126 ساڵ بەسەر دەرچوونی یەكەم ڕۆژنامەی كوردی تێدەپەڕێت كە بە سەرەتای ڕۆژنامەگەری كوردی دادەنرێت. ئیسماعیل ئیبراهیم، بەڕێوەبەری دەزگای زاری كرمانجی لەم چاوپێكەوتنەدا لەگەڵ ڕۆژنامەی “هەولێر” دەڵێت: ئێستە ڕاگەیاندنی كوردی گیرۆدەی ئایدۆلۆژیا، ئاراستەی سیاسی، بەرژەوەندی حیزبی و لەوەش كارەساتتر گیرۆدەی هزری گرووپ و تاقمێك بووە، بۆیە خوێنەر و بینەر و بیسەر تووشی سەر لێشیواندن بوونە، ئەمەش وای كردووە ڕاگەیاندنی كوردی نەتوانێت پیشەییانە و یاسایانە كار بكات. دەشڵێ: بەشێك لە میدیای كوردی سەری لە شەقام شێواندووە، زۆرجاریش ئاسایشی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتی تێكداوە و مەترسی دروست كردووە، بۆیە ڕاگەیاندنی كوردی هۆكارێكی سەرەكییە لەم ئالۆزیانەی ئێستە هەیە.
لە ڕۆژی 22ی نیسانی 1898 میقداد مەدحەت بەدرخان لە شاری قاهیرەی پایتەختی میسر، یەكەم ڕۆژنامەی كوردی بەناوی كوردستان دەركرد، ئەم ڕۆژنامەیە لە ماوەی پێنج ساڵدا لە شوێنی جیاواز چاپ كرا و بە گشتی 31 ژمارەی لێ دەرچوو، ڕۆژنامەی كوردستان هەر بەو ناوە لە چەند سەردەمێكی تر دەرچوو، بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە بناغەی ڕۆژنامەگەری كوردی 126 ساڵ لەمەوبەر دانراو و ئێستە بە سەدان ڕۆژنامە، تەلەڤزیۆن، ڕادیۆ، گۆڤار، ماڵپەڕ و پەیجی تایبەتی لە سەرانسەری كوردستان خەریكی كاری ڕۆژنامەگەرین.
ڕۆژنامەی كوردستان گرنگییەكی تایبەتی هەبوو، چونكە تا ئەوكات زمانی كوردی تەنیا قسەی پێ دەكرا یان لە چوارچێوەی شیعر و پەخشان و گێڕانەوە كاری پێ دەكرا، كاتێك یەكەم ڕۆژنامەی كوردی دەرچوو، كوردیش وەك هەموو گەلانی تری دنیا چووە ناو دنیای ڕۆژنامەگەرییەوە، بەبڕوای هەندێك لە ڕۆژنامەنووسان دوای 126 ساڵ دەزگاكانی ڕاگەیاندن نەیانتوانیوە كار لەسەر یەكگوتاری نێو ماڵی كورد بكەن، بەڵكو زۆرجار بوونەتە هۆكاری پەرتەوازەكردنی نێو ماڵی كورد، بۆیە بەشێك لە ڕاگەیاندنەكان كاریگەری خراپیان هەبووە لەسەر تاكەكانی كۆمەڵگە.
- ئایا میدیای كوردی، بە ڕەچاوكردنی یاساو ڕێسای كارپێكراو كار دەكات؟
- ڕاگەیاندنی كوردی ئێستە لە دۆخێكی ئاڵۆزی كار كردندایە، بە جۆرێك لە مێژووی خۆی بەم شێوەیە تووشی سەرگەردانی نەبووە، بەتایبەتی لەگەڵ هاتنە كایەی سۆشیاڵمیدا، بۆیە كار كردن بە یاسا بەركارەكانی كاری ڕۆژنامەگەری ناتوانێت وەك پێویست ڕۆڵی خۆی بگێرێت، لەبەر ئەوە یاساكە پێویستی بە هەموار كردنەوە هەیە، تا لەگەڵ ئەو واقعەی كاری ڕاگەیاندن لە كوردستان هەیە بگونجێت، ئێستە ڕاگەیاندنی كوردی گیرۆدەی ئایدۆلۆژیا، ئاراستەی سیاسی، بەرژەوەندی حیزبی و لەوەش كارەساتتر گیرۆدەی هزری گرووپ و تاقمێك بووە، بۆیە خوێنەر و بینەر و بیسەر تووشی سەر لێشیواندن بوونە، ئەمەش وای كردووە ڕاگەیاندنی كوردی نەتوانێت پیشەییانە و یاسایانە كار بكات. - ڕاستە میدیا بەشێكی زۆری سەلیقە و كەمێكی ئەكادیمیایە، بەڵام لە هیچ بارێكدا ئەوە ئەگەرێكی كراوەنییە كە هەر كەس بیەوێت بێ سێ و دوو، بتوانێت بێتە ناو بوارەكەوە و، كەسیش بۆی نەبێت بڵێ بوەستە!
- جگە لە چەند دامەزراوەیەكی دیاری ڕاگەیاندن نەبێت كە لە پەنجەكانی دەست تێپەڕ ناكەن، ئەوانی دیكە نە سەلیقەیان هەیە و نە پیشەیانە كار دەكەن، بۆیە لە لایان گرنگ نییە، كێ و چۆن لە دامەزراوەكەیان كار دەكات، گرنگ ئەوەیە ئەو ڕۆژنامەوانەی وەك كارمەند لایان كار دەكات بە پێی ویست و دونیا بینینی ئەوان و بە كەمترین مووچە كار بكات و بجووڵێتەوە، ئەمەش هەم لە ئاستی پڕۆفیشناڵی و زانستی ڕاگەیاندن كەم دەكاتەوە، هەمیش سەر لە شەقام دەشێوێنێت، زۆرجاریش ئاسایشی نەتەوەیی و كۆمەڵایەتیش تێكدەدا و مەترسی دروست دەكات.
