فاشیزمەکانی عێراق هەموو سنوورێکی یاسایی و دەستووریان بەزاندووە

رێبوار حەمەلاو شوانی
بە ئاوردانەوە بە لاپەرەکانی مێژوویی دوێنی خەبات وشۆڕشی گەلەمان و ڕێککەوتننامە و پاشگەزبوونەوەیان و ئینجا هەموو ئەو ئینکاری و تاوانکاری و ستەمکاری و هەوڵی قڕکردنی کوردوکوردستان لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی بەغدا و هەرکامیان بە میکانیزم و چەک و پیلانگێری جیاواز ، دەگەینە ئەو ئەنجامەکەی کە زێهینەیەتی خۆسەپاندن و دیکتاتۆری و فاشیزمی بە جۆرێکی دیکە درێژەی هەیە ، بەڵکو هەر کاتێک خۆیان بەهێز دیتەوە ئەو پەڵاماری کوردستان دەدەن .
نەناردنی بودجە و مووچە وشایستەداراییەکانی هەرێمی کوردستان لە ماوەی 10 ساڵی رابردوو ، بووەتە دیاردە و چەکێکی مەترسیدار بەدەستی فاشیزمەکانی بەغداوە ، کاتی ئەوە هاتووە هیچتر لە بەرامبەر هەموو ئەو پێشێڵکار و ستەمکارییانە بەرامبەر گەلی کورد بێدەنگ نەبین و هەموو هێزولایەنە کوردپەوەرو نیشتمیانپەوەرەکان بێنە سەرهێڵ و لە هەمانکاتیشدا نەتەوەیەکگرتووەکان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لێ ئاگادار بکرێتەوە ، چونکە بەکارهێنانی چەکی مووچە و برسیکردن و شەڕی ئیرادە وچەوساندنەوە هیچ پاساو و ڕوایییەتێک هەڵناگڕێ، چونکە مافی بژێویی هەموو تاکێکی ئەم کوردستانیە و ئەو کارە قێزەوەنەی فاشیزمەکانی عێراق دەچێتە چوارچێوەی جینۆساید و پێشێڵکردنی مافەکانی مرۆڤەوە .
هەڵسووکەوتەکانی ڕژێمی ئێستای عێراق هیچ جیاوازییەکی نییە لەگەڵ سیاسەتی ئەنفال و کۆڕەو و کیمیابارانکردن و تیرۆرکردنی گەلی کورد، لە دەیەکانی سەدەی رابردوو کە ئەنجامی دا ، لە ئێستاشدا یاریکردن و پاساو هێنانەوە و دەستیکردن بە پرسی پژێوی و مووچەی خەڵکی کوردستان دەچێتە چوارچێوەی بەزاندنی هەموو سنوورە یاسایی و دەستوورییەکان و تەنها هیچ دانووستان و گفتوگۆ و ناردنی شاندیش، هەڵناگڕێت .
لە هەمووی گرنگتریش ئەوەیە ، دەسەڵاتدارانی عێراق بریارەکانی دادگەی فیدراڵیشیان کە تێیدا بریاری لە سەر تێکەڵنەکردنی پرسی مووچەی خەڵکی کوردستان بە هیچ پرس و کێشەیەکی تر ژێر پێی کردووە ، ئەوەش ئاماژەیە بەوەی کە بەغدا جێگەی گومانە و هیچ نیازپاکییەکی لێنابینرێت ، لە کاتێکدا حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەموو پابەندییەکانی خۆی جێبەجێکردووە . ئەی بۆ چی فاشیزمەکانی عێراق مووچەی خەڵکی کوردستان وەک چەکێک لە دژی بەکار دێنەوە ؟
بەدڵینیاییەوە ، ئەوان هەرگیز باوەریان بە هاوبەشی و مافی گەلی کورد هاوشێوەی هاووڵاتییانی شارەکانی دیکەی عێراقیش حسیابی بۆ ناکەن و بەڵکو بە چاوی هاووڵاتی پلە دوو و سێ و چوار مامەڵەی لەگەڵ دەکەن ، ئەمە جگە لە قەتیسکردنی پرسی کورد و جێبەجێ نەکردنی زیاتر لە 50 مادەی دەستووری و ئێستا تەنها کات بە فیرۆ دەدەن تا دەرفەتێک بێتە پێشەوە ئازار و پەڵاماری گەلی کورد و هەرێمی کوردستان بدەن .

بە هەڵوەستەکردن و گێچەڵکردن و بیانوو گرتن بە هەرێمی کوردستان ، ئەو راستیەمان بیر دێنێتەوە کە ، دەسەڵاتدارانی عێراق فێرن بە سیاسەتی گەمارۆدانی ئابووری و سەربازی و سیاسی بۆ سەر گەلی کورد ، ئەوە بابەتێکی نوێی نییە ، بەڵکو سیاسەتێکی دووئاڵیزمی و دووڕووییە بەرامبەر بەکوردستان کە کردوویانەتە پێشینەی سەرکردە سیاسییەکان و خاوەن بریارەکانی بەغدا ، کە لە هەموو قۆناغەکاندا و حکوومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق بە شێواز و فۆڕمی جیاواز دژایەتی گەلی کوردیان چڕتر کردۆتەوە .
