موڕشید برادۆستی – سیدەكان:
لە دیمانەیەكی زاری كرمانجی دا، ئێحسان چەلەبی، بەڕێوەبەری ناحیەی سیدەكان، لە بارەی دۆخی ئەمنی ناوچەكە و جێبەجێكردنی پڕۆژەی نوێی خزمەتگوزاری رایدەگەینێت، لەلایەن حكوومەتی هەرێمی كوردستان ژمارەیەك پڕۆژەی گرنگی خزمەتگوزاری لە سنووری سیدەكان جێبەجێ دەكرێن كە ئاسانكاری باش بۆ هاووڵاتییان دروست دەكات، لەنێویاندا قیڕكردنی سێ رێگەی ستراتیژی، بەو هۆیەوە نزیكەی 100 گوند بە سەنتەری ناحیەوە دەبەسترێنەوە. لەبارەی بە قەزابوونی سیدەكانیش ئاماژەی بەوەدا:” قۆناغی باشی بڕیوە و لە داهاتوودا موژدەی بە قەزابوونی ناوچەكە رادەگەیەندرێت .
ئێحسان چەلەبی، گووتی:” ئەو پڕۆژە خزمەتگوزاریانەی لە سنووری سیدەكان لە واری جێبەجێ كردندان، پێكهاتوون لە پڕۆژەی قیڕتاوكردنی رێگەی سەرەكی گوندەكانی دۆڵی زەرزێ بە مەودای 11 هەزار و دووسەد مەتر، هەروەها رێگەی گەلی شێخزادان و گەلی لێتان و نۆژەنكردنەوەی رێگەی دەشتی هێرت – سیدەكان رەزامەندیان بۆ دەرچووە و لە رۆژانی داهاتوو بەردی بناغەیان دادەندرێت، لەسەر بوددجەی وەزارەتی ئاوەدان كردنەوە بە نزیكەی شەش میلیار دینار دەستبە جێبەجێكردنیان دەكرێت، ئەو پڕۆژانە ستراتیژین و 100 گوند بە سەنتەری ناحیە دەبەستنەوە، لە هەمان كاتدا رێگەی كشتوكاڵی و گەشتیاریشن، هەروەها لە سەنتەری ناحیە چەند پڕۆژەیەك لە واری جێبەجێ كردندان، سەرقاڵی قیڕتاوكردنی گەڕەكی برادۆست و كۆلانێكی گەڕەكی فەرمانبەرانین بە گوژمەی 500 ملیۆن دینار، لە هەینی رابردوو كۆڵانێكی دیكەی فەرمانبەران كاری كۆنكرێت كردنی بۆ كرا، هەردوو گەڕەكی فەرمانبەران و گوڵان لە ماوەی رابردوو قیڕكراون، لە ئێستادا رووناك كەرەوەیان بۆ دادەنێین، بە نزیكەی 800 مەتر لە دەروازەی سیدەكان دار و درەخت دەچێندرێت و تێلبەندیش دەكرێت، لە نزیك بنكەی تەنەدروستی سیدەكان كۆڵانێك بە گوژمەی 73 ملیۆن دینار هەر ئەمساڵ قیر دەكرێت، هەروەها لە ماوەی رابردوو بە گوژمەی 20 ملیۆن دینار لەسەر داهاتی ئیدارەی سەرەبەخۆی سۆران، تەواوی ئینارەكانی نێو دووسایدی سیدەكان چاككرانەوە .
بەڕێوەبەری ناحیەی سیدەكان، دەڵێت:” بەداخەوە لە 24ی ئەیلوولی ئەمساڵ بۆ ماوەی 12 رۆژ، بە بیانووی هەبوونی بنكە و بارەگاكانی حزبەكانی رۆژهەڵات، كۆماری ئیسلامی ئێران بە چڕی گوندە سنووری و كوێستانەكانی دۆڵی زەرزێی سنووری ناحیەی سیدەكانی بۆردومان و تۆپباران كرد، بەڵام ئەو شوێنانەی تۆپباران دەكرێت حزبەكانی رۆژهەڵاتی لێ نییە و خەڵكی گوندنشینی لێیە، هەرچەندە تۆپبارانەكە زیانی گیانی نەبوو، بەڵام زیانی ماددی هەبوو، تۆپبارانەكە بووە هۆی پەكخستنی كەرتی پەروەردە و داخستنی دوو قوتابخانە، هەروەها ئاوارەبوونی 30 خانەوادەی ناوچەكە، بەهۆی تۆپبارانی هەڕەمەكی زیانەكان نەخەمڵندراوە، تا دڵنیا نەبین بە یەكجاری لە وەستانی تۆپبارانەكان ناتوانین لیژنەی خەملاندن رەوانەی شوێنی تۆپبارانەكان بكەین، چەند رۆژێكە تۆپبارانی ئێران وەستاوە و ئومێد دەكەین ئارامی بۆ ناوچەكەمان بگەڕێتەوە .
بەڕێوەبەری ناحیەی سیدەكان، ئاشكراشی كرد:” لە وەرزی زستانان بەهۆی كۆبوونەوەی تەمی زۆر و خراپی كەش و هەوا، مەودای بینین بۆ چەند مەترێك لە رێگەی سۆران – سیدەكان كەم دەبێتەوە، بۆ ئەم مەبەستە چەند جارێك بە نوسراوی فەرمی داوای نۆژەن كردنەوەی هێلی سپی رێگەكەم كردووە، دەرخەستەی تەواوی بۆ كراوە و چاوەڕوانی وەزارەتی ناوخۆ دەكەین، ئومێد دەكەین بەر لەوەرزی زستان نوێ بكرێتەوە.
