“ئامادە نین دەست لە دین و مەزهەب و دابونەریتی خۆمان هەڵبگرین”

تێڕوانینێك بۆ وتارەكەی سەرۆك بارزانی ….

د. عه‌بدوڵڵا شێركاوەیی
ئەندامی مەكتەبی تەنفیزی و بەرپرسی راگەیاندنی یەكێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان

رۆژی 22ی11ی2024 بەرێز سەرۆك مەسعود بارزانی وتارێكی گرنگ و مێژوویی لە پێنجەمین كۆڕبەندی مێپس بۆ ئاشتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەزانكۆی ئەمەریكی لە دهۆك پێشكەش كرد، كە دەنگدانەوەی ئەرێنی زۆری بەدوای خۆیدا هێناو مایەی دڵخۆشی زۆری هەموو ئەوانە بوو، كە پەرۆشی كیان و ئەزمون و واقعی كوردستانن و، هەست بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر پرسە جەوهەرییەكان دەكەن.
لە وتارەكەیدا سەرۆك بارزانی بە تەعبیرێكی راشكاو گوتی: “خاڵێكی تریش هەیە كە بە لای منەوە زۆر گرنگە، هەر میللەت و نەتەوە و ناوچەیەك، دابونەریتی خۆی هەیە، هەندێكی پەیوەندیی بە دین و بە مەزهەبەوە هەیە، ناكرێ لە دەرەوە ئەوەی لای ئەوان رەوا بێت، بڵێن دێین لەسەر خەڵكی تریش فەرز دەكەین. لێرە لە كوردستان، لە هەموو عێراق، لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، خەڵكێكی دیندارە، چ موسوڵمان، چ مەسیحی و چ دیانەتی تر، نابێ بە شێوەیەك تەعامول بكرێ، ئەوەی لای خەڵكێكی تر رەوایە، ئیلا ئێرەش بە هەمان شت قەبووڵی بكەن. دەبێ ئیحترامی مەشاعیری یەكتر بگیرێت و بە هیچ شێوەیەك، ئێمە بەش بە حاڵی خۆمان ئامادە نین دەست لە دین و مەزهەب و دابونەریتی خۆمان هەڵبگرین بۆ ئەوەی كەسێكی تر لە ئێمە رازی بێت”.
ئەوەی من مەبەستمە تیشكی بخەمە سەر؛ ئەو بڕگەو پەیامە گرنگە بوو، كە باسی لە بابەتی پاراستنی ئایین و مەزهەب و كلتورو تایبەتمەندی گەلی كورد كرد، بە مافدان بە تایبەتمەندی و رەچاوكردنی فەرهەنگ و كلتوری هەموو میللەتان، كە پێویستی بە مامەڵەیەكی واقعی و پەسند هەیە نەك هەوڵی گۆڕین و سڕینەوەو جێكردنەوەی نەریتێكی نەخوازراو و نەگونجاو، ئەم گوزارشت و هەڵوەستە هەستیارە بە تایبەت بۆ كەسایەتیەكی پایەبەرزی وەك سەرۆك بارزانی ئومێدێكی زۆری بۆ گەلی كورد گەڕاندەوە، لەهەمان كات كاریگەری گرنگی دەبێت بۆ پێدانی بەرچاو ڕوونی بۆ هەموو لایەنە پەیوەندیدارەكان لەناوخۆو دەرەوە، لەپێناو پاراستنی نەریت و كلتوری نەتەوەیی و داڕشتنی هەنگاوەكانیان لەم چوارچێوەیەدا، هەروەها دەتوانم بڵێم سەرۆك بارزانی قسەی دڵی هەموو زانایانی ئایینی لە سەرتاسەری كوردستان كرد، بەوەی بەدرێژایی مێژووی زانایانی كورد پەیامی سەرەكی و ئامۆژگاری و هەڵوێستیان ئەوە بووە پێویستە میللەتی كورد بەپێی تایبەتمەندی ئایینی و داب و نەریتی رەسەنی خۆی هەنگاو بنێت و خۆی لەگەڵ پێشكەوتنەكان بگونجێنێت و هەر بەو ئاراستەیەش مامەڵەی لەگەڵ بكرێت، نەك لەپێناو رەزامەندی ئەجێندایەكی دەرەكی و هەوڵە نا واقعییەكان؛ نەریت و كلتوری بكەنە قوربانی، كە بەداخەوە بەشێكی زۆری رێكخراو و سیاسەتی وڵاتان بۆ ئەوە بووە ئەو واقعە دیندارییە پڕ لە جوانی و رەسەنایەتیەی هەیە بەپێی خواست و ویستی خۆیان بیگۆڕن و دۆخەكە بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار بەرن، لە ئەنجامدا هەم نەریت و جوانیەكانمان بشێوێنن و، هەمیش بە لێشاو گەنج و لاوانمان بەرەو سەرگەردانی و دونیایەكی وا ئاراستە بكەن؛ گاڵتەیان بە نەریتی خۆیان بێت و نەگەنە ئەو دونیا خەیاڵیەی ئەوان دەیانەوێت و بۆیان وێنا دەكەن!
