رێبوار حەمەلاو شوانی
لەماوەی سەد ساڵی رابردوو ڕژێمەکانی عێراق ، بەهەموو شێوەیەک دژایەتی و دوژمنایەتی یان بەرامبەر شوناس و خاکی کوردوکوردستان کردووە و بەهەموو شێوەیەک سیاسەتی ئازاردان و سڕینەوە و داگیرکردنی خاکیان بەرامبەر کوردستان ئەنجامداوە ، لە هەر شوێنک دەرفەتێکیان بۆ ڕەخسا بێت ، هەوڵی شوێن بزرکردن و خنکاندن گەلی کورد دراوە ، هەوڵەکانی حکوومەتە شۆڤێنییەکانی عێراق ،شێواندنی شوناس و شکاندنی ئیرادە و شکۆی کورد و دەستبەسەرداگرتنی زێدی باب و پاپیرانی بووە ، ئەوەش ئاماژەیە بەوەی کە لە بنەڕەتدا سیاسەت و زێهنیەتی و بەرنامەی شۆڤێنیەکانی عێراق بۆ ماوەییە بەتایبەتی بەرامبەر ناوچە کوردستانییەکان و کەرکووک کە خاکی باب و باپیرانیانە و بە پێی مێژوو و کەلتوور و زمان سەرچاویەکی کوردبوون و کوردستانبیوونی خاکی کوردستان و کەرکووکە بەتایبەتی .
بۆیە، دەتوانین بڵێن ، هەر لەو کاتەوە لە سەر دەستی زڵهێزانەوە دەوڵەتێکی دەستکرد بەناوی عێراق دروستکراو ، لە سیستمی پادشاهییەوە تا ئێستای مەزهەبی عەرەبی شیعی شۆڤێنی ، بەهەموو توانایەکی سەربازی و سیاسی و ئابووری کار بۆ لەناوبردن و قڕکردنی شوناس و جوگرافیا و کەلتووری کوردوکوردستان دراوە .
ئەوەی حکوومەتەکانی عێراق بەرامبەر بە گەلی کورد دەیکەن ، بەتایبەتی پرسی ناوچە کوردستانییە کێشە لە سەرەکییەکانە ، کە بە پیلانێکی دارێژرا وئامادەکراو ، هەوڵی بەعەرەبکردن و گۆڕینی شوناسی جوگرافی و مێژوویی کوردستان دەدرێت ، بە رۆژی رووناک نە یاسا و نە دادگە و نە حکوومەت لەلایی شۆڤێنییەکان بایەخی نییە و تەنها سەپاندنی بیروباوەری شۆڤێنی و داگیرکاری و ستەمکاری و خنکاندنی گەلی کورد لەو ناوچانەیە ، بە پێی هەموو سەرژمێرییەکان و بەتایبەتی سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ ، کوردستانبیوونی چ لە رووی ڕێژەی دانیشتیوان و چ جوگرافیا رەسەنایەتی ناوچەکە و خاوەنە راستەقینەی سەلماند، ئەوەش ئاماژەیە بەوەی کە هەوڵی شوناس و خاک کە بەگرنگترین بنەمای نەتەوەیی و نیشتیمانییە بەردەوام لە لایەن دەسەڵاتە شۆڤێنییەکانەوە بەردەوامی هەیە و دەبێ کورد یەکریز و تەبا بێت
بە پێی خوێندنەوەی دەسەڵاتدارانی عێراق ، جگە لە خۆپەرستی و شۆڤێنیزمی ، نە باوەریان بە دیموکراسی و نە پێکەوەژیان و نە دەستوور و نە فیدڕاڵی و هیچی شتێکی تر نییە ، لەگەڵ ئەوەشدا بەهەموو شێوەیەک گەلی کورد ، کە دووەم گەورە نەتەوەیە لە سەر ئاستی عێراق ، ڕەتدەکرێتەوە و هەمیشە کاریان لە سەر بن دەستی و سەرکوتکردنی کردووە ، هەمیشە کورد بە چاوی پلە دوو و سێی مامەڵەی لەگەڵ کراوە و پەراوێز خراوە ، سیاسەتی بەزۆر بەعەرەبکردن و تیرۆر و دەرکردن گەلی کورد لە کەرکووک و ناوچە کوردستانییەکانی دیکە ، پێشێڵکردنی ئاشکرای دەستووری هەمیشەیی عێراق ، لە هەمانکاتیشدا ڕەتکردنەوەی یاسا و بریارەکانی دادگەیە ، ئەوەش ئاماژەیە بەو زێهنیەتە شۆڤێنیەکەی کە خراپتر لە رابردوو باوەری بە شوناش و خاک و نەتەوەیی کورد نییە .
ئەوەی ئێستە دەبینرێت لە گوندەکانی سنووری سەرگەڕان و رێگری لە جووتیار بۆ کێڵانی خاکەكەی، پێچەوانەی ئەو دەستوورە عێراقییەیە کە سیستمی نوێی لەسەر بنیات نراوەتەوە لە ساڵی 2005 و زیاتر لە 80%ی دەنگدەری عێراقی پەسندیان كردووە، بەڵام لە ڕووی کردارەکییەوە نە دەستوورەکە و نە ئەو یاسا پەرلەمانییەی سەرەتای ئەم مانگە دەنگی بۆ دراوە، کاریان پێ ناکرێت و ناچنە بواری جێبەجێکردنەوە، چونکە لە بنەڕەتدا بڕوایان بە ناسنامە و خاک و نەتەوەی کورد نییە.
داگیرکردنی کەرکووک لە 16ی ئۆکتۆبەری 2017 و هێنانی هەزران سەرباز و میلیشیا بۆ کەرکووک و ناوچە کوردستانیەیکانی تر ، ئاماژەیە بەو راستیەیەی کە هەر کاتێک عێراق خاوەن چەک و هێز بێت ، لە جیاتی بەکارهێنانی بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری ئەوا بۆ کاری تیرۆر و خنکاندن و داگیرکاری و وێرانکاری و تێکدانی سەقامگیری و پێکەوەژیان بەکاری دێنێت ، بەتایبەتی کە جارێکی تر دەسەڵاتدارانی شۆڤێنی سەربازی نەک مەدەنی ئەو راستییەیان سەلماند کە سوپا بۆ داگیرکاری و سڕینەوەی شوناسی کورد وکوردستان بەکاردێنن .
عێراق و سوپا ناشرین و دڕندەکەی ، هەمیشە خەون بە سەرکوتکردن و سڕینەوە و چەوساندن و ئازاردانی گەلی کورد دەبینن ، دەسەڵاتی ئێستای بەغدا درێژەپێدەری هەمان زێهنیەت و سیاسەتی خۆسەپێنراوە وداگیرکەرانەیانە بە چەک و سیناریۆ و شانۆگەری کە دژی بە کوردوکوردستان پەیرەو دەکرێت ، گەلی کوردیش وەک چیاییەکی سەرکەش بەرانبەریان وەستاوەتەوە و سازش لە سەر شوناس و بستێک خاکی کوردستان ناکات .
