هیوا ساعدی
كتێب یەكێكە لەو دروستكراوانە یاخود ئەو داهێنراوانەی مرۆڤ، كە نەبووەتە هۆی شەرمەزاری بۆ مرۆڤایەتی. وەك یەكێك لە فەیلەسووفەكان دەڵێ “كتیب كۆمەڵگەی مرۆڤایەتیی كردووە بە دوو بەشەوە، بەشێكیان ئەو كەسانەن كە كتێب دەخوێننەوە، بەشەكەی تر ئەوانەن كە گوێ لەو كەسانە دەگرن كە كتێب دەخوێننەوە” كتێب تەنیا بەرگ و لاپەڕە و نووسین نییە، كتێب تەنیا كۆكردنەوەی دەقە پیرۆزەكان نییە لە بەرگێك یان چەند بەرگێكدا، نەخێر كتێب لەوەتەی داهێنراوە، وەكوو ماشێنێك لە بنیاتنانی مرۆڤایەتی و گەلان و نەتەوەكاندا كار دەكات، پێشكەوتنی شارستانیەت و عەقڵ و بیر و هزری مرۆڤایەتی، پرۆسەیەكی مێژووییە كە كتێب رۆڵێكی زۆر گەورە و كارای گێڕاوە تیایدا، تا بە ئەمڕۆ گەیشتووە.
”ئەو گەلەی دەخوێنێتەوە، دەمێنێتەوە“ ئەمە وتەی رۆشنبیری میسری یوسف زێدانە، واتا گەلێكی خوێندەوار و ڕۆشەنبیر و مێشك فراوان، هەتا هەتایە دەمێنێت و لەناو ناچێت، رۆژنامەوانێك ئەم قسەیەی زیاتر شی كردووەتەوە و دەڵێ: ”گەلێك یان میللەتێك، ئەگەر كتێب نەخوێنێتەوە وەكوو ژمارە و بوونی مرۆیی دەمێنێت، بەڵام وەكوو ئامادەیی و هێز و خۆسەلماندن لەنێو كۆمەڵگەی مرۆییدا، ئەو میللەتە بە (نەبوو) دێتە هژمار“.
كتێب كاریگەریی لەسەر هەموو ژیانی مرۆڤایەتی هەیە، بە تایبەتی لە زمان و كولتوور و توانای هزری و مرۆیی، ئەوانەی كتێب دەخوێننەوە، خەڵكانێكی بێ كاریگەری و بێ پێگە نابن، لایەنی كەم لەنێو كۆمەڵگەی خۆیاندا، خۆ ئەگەر نەشبن بە پێشڕەوانی فكری بۆ هەموو مرۆڤایەتی.
خەڵكی ئەم وڵاتانە زۆرترین كتێب دەخوێننەوە :
راستە تەكنۆلۆژیای پێشكەوتوو لەم سەردەمەدا، نزیكەی هەموو ژیانی مرۆڤی ئەم چەرخەی داگیر كردووە، بەڵام هێشتا گەلانێكی زۆری دونیا هەن، دەستبەرداری نەریتی كتێب خویندنەوە نەبوون. بەپێی ئامارێكی فەرمیی ساڵی 2017 كتێب خوێندنەوە لە وڵاتە ناموسڵمانەكان بایەخی زیاتری هەیە، ئەمە لە كاتێكدا كە بەشێك لەو وڵاتانەی زۆرترین كتێبیان تێدا دەخوێنرێتەوە، خۆیان داهێنەری ئەو تەكنۆلۆژیا پێشكەوتووەن. لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، كە بەداخەوە كوردستانی خۆشمان بەشێكە لێی، كتێب بەشێكی زۆر كەمی لە ژیانی مرۆڤەكان داگیر كردووە، تەنانەت زۆرینەیان بە هیچ شێوەیەك گرنگی بە خوێندنەوەی كتێب نادەن. تا گەیشتووەتە ئەوەی رۆشنبیرێكی وەكوو ئەحمەد مەتەڕ دەڵێ: ”ئەگەر ویستت شتێك بشاریتەوە لەنێو كتێبدا دایبنێ، چونكە ئەم خەڵكەی ئێمە كتێب ناخوێننەوە“.