بەپێی تەجرەبەی رابردوو، دەركەوتووە هەوڵ و هەنگاوی بەشێكی گروپ و دەستەو رێكخراوە بیانییەكان بۆ ئەوە بووە رۆڵەی كورد هەڵخەتێنن و هەستی ئایینی و نەتەوەیی و نیشتمانیان لاواز بكەن، بەناوی كرانەوەو ئازادی و دیموكراسی و دروشمی بریقەداری بێ ناوەرۆك بیانكەن بە دوژمنی فەرهەنگ و كلتوری خۆیان و، بە زمانی شڕو قسەی زبرو هەڵوێستی نابەجێ بەگژ یەكتر بچنەوەو هەموو ئەو جوانی و بەهاو كلتورە رەسەنەی لە فەرهەنگی ئێمە هەیەو شكۆی خێزان و كۆمەڵایەتی بۆ پاراستووین لە بەین ببەن.
لەكاتێكدا نەریت و كلتوری كورد كە هەڵقوڵاوی هەناوی ئایین و دیندارییە، بە شاهێدی دۆست و دوژمن بە یەكێ لە جوانترین نەریت و فەرهەنگی گەل و وڵاتانی دونیا دادەندرێت! ئێمە چ لە شارستانیەتێك بكەین لەرووی ماددی و پێشكەوتنەكانی سەردەم لە ترۆپكە بێت، بەڵام لەرووی رۆحی و بەها مرۆیی و كۆمەڵایەتیەكان لە فەراغێكی گەورە خۆی ببینێتەوەو نەتوانێ شیرازەو بناغەیەكی دروستی خێزان و پەروەردە بنیات بێنێ؟!
لەلایەكی تریشەوە باشە بۆ هیچ میللەتێك ئامادە نیە لە بەر خاتری ئێمە واز لە فەرهەنگ و كلتوری خۆی بێنێت؛ تا ئێمە ئەو ئامادەییە دەرببڕین، وە هیچ كات میللەتی كورد ئەو هەستەی لا دروست نەبووە هەوڵی سڕینەوەو كپ كردن و تێكدان و لەبەینبردنی نەریتی هیچ میللەتێك بدات، بەڵام دەستەڵات و رژێمەكان هەمیشە لەپێناو دەستبەرداركردنی فەرهەنگ و دابونەریت و دینداری و تەنانەت زمان و نیشتمانیش! میللەتی كوردیان تووشی جۆرەها هەڕەشەو شەڕو گرتن و كوشتن و ئاوارەیی و ئەنفال و كیمیاباران كردووە، بەڵام ئیرادەو خۆڕاگری و هەڵوێستی مەردانەو هەستی دینداری ئەم گەلە بەرگەی نەهامەتیەكانی گرتووەو خۆڕاگرانە ماوەتەوە، چ عەجەب ئێستا ئەم خۆڕاگرییە زیاترو باشتر نەكەین، بۆ ئەوەی بۆ هەموو میللەتانی دونیا بیسەلمێنین، كە گەلی كورد ئەگەرچی بێ دەوڵەتەو لەرووی مافی چارەنووس مەحروم كراوە، بەڵام میللەتێكی خاوەن كلتورو بەهاو رەسەنایەتی و تایبەتمەندی خۆیەتی و، نەك هیچی كەمتر نیە لە گەل و وڵاتانی دونیا بگرە لە زۆربەشیان پێشكەوتوو ترە.
ئەم هەست و هەڵوێستە بۆ هەموو لایەك گرنگە نەك تەنها بۆ لایەنێك، لەبەر ئەوەی بە تەجرەبە سەلماوە میللەتی كورد بە ئەندازەی پابەندی بە دینداری و نەریتی رەسەنی كوردەواری، هەمیشە خاوەن ئیرادەیەكی بەهێزو هەستێكی بەرزی ئایینی و نەتەوەیی و نیشتمانی بووەو، لەبەرامبەر هەموو تەحەددی و نەهامەتیەكان خۆڕاگر ماوەتەوەو هیچ هێزێك نەیتوانیوە بیسڕێتەوە، لە رابردوو زۆربەی هەرە زۆری سەركردەی شۆڕشەكان پیاوانی ئایینی بوون و بەو پەڕی شانازییەوە خزمەتی دین و نەتەوەیان كردووەو تایبەتمەندی كیان و گیانی كوردیان پاراستووە، ئەگەرچی دەریایەك قوربانی و خوێن لەپێناو قەزیەی كوردی ڕژاوە، بەڵام نەمانبیستووە هیچ كات كورد دەستبەرداری كوردبوون و كلتوری خۆی بووبێت.
