گوڵناز جەلال مستەفا
قوتابی زانكۆی سۆران، قۆناغی چوارەم بەشی مێژوو
ڕۆژهەڵاتناسان،ئیسلامیان چۆن بینیوە وە چۆن بیری لێ دەكەنەوە ،چۆن خوێندنەوەیان بۆ كردووە ، ئەمە خاڵێكی گرنگە لەم باسەدا بە شێوەیەكی گشتی لە زۆربەی لێكۆڵینەوەكانی ڕۆژهەڵات ناسان ،كە باسی پەیام هێنی ئیسلام محەممەد دەكەن ،یان باسی ئیسلام دەكەن ناڵێن ئیسلام،دەڵێن موحەمەدان بە جۆرە بۆ بچووككردنەوەی ئیسلام دەیكاتە بابەتێك (لویسی ماسینۆن)كە ڕۆژهەڵاتناسێكی گەورە و ناسراوی فەرەنسییە ئیسلام وەك ئایینێك نابینێت ،بەڵكوو وەك هەوڵێكی شكستخواردوویی ڕۆژهەڵاتیانە دەبینێت
لە هەمان كاتدا شوێنكەوتووان و پەیڕەوانی ئیسلام ،گرنگە ئەوە بزانێت ،لێكۆڵینەوە لەسەر ئیسلام ،قسەكردن لەسەر شارستانی و ژیارەكەی لە لایەن ئەورووپییەكانەوە ،لە دوای چەند قۆناخێكی لێكۆڵینەوە ڕۆژهەڵات دێت.با ئەوان وا تێ نەگەن كە ڕۆژهەڵات ناسی بە تەنیا واتای لێكۆڵینەوە و بەدوا داچوونە یاخود هەندێكیان دەڵێن هەوڵدانە بۆ دژایەتی و ناشیرینكردنی ئیسلام و قسەكردن لەسەر كاری ڕۆژهەڵات ناسی تەنیا ئەمە بووە جگە لەوە ڕۆژهەڵات ناسان بە ناشیرینی دەڵێن محەممەد پیاوێكی بێ ئاكارە ،یان ساختە كارە جگە لەوە ڕۆژهەڵات ناسان باس لەوە دەكەن پەیام بەریی ئیسلام ژنانی چەوساندووەتەوە ئەمە لە ڕوانگەی ڕۆژهەڵات ناسان بووەتە پرسێكی گرنگ سەرەڕای ئەوەی ڕۆژهەڵات ناسان هەوڵی ناشیرینكردنی پەیام بەری ئیسلام دەدەن بەڵام كۆمەڵێ گەواهی هەیە لە ڕۆژئاوا چەند بە جوانی باسی پەیامبەری ئیسلام دەكەن
ئایینی ئیسلام و پەیام بەری ئیسلام لە دیدی ڕۆژهەڵاتناسەكان كە هەریەكیان ڕاو بۆچوونی جیاوازیان هەیە لەسەر ئیسلام
١-لوی ماسینۆن:-كە ڕۆژهەڵاتناسێكی فەرەنسییە ،ئیسلام وەك ئایینێك نابینێت،بەڵكوو وەك هەوڵێكی دۆڕا و شكستخواردوویی ڕۆژهەڵاتەكان دەبینێت
٢-ویلام جیۆفۆرد:-ڕۆژهەڵاتناس و قەشەیەكی مەسیحی بوو دەڵێ ئەگەر :-قورئان نەمینێ وە مەككەش كە شارێكی پیرۆزی و كەعبەی لێیە ،لە وڵاتی عەرەب نەمینێ ئەوە ئیدی دەتوانین بڵێن كە عەرەب خەریكن ڕێگای خۆیان دەدۆزنەوە وردە وردە دەكەونە سەر ڕێگەی خۆیان دەدۆزنەوە بەرەو شارستانی دەڕۆن ،چونكە پێیی وایە ئەوەی ڕێگرە لەوەی عەرەب بەرەو شارستانی بڕوا محەممەد و كتێب و قورئانە
٣-ویلیام مۆیر:-پێی وایە شمشێرەكەی محەممەد و قورئان ،دوو دوژمنی سەرەكی شارستانی و ئازادین واتە پەیامەكە بۆ ئەوە هاتووە دژایەتی شارستانی و ئازادی بكەن
٤-قەشە ئیلڤارۆس:-پێی وایە محەممەد لاساییی ژیانی حەزرەتی عیسا دەكاتەوە
