبوو، ئێستا خۆم منداڵەكانم لە ماڵی باوكمین، هەست دەكەم بوومەتە بارگرانی بەسەریانەوە، بەڵام بەهۆی ئەوەی خاوەنكاری خۆم نیم و هیچ داهاتێكم نییە، ناچارم دانبەخۆم دابگرم و لەبەر منداڵەكان و باوك و دایكم هیچ كاردانەوەم نەبێت، بەڵام كاتێ تەنیا دەبم ناخم وەك بووركان وایە و دەیان بیرۆكەم دێتە مێشك، یا كاتێ میوانێك دێنە ئێرە حەز دەكەم خۆم بشارمەوە لەبەر ئەوەی هەر چاویان پێم دەكەوێت باسی جیابوونەوە و منداڵەكان و كێشەكەم دەكەن و دووبارە برینەكانم دەكوڵێننەوە”.
ئەو ئافرەتە نموونەی سەدان ئافرەتی دیكەی كۆمەڵگەیە كە بەهۆی لێكتێنەگەشتن یا هەر كێشەیەكی دیكە جیا بوونەتەوە.
یەکێک لەو کێشە گرنگانەی کە ئافرەت دوای جیابوونەوە ڕووبەڕووی دەبێتەوە کێشەی داراییە لە زۆر حاڵەتدا ژن لە بەرامبەر جیابوونەوە لە هاوسەرەکەی دەستبەرداری هەموو ماف و ئیمتیازە یاساییەکانی دەبێت، تەنها لە پێناو رزگاركردنی خۆی لەو دۆخەی لەگەڵ هاوسەرەكەی تێی كەوتووە، ئەمەش بارگرانی بۆ سەر ئافرەتان زیاتر دەكات.
تێڕوانینی نالەباری کۆمەڵگا بۆ ژنانی جیابووەوە، کێشەی زۆری بۆ دروستکردوون، زۆرن ئەو پیاوانەی بێ رەچاوی داب و نەریتی كۆمەڵایەتی و دۆخی ئەو ئافرەتانی جیابوونەتەوە، دەیانخەنە حاڵەتێكی ئەستەمترەوە.
خەجیجە نووری، یەكێكە لەو ئافرەتانەی لە هاوسەرەكەی جیابۆتەوە، ئەویش بە دەست كۆمەڵێك كێشە گیرۆدە بووە، وەك خۆی دەڵێت: بۆ هەر شوێنێك بچم یا لە هەندێك دامەزراوە، هەتا كۆمپانیاكانیش كاتێ دەزانن جیابوومەتەوە بە چاوی نێچیر سەیرم دەكەن و بێ ئەوەی رەچاوی دۆخی كۆمەڵایەتی یا دەروونیم بكەن، ئەمەش وای لێكردووم لە ماڵ گۆشەگیر بم و ئەگەر زۆر ناچار و دڵنیا نەبم نەچمەوە لای كەس یا تەنها نەچم و كەسێك لەگەڵ خۆم ببەم”.
ئەم هۆكارانەی باسكران بەشێكی زۆر كەمی كۆسپەكانی ناو ژیانی ئافرەتانی جیابوویەوەیە، لەكاتێكدا پیاوەكان كێشەكانیان زۆر كەمترە، بە تایبەتی لە بابەتی دووبارە هاوسەرگیری كردنەوە بۆ پیاوان زۆر ئاسانترە، بەڵام بۆ ئافرەتی جیابوویەوە زۆر قوورسترە و كەمتر چانسی ئەوەی بۆ دەرەخسێت بچێتەوە نێو ژیانی هاوسەرگیری، ئەگەر خوازبینیشی هەبێت و بۆ جاری دووەم بچێتە ژیانی هاوسەرگیرییەوە، دەكەوێتەبەر تانە و تەشەری هەندێك لە ئەندامانی بنەماڵەی مێردی، یا ئەگەر منداڵی لە پیاوی پیشوو هەبێت ناچار دەبێت دەستبەرداریان بێت، لەبەر ئەوەی بە دەگمەن ئەو پیاوانە هەن كە رازی بن منداڵی پیاوی دیكە بەخێو بكەن.
بەڵام كێشەیەكی زۆر سەیرتری ئەو ئافرەتانەی كە جیا دەبنەوە هەراسانکردنیانە لەلایەن هاوسەری پێشوویانەوە، بەتایبەتی ئەگەر دووبارە هاوسەری بكەنەوە، یا ئەگەر بزانن پیاوێكی دیكە چۆتە داخوازییەوە، ئەوە بەهۆی هزری پیاو سالاری یا ئیرەییەوە دەست بە هەراسانكردن یا درووستكردنی كۆسپ بۆ ئافرەتەكە دەكەن.
زۆرینەی لێكۆلەرانی بابەتە كۆمەڵایەتییەكان، پێشنیاریان بۆ ئەو ئافرەتانەی لە مێردەكانیان جیابوونەتەوە ئەوەیە، كە لەكاتی هەر كێشەیەكی لەمجۆرە، لە جیاتی گۆشەگیری و خەم خواردن، سەردانی توێژەرەكانی كۆمەڵایەتی یا دەروونناسی بكەن و بەئاسوودەیی و وەك خۆی كێشەكانیان لەگەڵ بخەنەروو.