چەلەبی، ئاماژەشی بەوەدا:” ساڵی رابردوو ژمارەیەك قوتابخانەی سنووری ناحیەی سیدەكان لەسەر داهاتی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران نۆژەن كرانەوە، لە ئێستاشدا داوامان بەرز كردۆتەوە بۆ نۆژەن كردنەوەی 10 قوتابخانەی دیكە و رەزامەندی وەرگیرایە، بە نۆژەن كردنەوەیان تا رادەیەكی باش، كەم و كوڕیەكانی بیایەی قوتابخانە بەرەو كەمی دەچێت، لە ماوەی رابردووش لە لایەن دەزگای خێرخوازی بارزانی قوتابخانەیەك نۆژەن كرایەوە، هەورەها قوتابخانەیەكی حەوت پۆلی لەسەر ئەركی خێرخوازێك لە گوندی هەتكا دروست كرا.
نایشارێتەوە:” گۆڕانكاری لە پۆستە كارگێڕی و دام و دەزگاكانی حكوومەت ئاساییە و كارێكی باشە، دەشڵێت:” لەگەڵ ئەوەدام هەر بەرپرس و بەڕێوەبەرێكی فەرمانگە و بنكەكانی حكوومەت دوای چوار ساڵ بهێتە گۆڕین، ئەگەر پێویستیش بوو ماوەی بۆ درێژ بكرێتەوە، لە ماوەی دەست بەكاربوونم وەك بەڕێوەبەری ناحیە بەرپرسی حەوت فەرمانگە لە سنووری ناحیەی سیدەكان گۆڕانكاریان پێكراوە، هەر فەرمانگەیەكی سنوورەكەمان بە پێویست بزانرێت، گۆڕانكاری لە بەرپرسەكەی دەكرێت.
ئێحسان چەلەبی، روونی دەكاتەوە:” سیدەكان هەشت بنكەی تەندروستی لێیە، ئەوانەی كە زیاتر چالاكن، بنكەی تەندروستی سیدەكان، شیوان، نزاریە، ئەوەی زیاتر پاڵەپەستۆ و سەردانیكەری زۆرە بنكەی سیدەكانە كە بەشێوەی 24 كاتژمێری كراوەتەوە و ئێشكگری بەردەوامی هەیە، رۆڵی فریاكەوتنیش دەبینێت، كەرتی تەندروستی لە سیدەكان لە ئاست تمووح و خواستی ئێمە و هاووڵاتییان نییە، چونكە بەدەر لە سەنتەری ناحیە 148 گوند و نزیكەی دوو هەزار جووتیاریش لە شوینەكانی دیكە روویان لە سیدەكان كردووە بۆ كاری كشتوكاڵی و مەڕداری، ئەمەش بووەتە بارگرانی لەسەر بنكەی تەندروستی، هەرچەندە دوو فریاكەوتنی پیاوان و ئافرەتان دروست كراوە و لە ئایندەیەكی نزیكدا دەكرێتەوە، بە تەواو بوونی نەخۆشخانەی 25 تەختی سیدەكانیش، ئاسانكاری باش دروست دەبێت، شوێنی مانەوە و هەموو جۆرە پشكنین و تاقیگە و نەشتەرگەری لێرە ئەنجام دەدرێت و گرفتە تەندروستیەكان نامێنن.
لە بارەی بە قەزابوونی سیدەكان، چەلەبی دەڵێت:” دوای دروستبوونی دەستەیەك بۆ بە قەزابوونی سیدەكان، لە نزیكەوە سەردانی سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەكانیان كرد، وەك بەڕێوەبەرایەتی ناحیە، قایمقام، پارێزگای هەولێر، پەرلەمان و ئەنجوومەنی پارێزگا، دوای ئەوەی سۆران بووە ئیدارەیەكی سەربەخۆ فایلی بەقەزابوونی سیدەكان لە هەولێر گەڕایەوە ئیدارەی سۆران، لەلایەن سەرپەرشتیاری ئیدارە كاری ورد و باشی لەسەر كراوە و قۆناغی باشی بڕیوە، چاوەڕوانی ئەوەین لە داهاتوودا ئەو موژدە خۆشە بە خەڵكی ئێمە رابگەیەندرێت و سیدەكان بكرێتە قەزا .
بە گووتەی بەڕێوەبەری ناحیەی سیدەكان، بەهۆی هەبوونی پەكەكە و شەڕ و پێكدادانیان لەگەڵ توركیا، لە دوای ساڵی 2017 دۆخی تەناهی دەڤەرەكە بە تایبەت گوندە سنووریەكان ئارام نییە و بە تەواوەتی تێكچووە، ئەوەش بەهۆی ئەوەیە بەردەوام شەڕ و پێكدادان و بۆردومان لە سنوورەكەمان هەیە، تەنها لە ساڵی 2018 ، 196 خانەودەی ئێمە ئاوارە بوون و لەلایەن رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان وەك ئاوارەی جەنگ ئەژماركران، لەم ساڵانەی دوایدا هەریەك لە گوندەكانی سیران و مێرگەڕەش كە ژمارەیان 12 ماڵباتە ئاوارەن و ناتوانن بگەڕێنەوە سەر گوندەكانییان و چەند گوندێكی دیكەی سنووری لە دۆخێكی خراپدان، هەر بەهۆی پەكەكە، توركیا بە مەودوای 50 كیلۆمەتر بە درێژی داخلی نێو خاكی هەرێمی كوردستان لە سنووری سیدەكان بووە، ژمارەیەك قەرەقۆڵی سەربازی دروست كردووە، نزیكەی 46%ی خاكی سیدەكان بەهۆی پەكەكە لە ژێر دەستەڵاتی توركیادایە، ئەگەر پەكەكە لەو ناوچانە نەبووایە، ئەوا بێگومان توركیا داخلی سنوورەكانمان نەدەبوو”.