حەسەن ئەحمەد مستەفا
بەعسییەكانی سوریا هێجگار نهێنی قایم بوون، ئەمەشیان بە پەروەردەیەكی حزبی و هەواڵگیرییەكی ورد بەدەست هێنابوو، دەسەڵاتی سوریا بریتی بوو لە هەوڵ و ڕایەڵەو تەدابیری ئیستخبارات( هەواڵگیری) لە 53 ساڵی ڕابردوودا، زیندانەكانیان نەك تەنیا وەك فەزای زیندانیكردن بەڵكو وەك ئامرازی سڕینەوەی دەروونی و جەستەیی دژی نەیارانیان بەكارهێناوە. ئەم گۆشە تاریكانە تەنها جەستەی كەسەكانیان ڕانەگرت، بەڵكوو كات و یادەوەری و ڕاستییەكانیشان دەوەستاند.
پیاوێكی لوبنانی بەناوی (حەسەن علی)كە بەهۆی شكاندنی پەیكەری حافز ئەسەدەوە لە تەمەنی هەژدە ساڵیدا بەگەنجی زیندانی كراوە ، دوای چل ساڵ و لە هەشتی دیسەمبەری 2024 بە تەمەنێكی بەناوكەوتوەوە دێتەوە سەرزەوی، دێتەوە جیهانێك كە ئیترلای ئەو بوونی نییە.
یان ئەو فڕۆكەوانەی ناوی (ڕەغید ئەحمەد تەتەری) یە، كە لە بیستەكانی تەمەنیدا سەرپێچی كردبوو، ئامادە نەبوو، لە ئەركی فڕۆكەوانی سەربازیدا كەسوكارەكەی لە شاری (حەما) بكوژێت، لەبری ئەم سەرپێچییە چل و سێ ساڵ لە ژیان دادەبڕێت، كات و واقعی لێ وەردەگیرێتەوە، هەموو ئەمانە بۆ ئەو دەبنە شوێنەواری ڕابردوو.
كات لەناو دیوارەكانی زیندانەكاندا دەوەستێت، جیهانی دەرەوە دەگۆڕێت و قوربانیدانیەكانیش نەبینراو دەبن، ڕزگاربوونیان تەنانەت چل پەنجا ساڵ دواتر، زەبر و زەنگە چارەسەرنەكراوەكان و ڕاستییە نەنێژراوەكان بەئاگا دەهێنێتەوە.
زیندانەكانی ئەسەد بۆ نیو سەدەی تەواو ژیانی هەزارانیان وەستاند، خێزانەكانیان لە دۆخێكی نادیاردا جێهێڵران، لە قەلەقیدا دۆسییەكانیان بێ بڕیاری مردن و ژیان مانەوە.
دیكتاتۆرەكان زیندان دروست دەكەن بۆ ئەوەی دڵنیابن نەمری خۆیان و سەلامەتی پەیكەرەكانیان بە پێوە دەمێننەوە. پەیكەرەكان باس لە بوونی هەموو شوێنێك دەكەن، لە كاتێكدا زیندانەكان لە ڕێگەی ترسەوە حیكایەتی پشت پەیكەرە ئازاكان بەزۆر دەیسەپێنن. پەیكەرو زیندان پێكەوە دەبنە ڕەمزی دەستبەسەرداگرتن، یەكیان دیار وئەوی دیكەیان نەبینراوە.
لە كتێبی دوورگەكانی گولاگدا، ئەلێكساندەر سۆلژنیتسین ئاشكرای دەكات كە چۆن زیندانەكانی ستالین زیندانییەكانیان كردووە بە كەسانی دابڕاو) كە لە بۆشاییی كاتیدا هەڵپەسێردراون.
زیندانەكان ببوون بە شوێنێك كە هەرگیز بۆ زیندانیەكان كاتی لێ نەبوو،تەماشای (ڕاپۆرتی ڕێتیگی شیلی) بكە كە شیلی سەردەمی پینۆشێی بە دۆكێۆمێنت كردووە.
لە ڕۆمانی (دیسیپلین و سزای میشێل فۆكۆوە) تا (مەزرای ئاژەڵانی جۆرج ئۆروێڵ لە ساڵی ١٩٨٤) لە مێژە خۆسەپاندنی ڕژێمە تۆتالیتارییەكان لە ڕێگەی چاودێری و زیندانیكردنەوە دەناسێنن.
مانەوەی (ڕەغید ئەحمەد) و(حەسەن علی) ودەیانی دیكە سەلمێنەری خۆڕاگری ڕۆحی مرۆڤە، لە هەمان كاتدا ئەو سێبەرە گرانانەیشمان پێشاندەدات كە ڕژێمە تاكڕەوەكان دروستی دەكەن.
پیاوێك ئازاد كرا بە چەشنێك لە زەمەن دابڕاوە ڕێك وەك ئەوەی مردوویەك زیندوو بووبێتەوەو نەزانی چۆن زەینی بە ئەمڕۆ گرێ بدەیتەوە.
ئەو باوەڕی بەوە هەیە كە حافز ئەسەد عەلەوی هێشتا حوكمڕانی دەكات و لەوانەیە سەدام حوسێن ی سوننی بوبێتە هۆكاری ئازادكردنی.