* كەناڵ و سۆشیاڵمیدیاكان زیاتر ڕاوی لایك و كۆمێنت دەكەن، ئەمە چ خزمەتێك بە خەڵك و وڵاتەكەمان دەكات؟
- كاتێك كەناڵ یا پێج و ماڵپەڕێك لە جیاتی بیر كردنەوە لە ڕاست و دروستی هەواڵ و بەدواداچوونەكانیان، بیریان تەنها لای لایك و كۆمێنتە و هەڵسەنگاندنیان لەسەر بنەمای زۆری و كەمی لایك و كۆمێنت بێت، ئەو كاتە ڕاگەیاندن دەكەوێتە لێژییەوە، جگە لە كۆپی كردنی هەواڵ و بابەتی ماڵپەڕەكانی دیكە بێ ئاماژەدان بە سەرچاوەكانیان، بوونی هەزاران پێجی ساختە بە ناوی جیاجیای دروستكراو، كە نە یاسا نە هیچ كەس و لایەك ناتوانێت لە سەرپێچ و تەشهیرەكانیان بیانداتە دادگە، ئەمانە شێرپەنجەی میدیای كوردین، ئەو پێجانە تەنها بۆ زیادكردنی ئەكتیڤ و خوێنەرەكانیان باكیان بە هیچ بەرپرسیارییەتێكی ئەخڵاقی نییە، بۆیە ڕوودەچنە ناو ژیانی تایبەتی ئەو كەسانەی ڕۆڵیان هەیە لە چاكسازی و بە ڕەخنەكانیان سوود بە كۆمەڵگە و هۆشیاری تاك دەگەینن، بەڵام زیانیان بۆ گەندەڵكاران هەیە، ئەمەش وادەكات كەم كەس خۆی لە قەڕەی ڕەخنەی جیددی بدات لە دەستەڵات و گەندەڵكاران، جا بابەتەكە سیاسی بێت، یا حكومی و بەرێوەبردن. - ئایا چین و توێژەكانی كۆمەڵگەی كوردستان چۆن دەڕواننە میدیای كوردی بەمجۆرەی ئێستە هەیە؟
-ڕاگەیاندنی كوردی بەخۆی نەك بۆتە بەشێك لەو دۆخەی لە هەرێمی كوردستان هەیە، بەڵكو هۆكارێكی سەرەكییە لەم ئالۆزیانەی هەیە، جا لەم جۆرە دۆخەدا پێتوایە تاكێكی گیرۆدە بووی بەدەست ئەو هەموو كێشەیە چۆن لە میدیا دەڕوانێت.
*ڕۆڵی سەندیكای ڕۆژنامەنووسان، وەزارەتی ڕۆشنبیری چییە؟ - ئەگەر ئەم دامەزراوانە بیانتوانیبایە بە ئەركی ڕاستەقینەی خۆیان لە بارەی كاری ڕۆژنامەگەری و كاری میدیا هەڵبستن، بێ گومان ڕاگەیاندنی كوردی ئێستە لە قۆناغێكی دیكەدا دەبوو، بۆیە بەهەر هۆیەك بێت نەیانتوانیوە بە ئەركی خۆیان هەڵبستن، هەموار كردنەوەی یاسای كاری ڕۆژنامەگەری یا میدیایی ئەوەندە قوڕس نییە، كە چەندین ساڵە پێوە سەرقاڵن.
- ئایا چۆن میدیای باش لە میدیای خراپ جیا دەكرێتەوە؟ پێوەرەكان چین ؟ كامیان بەردەوام بن و كامیان دابخرێن؟
- هیچیان دانەخرێن باشە، بەڵكو یاسایەكی سەردەمیانە كە مەودای ئازادی ڕادەربڕین و كاری میدیا فەراهەم بكات، باشترین هەنگاوە، كاتێك یاسایەكی تەندروستت هەبوو، ماددە و بڕگەكانی سزا و سنووری دیاری كرد، بەو مەرجەی بەرەو كپكردنی دەنگە بوێرە ڕەخنەگرەكان نەڕوات و هێڵی سووری بۆ تێكدانی ئاسایشی نیشتمانی، نەتەوەیی، كۆمەڵایەتی دانا وەك هەموو وڵاتانی جیهان، ئەو كات شەقام زۆر بە ئاسانی ڕاگەیاندنی باش و خراب لێك جیا دەكاتەوە.
*ئایا میدیای بەرپرسیار و نیشتمانی دەبێت چۆن بێت؟ - ڕێك پێچەوانەی ئاراستە و شێوەی كاركردنی ئێستەی میدیای كوردی كار بكات، ئەوە دەبێتە میدیای بەرپرسیار و نیشتمانی، لەبەر ئەوەی تەواوی كەناڵەكانی ڕاگەیاندن بە هەموو جۆرەكانییەوە لە بازنەی ئایدۆلۆژیا و سیاسەتی حزبێك یا گرووپێك دەسوورێنەوە، هەمووشیان خۆیان پێ ڕاست و دروستە، لە كاتێكدا هەموویان بەشێكن لەو ڤایرۆسەی بە ناوی جیاجیا بەنێو كۆمەڵگە و خێزانی كوردی بڵاو بوونەتەوە.