بە پێچەوانەوە هەر كات میللەتی كورد لەو تایبەتمەندی و دیندارییە سستی نواندبێ یان دوور كەوتبێتەوە، تووشی ئاڵۆزی و فەوزاو توندڕەوی و ناسەقامگیری كۆمەڵایەتی هاتووە، دەشزانین هەوڵ و هەنگاوەكان بۆ لە بەینبردنی ئەم تایبەتمەندییە چ لەسەر ئاستی ناوخۆو چ بەدەستی وڵاتانی دەرەوە بێ ئەنجام بوونەو لەزیان زیاتر قازانجیان بە كورد نەگەیاندووە، بەڵگەش لەسەر ئەمە ئەوەیە لە رابردوو زۆر فكرو فەلسەفەی جواروجۆرو زۆر هەوڵ و تموحی گەورە لەبەردەم رۆڵەكانی ئەم گەلەیە بڵاوكرایەوە، بەڵام خۆشبەختانە زۆری نەبرد بارگەیان پێچرایەوەو دەرگایان داخرا.
پێشخستنی واقعی خۆمان و خۆگونجاندن لەگەڵ پێشهاتە نوێییەكان بەگۆرینی دین و نەریت نیە، بەڵكو بە تێگەیشتنی دروست و زانستیانەی زیاتر بۆ دینداری و دەستگرتن بە كلتورو تایبەتمەندی نەتەوەیی، هەستكردن بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر ئایین و نەتەوەو نیشتمان و پاراستنی مۆركی رەسەنایەتی كورد دەبێت.
ئەم هەڵوێستە؛ هەمووان بەتایبەت بەرپرسانی حكومەت و رێكخراوەكان و ناوەندە ئەكادیمی و دەزگا میدیاییەكان دەخاتە بەردەم بەرپرسیارێتیەكی گەورە، بۆ ئەوەی مامەڵەو هەڵسوكەوت و كاركردن لە چوارچێوەی پاراستنی دینداری و رەسەنایەتی بێت، نەك لە قالبێكی نەخوازراو بۆ بەجێگەیاندنی ویست و ئەجێندای دەرەكی؛ واقعی خۆمان بشێوێنین، ئەركە ئەولەویەت بۆ ناساندنی كلتوری خۆمان بێت بە وڵاتان، نەك تەنها میللەتی خۆمان ئاشنای كلتوری بیانی بكەین و كلتوری خۆشمان پەراوێزو نابوت بهێڵینەوە، چونكە وەك رێسایەكی بنەڕەتی ئەگەر بمانەوێ زیاتر پێشبكەوین و ئاشتی و سەقامگیری كۆمەڵایەتی بەردەوام بێت و شكۆی خێزان و بەهای كۆمەڵایەتیمان لە ئاستێكی باش دابێت، پێویستە بەپێی واقع و تایبەتمەندی كۆمەڵگەی خۆمان هەنگاو بنێین نەك ویستی وڵاتان، كە ئەمە ئامرازو فاكتەری چارەسەرێكی بنەڕەتی و خۆماڵی و هەڵقوڵاوی هەناوی كۆمەڵگەیە، هەمیش كلیلی سەركەوتن و پێشكەوتنەكانە.
ئەركە دەزگا پەیوەندیدارەكان كار لەسەر ئەم تێڕوانینە جوان و بەجێیە بكەن، بۆ ئەوەی میللەتەكەمان لەسەر ئەو فەرهەنگ و تێگەیشتنە رابێنین، كە دینداری رێگر نیە لەبەردەم پێشكەوتنەكان، بگرە نەریت و مەزهەب گۆڕینیش نابێتە هۆكاری گەیشتن بە ماف و ئازادییەكان، بەڵكو لەبەرچاوگرتنی تایبەتمەندی كوردستان لەرووی پێكهاتەی ئایینی و نەتەوەیی و كلتوری؛ زەمینەی گەیشتن بە ئامانج و ستراتیژی هەنگاوەكان خۆشتر دەكات.
گرنگە مامۆستایانی ئایینی وەك ئەركی هەمیشەیی خۆیان كاری جددیتر لەسەر ئەم رەهەندو تێڕوانینە بكەن و لە وتارەكانیان تیشك بخەنە سەر ئەو تێگەیشتنە، كە پاراستنی بەهای دینداری و كلتوری نەتەوەیی بەشێكی گرنگی دیندارییە..