ئەمریكا پلانى هه‌يه‌ چه‌ك به‌ ئيسرائيل بفرۆشێت

زاری كرمانجی – سۆران:

میدیا ئەمریكییەكان بە پشتبەستن بە بەرپرسانی حكومەت و كەسانی ئاگادار، ڕایانگەیاندووە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بە شێوەیەكی نافەرمی كۆنگرێسی ئاگادار كردووەتەوە لە نیازی فرۆشتنی چەك بە بەهای ٨ ملیار دۆلار بە ئیسرائیل.
ئەم هەواڵە سەرەتا لەلایەن ماڵپەڕی هەواڵی ئەكسیۆسەوە بە پشتبەستن بە بەرپرسێكی ئەمریكی بڵاوكرایەوە، دواتر لەلایەن تۆڕی هەواڵی سیعانەوە بڵاوكرایەوە، كە لەلایەن بەرپرسێكی ئەمریكی و سەرچاوەیەكی دیكەی ئاگادارەوە ئاماژەی پێكراوە.
بە پێی ئەم هەواڵە ، وە زارەتی دەرەوەی ئەمریكا ئاگادارییەكی نافەرمی ئاراستەی لیژنەی كاروباری دەرەوەی ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەنجوومەنی پیرانی كرد و ئاگاداریان كردەوە كە حكومەت بە نیازە ئەم بڕە چەكە بە ئیسرائیل بفرۆشێت.
ئەم گرێبەستە چەكدارە دەبێت لەلایەن لیژنەكانی ئەنجوومەنی پیران و ئەنجوومەنی نوێنەران پەسەند بكرێت.
فرۆشتنی چەكی ئەمریكی بە ئیسرائیل، بەتایبەتی دوای لەشكركێشی زەمینی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە و زیادبوونی قوربانیانی مەدەنی لەم ناوچەیە، بووە بابەتی سەرەكی ناڕەزایەتی لە ئەمریكا دژی سیاسەت و پەیوەندی چەك لە نێوان واشنتۆن و ئیسرائیل.
ئیسرائیل لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكان و ڕێكخراوەكانی مافی مرۆڤەوە تۆمەتبار كراوە بە پێشێلكردنی یاساكانی شەڕ و مافەكانی مرۆڤ لە غەززە.
لە ساڵی 2024 وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا ڕایگەیاند كە ڕەنگە ئیسرائیل بە بەكارهێنانی چەكی ئەمریكی لە غەززە یاسای مرۆیی پێشێل كردبێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، لە ڕاپۆرتێكی زۆر چاوەڕوانكراودا ڕایگەیاندووە، “دەتوانرێت هەڵسەنگاندنی بۆ بكرێت” كە ئەو چەكانەی ئەمریكا دابینی كردووە بە شێوەیەك بەكارهێنراون كە “ناتەبا” لەگەڵ بەڵێنەكانی ئیسرائیل. ئەم ڕاپۆرتە هەروەها باس لەوە دەكات كە لێدوانەكەی ئیسرائیل بۆ ئەمریكا سەبارەت بە بەكارهێنانی یاسایی چەكی ئەمریكی “جێی متمانە و متمانە پێكراوە”، بۆیە ئەگەری بەردەوامبوونی ناردنی چەك بۆ ئیسرائیل لە ئارادایە.
واشنتۆن ساڵانە سێ ملیۆن و ٨٠٠ هەزار دۆلار بۆ یارمەتییە سەربازییەكان خەرج دەكات.
جۆ بایدن چەند جارێك بە وریایەوە داوای لە ئیسرائیل كردووە كە گرنگی بە قوربانییە مەدەنییەكان بدات.
واشنتۆن، لە بەرامبەر ڕەخنە نێودەوڵەتییەكان، پشتیوانی ئیسرائیلی كرد لە هێرشەكەی بۆ سەر غەززە؛ هێرشێك كە نزیكەی تەواوی دوو ملیۆن و ٣٠٠ هەزار دانیشتووانی غەززە ئاوارە كرد، قەیرانی برسێتی دروست كرد و بووە هۆی تۆمەتباركردنی “جینۆساید” كە ئیسرائیل ڕەتی دەكاتەوە.
وەزارەتی تەندروستی غەززە ژمارەی قوربانیانی زیاتر لە 45 هەزار كەسی ڕاگەیاند، هاوكات خەڵكێكی زۆریش لە ژێر داروپەردوودا نێژراون.
هەوڵە دیپلۆماسییەكان تا ئێستا نەیانتوانیوە كۆتایی بە شەڕی ١٥ مانگەی ئیسرائیل لە غەززە بهێنن كە دوای هێرشەكەی حەوتی ئۆكتۆبەری ٢٠٢٣ لەلایەن چەكدارانی حەماسەوە دەستیپێكرد. لەم هێرشەدا بە گوێڕەی سەرچاوە ئیسرائیلییەكان ١٢٠٠ كەس كوژراون و نزیكەی ٢٥٠ كەسیش بە بارمتە گیراون.
واشنتۆن، گەورەترین هاوپەیمان و دابینكەری چەك بۆ ئیسرائیل، بڕیارەكانی ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكانی سەبارەت بە ئاگربەست لە غەززە ڤیتۆی كرد.
بڕیارە لە ٢٠ی ژانویەدا جۆ بایدن، سەرۆكی دیموكراتەكانی ئەمریكا دەست لە كار بكێشێتەوە و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی هەڵبژێرراوی كۆمارییەكان لە شوێنی ئەو پۆستە بگرێتەوە. هەردووكیان لایەنگری سەرسەختی ئیسرائیلن.