بەڵام بەپێی ئەو ئامارەی لەسەرەوە باسمان كرد، خەڵكی ئەم وڵاتانە زۆرترین خوێنەری كتێبیان تێدایە و زۆرترین كاتیان بۆ خوێندنەوەی كتێب تەرخانە:
لە هەمووی سەیرتر ئەوەیە كە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە پلەی 23ەمین دێت، ئنجا یابان و وڵاتانی دیكە دێن.
بەپێی ئامارەكانی ساڵی 2017، لە ساڵێكدا تاكێك لە وڵاتە ئەوروپییەكاندا 200 سەعات كتێب دەخوێنێتەوە، بەرامبەر بە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە 6 خولەك كتێب دەخوێنێتەوە لە ساڵێكدا.
ئەو وڵاتانەی زۆرترین بازرگانیی كتیب دەكەن :
هەر بەپێی ئەو ئامارەی ساڵی 2017، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا %30 بازرگانیی كتێب لە جیهاندا پێكدێنێت لەسەر ئاستی جیهان، بە پلەی دووەم چین دێت كە لە ڕیژەی %10 بازرگانیی كتێبدا بەشدارە، ئەڵمانیا بە پلەی سێیەم دێت كە %9ی بازرگانیی كتێبی لە جیهاندا گرتووە، بەدوایدا یابان دێت بە ڕێژەی %7 و ئنجا بەریتانیا و فەرەنسا %4، پاشان و ئیتالیا و ئیسپانیا %3، دوای ئەوان بەرازیل و هیندستان %2ی بازرگانیی كتێبیان لەسەر ئاستی جیهان گرتووە.
پڕفرۆشترین كتێبەكان لە دنیادا :
لەسەر ئاستی جیهان، هەندێ كتێب هەن بە میراتێك بۆ مرۆڤایەتی دێنە هژمار، یاخود با بڵێین لەسەر ئاستی جیهان، زۆرترین خوێنەریان هەبووە و زۆرترین تیراژیان لێ چاپ كراوە، ئەمانەی خوارەوە ناوی پڕفرۆشترین كتێبەكانی جیهانن:
1- ڕۆمانی (دۆن كیشۆت)ی سرڤانتسی ئیسپانی، كە 500 ملیۆن دانەی لێ فرۆشراوە.
2- بە پلە دوو فەرهەنگێكی چینییە كە 400 ملیۆن دانەی لێ فرۆشراوە.
3- لە پلەی سێیەم ڕۆمانی (چیرۆكی دوو شار)ی چارلز دیكێنزە، كە 200 ملیۆن دانەی لێ فرۆشراوە.
4- بە پلەی چوارەم ڕۆمانی (سەید ئەلخواتم)ی تۆلكینی بەریتانییە، بە فرۆشتنی 150 ملیۆن دانە.
5- ڕۆمانی (هاری پۆتەر و بەردی جادووگەرەكە)ی نووسەری بەریتانی (ج.ك رۆلینگ)ە، بە پلەی پێنجەم دێن، بە فرۆشتنی 107 ملیۆن دانە.