٥-لامانس:-هەوڵی داوە گومان لە ساڵی لەدایكبوونی پێغەمبەری ئیسلام دروست بكات ،باس لەوە دەكات پێغەمبەر محەممەد (د.خ)لە ٥٨٠لەدایكبووە
لێرەدا دەتوانین پشت بە بۆچوونێكی مێژوونووسێكی ئیسلامی ببەستین بۆ دابەش بوون و پۆلین كردنی ئەو ڕۆژهەڵاتناسانەی تێڕوانینی خۆیان بۆ ئیسلام خستووەتە ڕوو ،كە دكتۆر(محەممەد سوقی)لە پەرتووكی (سیر تاریخی و ارزیابی شرق شناسی)پۆلینی كردووە بۆ چوار گرووپ
گرووپی یەكەم: پێیان وایە محەممەد (د.خ) كەسێكی ڕاست گۆ بووە لە ئاكاردا جوان بووە وە ،بەڕاستی وەحی بۆ هاتووە كە ئەمانە گرووپێكی بچووك بوونە زۆر كاریگەریان لەسەر كۆمەڵگە نەبووە.
گرووپی دووە: پێیان وا بووە كەسێكی ڕاست گۆ و قسە جوان بووە بەلام ئەوەی بە خەیاڵی دا دەهات یان دەیبینی بۆ خەڵك باسی دەكرد كە ئەمەش بێ ئاگای بووه.
گرووپی سێیەم: لەو باوەڕە دابوون كە محەممەد ك(د.خ)چیرۆك و گێڕانەوەكانی ئایینە ئاسمانییەكانی پێشتر و نووسراوەی یۆنانی و ڕۆمانی كۆ كردووەتەوە بە كەسە نزیكەكانی خۆی گوتووە ئەمانە وەحین
گرووپی چوارەم: بە تەواوی نكۆڵی لە ئایینی ئیسلام و پەیام بەرەكەی دەكەن ،نەك هەر گومانی بۆ دروست دەكەن بەڵكوو مێژووی ژیانی دەشێوێنن
بەشێك لە ڕۆژهەڵات ناسان توێژینەوەیان لەسەر قورئان كردووە لەم بارەیەوە نووسینیان هەیە هەندێكیان گومانیان لەوە هەبووە كە قورئان پەیامێكی ئاسمانی بووبێت و لەلای ،خوداوە هاتبێت هۆكار چییە ئەم ڕایەیان هەیە ؟
لەبەر ئەوەی ڕۆژهەڵات ناسان كاتێك توێژینەوەیان كرد لەسەر ئەم بابەتە لە باوەڕە دابوون قورئان دروست كراوی مرۆڤە و لە لایەن حەزرەتی محەممەدەوە (د.خ) دروست كراوە .
هەروەها هەندێك لە ڕۆژهەڵات ناسان ڕیشەی سەرەكی قورئان بۆ شیعری(ئومیەی كوڕی سەلتە)دەگەڕێنەوە.
لە كۆتایی دا بۆچوونی ڕۆژهەڵات ناسان بەرامبەر ئیسلام لە لایەك پەیوەندی بەو كولتوور و بەریكەوتنە نێوان،هەر دوو بلۆكی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا وە دواتریش ململانێ نێوان هەردوو ئایینەكە لەبەر ئەوەی زۆربەی ڕۆژهەڵات ناسان مەسیحی بوون كە بۆ مانەوە پاراستنی ئایینەكەیان هەوڵی ناشیرینكردنی ئایینی ئیسلامیان ئەدا بە هەمان شێوەش ئیسلام دژیان دەوەستایەوە.
سەرچاوەكان:
١-ناوی كتێب:-هەژموونی ڕۆژهەڵات بەسەر ڕۆژئاوا لە دیدی ڕۆژهەڵات ناسان (نووسەر: دیاری خالید مارف)
٢-ناوی كتێب:-ئاوڕدانەوەیەك لە ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات ناسی (نووسەر: ئەمجەد شاكەلی)