كاتێك ئەو گیرا بنەماڵەی ئەسەدو سەدام لە بەریەككەوتنێكی توندا بوون، ئیتر بۆ حەسەن علی ژیان لە وێ وەستا، ئەمە ئیرۆنی دڕندەی ئەو ڕژێمانە بەرجەستە دەكات كە نەك تەنها ساڵانێك لە تەمەنی خەڵكیان دزی بەڵكو هەستكردن بە واقیعیشیان دزی.
وێنا بكە دوای چل ساڵ مردوویەكت هێنابێتەوە ژیان، ئەمە ڕووبەڕوو بوونەوەیەكی سوریال دەخوڵقێنێت، پیشانی دەدات كە جیهان هیچ وەك خۆی نەماوە.
كاتێك ڕەغید ئەحمەد شێردرایەوە، لەسوریا ئینتەرنێت نەبوو ، تەنانەت ساڵی 96 و 97 لەسوریا، كەم ماڵ فینكەرەوەی سادەیان هەبوو، نەخاسمە ساڵی 1982, بۆیە حەسەن و ڕەغید هیچ ئاشنایی ئەزموونێكیان لە ئینتەرنێتدا نییە، كەسێك لە43 ساڵ لەمەوبەر هیچ چەمكێكی پەیوەندی خێرا، سۆشیال میدیا، یان كۆگایەكی فراوانی زانیاری بە شێوەی ئۆنلاین گوێش لێ نەبووە.
ئەوان كە ئازاد بوون، ئەوەندەی هەڵسوكەوتی جیاوازی خەڵك ومۆبایل و ئامرازەكانی بەردەستیان مەندەهۆشی كردبوون شتەكانی دیكە سەرنجیان نەدەبردن.
گۆڕانكارییە كولتوورییەكان :
نۆرمەكانی كۆمەڵایەتی سەبارەت بە ڕەگەزی نێرو مێ وناسنامە گۆڕانكارییەكی گەورەیان بەسەردا هاتووە. زۆری تر نابات، دەبینێت كچ یان كوڕی فڵانەكەس ڕەگەزی خۆی گۆڕیوە، باسێكیشی لە سەر شڵەژانی دەروونی گوێ لێ دەبێت، لەوانەشە خەڵكانێك هاتبنە سەر جادەو داوای مافی خۆیان بكەن و كاتێك پێی دەڵێیت تۆ لەزیندان مافت نەبوو، ئەمانەش هاتوون داوای مافی زیاتر بۆ هاڕەگەزبازی دەكەن ئاسان نییە لە چیرۆكی پەرەسەندنەكە تێبگات، لە دوژمن بوونی ئیسڕائیل تێدەگات، بەڵام نازانێت دەتوانێت مۆبایلە زیرەكەكەی ماڵەكەیان لە ڕێگەی فریكوێنسێكەوە بە ڕوویاندا بتەقێنێتەوە.
ئەو كە نازانێت سەركردەكانی وەك حافز ئەسەد و سەدام و موبارەك و قەزافی زەینعابیدین نەماون، بەدڵنیای ناشزانێت كە ئایدۆلۆژیاكانی كۆمۆنیزم و یەكێتی سۆڤیەت بوونبەشتێك زۆرێك لە جیلی ئەم سەردەمە گوێیان لێ نەبووە.
ڕەنگە سەرسوڕمانی ئازادبوەكان ئیلهامبەخش بێت بۆ ڕەنگدانەوەی فەلسەفی و وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارەی كە مرۆڤەكان چۆن خۆیان لەگەڵ گۆڕانكاریدا دەگونجێنن؟ ئەرێ ناسنامەیەك كە دەیان ساڵ خەوتووە چۆن دێتەوە ئەمڕۆ؟ لە كاتێكدا ئەم سیناریۆ گریمانەییە ڕوونی دەكاتەوە كە سەرلێشێواویی بەهۆی گۆڕانكارییەوە دروست دەبێت لە هەمانكاتیشدا لە بێڕوحمانەترین موختەبەردا جەخت لەسەر خۆڕاگری و توانای مرۆڤایەتی بۆ خۆ گونجاندن دەكاتەوە.
شۆكی دەست پێكردنەوەی كات :
لە جەنگی دووەمی جیهانیدا سەربازێكی یابانی بە ناوی هیرۆ ئۆنۆدا، ٢٩ ساڵ لە جەنگەڵەكانی فلیپین خۆی حەشاردا، بێ ئاگا لەوەی جەنگەكە كۆتایی هاتووە. لە ساڵی ١٩٧٤ خۆی ڕادەست كرد،
لە 2021 لە نێوان فەرەنسا، ژاپۆن، ئەڵمانیا، بەلجیكا، ئیتاڵیا و كەمبۆدیا ژیانی (ئۆنۆدا) كراوەتە فلمێكی سەرنج ڕاكێشی نێودەوڵەتی كە لە دەرهێنانی (ئارسەر هەراری) و نووسینی (ڤینسنت پۆیمیرۆ) بە هاوكاری (بێرنارد) ئۆنودا ئەنجامدراوە.
چیرۆكی ئۆنۆدا وەك چیرۆكەكەی حەسەن ی لوبنانی و ڕەغید سوری كە زیاتر لە چوار دەیە لە ژیان دابڕێنراون و لای ئەوان كات وەك خۆی وەستاوە، ئەوەمان بۆ ئاشكرا دەكات كە چۆن گۆشەگیری بە بەرنامەو بیروباوەڕی چەقبەستوو دەتوانن واقیع بشێوێنن.