كتێب لەم سەردەمەدا :
عاشقانی كتیب بیانەوێ یان نا، سەرهەڵدانی تەكنۆلۆژیای پێشكەوتوو و سەتەلایت و ئەنتەرنیت و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، كاریگەریی نێگەتیڤیان لەسەر رەواج و بازاڕی كتێب و ڕێژەی خوێنەرانی كتێب هەیە. ئەمە سەرەڕای بەرزبوونەوەی نرخی كتێب. بەڵام لەگەڵ ئەوانەشدا، ئەگەر كەسێك خوێندنەوەی كتێبی بۆ گرنگ بێت و حەزێكی زۆری هەبێت بۆی، دەتوانێت ئەو رێگرییانە نەهێڵێت. خۆ ئەو گەنجە ئەورپییانەی لەنێو میترۆ و پاس و فڕۆكە و شەمەندوفێر و باخچە و پاركەكاندا، بەردەوام كتێبیان بە دەستەوەیە و دەخوێننەوە، بە هەمان شێوە مۆبایلی زیرەكیان پێیە و لە تۆڕە كۆمەلیەتییەكاندا بەشدارن، ئەی بۆچی ئەوان دەستبەرداری خوێندنەوەی كتێب نەبوون، كەچی گەنجانی ئێمە كتێب ناخوێننەوە؟
لەوانەیە هۆكارە سەرەكییەكە ئەوە بێ كە گەنجەكانمان وا هەست بكەن كە پێویستییان بە كتێب خوێندنەوە نییە، بەڵام بێ گومان ئەگەر لە سوودەكانی كتێب خوێندنەوە تێ بگەن، دەزانن كە هەڵەن.
كتێب بۆ خوێندنەوە نەك ڕازاندنەوە :
كاتێك باس لە گرنگیی كتێب و سوودەكانی دەكرێت، مەبەست ئەوە نییە كتێبی زۆر بكڕیت و لە ماڵەوە وەكوو جوانكارییەك كتێبخانەیەك پر لە كتێب بكەیت و دیكۆر و دیزاینی ئۆفیس و ماڵی پێ بڕازێنیتەوە، گرنگە كتێبخانە لە ماڵدا هەبێ بەڵام لەوەش گرنگتر ئەوەیە كتێبەكان بخوێنرێنەوە.
هەر كتێبێك تۆ دەیخوێنیتەوە دەبێتە هۆی ئەوەی شتێكی نوێی لێ فێر بیت، كەساییەتیشت بەستراوەتەوە بەو كتێبانەی كە دەیخوێنیتەوە، گرنگیشە كە دەخوێنیتەوە، بەقووڵی و ڕامانەوە بخوێنیتەوە.
تۆ بڕیار لەسەر ئەوە دەدەیت، ئایا لەناخەوە و پڕ بە هزر دەتەوێت بخوێنیتەوە یان هەر وا بۆ كات بەسەربردن؟ تۆ دەتوانی زۆر بەئاسانی سەرەتا بڕیار بدەیت مانگی یەك كتێب بخوێنیتەوە، بە شێوەیەكی زۆر ئاسان و سادە، ئەوەیش ئەوەیە كتێ خویندنەوە بكە بە نەریتی رۆژانەت، چۆن دەموچاو و ددان دەشۆیت، چۆن نان دەخۆیت و ئاو دەخۆیتەوە، چۆن جلكی دەرەوە و ماڵەوە دەپۆشیت، چۆن تەماشای تی ڤی و ئەنتەرنێت دەكەیت، ئاوهاش ڕۆژانە كاتێك بۆ خوێندنەوە دابنێ و بیكە بە یەكێك لەو نەریت و پێویستییانەی رۆژانەی ژیانت، دەمێ كە هەست دەكەیت كاتی دەستبەتاڵ و بێئیشیت هەیە و نازانیت چۆن بیكوژیت، ئەوا كاتانەت بە خوێندنەوەی كتێب بكوژە. كە سەفەر دەكەیت بە فڕۆكە، كتێب لەگەڵ خۆت ببە، كە بە پاس یان ئۆتۆمبێلی تایبەت سەفەرێكی دوور دەكەیت و خۆت شۆفێر نیت، كتێبێك لەگەڵ خۆت ببە، كتێب بكە بە هاوڕێت، چونكە هیچ كات لەو هاوڕێیەتییە پەشیمان نابیت. كە هاوڕێیەكت بۆنەیەكی خۆشی دەبێ، بۆ نموونە جەژنی لەدایكبوونیەتی، یان لە زانكۆ دەرچووە، یان سەركەوتنێكی بەدەست هێناوە، كتێبێك یان چەند كتێبێكی بەدیاری پێ ببەخشە.