ئەوەی لە سەر گۆڕەپانی سیاسی عێراقدا دەبینرێت ، خەسڵەتی نەبوونی متمانە و پێشێڵکردنی یاسا و دەستوورە ، بەکارهێنانی پیلانێکە لە شێوەی یاسا و سیاسەت لە دژی گەلی کوردو و مافەرەواکانی ، ڕەتکردنەوەی بنەماکانی هاوبەشی وسازان و هاوسەنگیی و مافە دەستوورییەکانی خەڵکی کوردستانە ، گڕتنەبەری سیاسەتێکی ستەمکارانەیە بەڕێگەی دادگە و میکانیزمی دیکە و زۆرینە و خۆسەپاندن بۆ لێدان و بچووکردنەوەی قەوارەی هەرێمی کوردستانە ، ئەگینا ئەو چ دادگەیەکە کە تەیف سامییەک کە تەنها وەزیرێکە نە گوێرایەڵی بڕیاری سەرۆکوەزیران و نە دادگەی بەناو فیدڕاڵی دەبێت و پابەندی بریارەکانی نابێت ، بەڵام دیسان دووبارەی دەکەمەوە ، ئەوەی ئێستا دەبینرێت سیاسەتی دوو ڕووی و ڕاڕایی و پاشگەزبوونەوەی سیاسیەکانی عێراقە لە بەڵێن و ڕێککەوتننامەکانیان بەرامبەر بە کوردستان و دەیانەوێت بەڕێگە تەیف سامییەوە پیادەی بکەن.
بەدڵنییایەوە ، کێشەکانی هەولێر وبەغدا ، کێشەی گەلێکە کە چەندین ساڵە دڕێژەی کێشاوە و ئەندازیارەکەشی نووری مالیکی سەرۆکوەزیرانی ئەو کاتە بوو کە بریاری برێنی بەشە مووچە و بودجە و داژایەتیکردنی هەرێمی کوردستانی دا و بەم هەنگاوەکانی هاوبەشی و سازان و هاوسەنگی و دیموکراسی ومتمانە درزی تێکەوێت .
ئەو دژایەتیکردن و ستەمکارییانەی کە فاشیزمەکانی عێراق گەلی کوردستانی پێ ئازار دەدەن و تاوان و سزادانێکی بەکۆمەڵە ، مەرامی سەڕەکیش شکاندنی ئیرادەی گەلی کورد و خۆرادەستکردنی هەرێمی کوردستانە، چونکە بەدرێژایی حکوومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق لەماوەی 20 ساڵی رابردوودا هیچکام لە سەرکردە وبریاربەدەستەکانی بەغدا خاوەن گفت و ڕێککەوتننامەکانی خۆیان نەبوو لەگەڵ ڕەتکردنەوەی دەستوور و مافەرەواکانی کوردستان و پاشگەزبونەوە و ئەوەی لە دوێنی و ئەمڕۆش دەبینرێت زێهنیەتێکی تایفی و مەزهەبی و میلیشیاییە کە خەون بە عێراقێکی تاکڕەو و مەزهەبی کۆپیکراوە وەک ئێران دەبینێت و ئەوەی ناوەی دیموکراسی و دەستوور ویاسا و پەلەمان و هاوبەشی و سازان و هاوسەنگییە بوونی نەماوە و عێراق بەرەو تاکڕەویی و حکوومی خۆسەپاندنە .
ئەو عەقڵ و خەسڵەت فاشیزمە عەرەبانەی کە بەردەوام دهۆڵی ئەوەیان دەکووتی گوایە سەرکەوتن وپێشکەوتنەکانی هەرێمی کوردستان لە سەر حیسابی تاکی عەرەبی عێراقە بە شیعی و سوننەوە ، ئێستا نەک نایانەوێت مووچە و بودجەی کوردستان وەک ماف و شایستەیەکی رەوا بنێڕن بەڵکو بە هەموو شێوەیەک دژایەتی گەلی کورد و قەوارەکەی دەکەن و خەونی وێرانکردنی هەرێمی کوردستان و ڕێگریکردن لە پێشکەوتنەکانی دەبینن و دەیانەوێت وەک شارەکانی باشوور وناوەراستی عێراق بێ خزمەتگوزاری و ئاو و کارەبا بێت ، هەر ئەوەشە ئێستا چاوەیان بەو مووچەیش هەڵنایەت و ڕاستگۆنین بەرامبەر بە خەڵکی کوردستان و بەردەوام پاساو بیانوو دێنەوە و چونکە نەچاویان بەگەشەسەندنەکانی کوردستان هەڵدێت نە دەتوانن هەرسیشی بکەن