زاری كرمانجی-سۆران
چیڕۆكی یەكێك لە بەشداربووەكانی ڕاپەڕینی دەڤەری سۆران لە دژی ڕژێمی بەعس كە لە ڕۆژی ١٠ی ٣ی ١٩٩١ بەرپابوو، چەند زانیاریەك دەربارەی بە ئامادەكاریەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان و فەرمانی ڕاستەوخۆی سەرۆك مەسعود بارزانی، بەمەبەستی ئەنجامدانی ڕاپەڕینی خەلكی دەڤەری سۆران دەخاتەڕوو.
ئەحمەد بەگ بادلی، كەسایتیەكی دیاری ناودەشت و سۆرانە و ئەوكات یەكێك بووە لە بەشداربووەكان و دەورێكی باڵای هەبووە لە ڕاپەڕینە مەزنەكەی دەڤەری سۆران باسی چیڕۆكی ڕۆژی ڕاپەڕینەكە دەكات.
ڕۆژێك پێش ڕاپەڕینەكەی خەڵكی سۆران، نامەیەكی تایبەتی جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانیم پێگەشت كە لە خوالێخۆش بوو عزت بەگ دەرگەڵەیم بۆم هات، ئەوكات مام عزت خۆی و دوو لە پاسەوانەكانی هات بۆ ماڵمان لە گوندی بادلیان. نامەكەی جەنابی سەرۆك بارزانی پێدام كە دوای گەیاندنی سڵاو ڕێز و ئەحواڵ پرسین، تیادا داوای كردبوو كە بەشداری بكەم لە ڕاپەڕین لە دەڤەری سۆران و خۆم و هەموو پیاوەكانی عەشیرەتی خۆم ئامادە بكەم بۆ لێدان لە ڕژێمی بەعس. هەروەها لە نامەكەدا كات و شوێنی ڕاپەرین تیایدا دیاری كرابوو، بەجۆرێك لە ڕێكەوتی ١٠ی ٣ی كاتژمێر ١ی دوای نیوەڕۆ لە هەموو لایەكەوە هێرش بكەینە سەر سوپای ڕژێم، هەروەها بەهۆی جوگرافیای دەڤەری سۆران ناوچەی سەری بەرد بۆمن دیاری كرابوو كە یەكێك لە گەورەترین فرقەی سەربازی ڕژێم تیادابوو. هەروەها لە كۆتایدا لە نەمەكەدا ئاماژە بەوە كرابوو كە دەبێت ئەم زانیاریانە نهێنی بن و كەس پێی نەزانیت نەوەك سوپای ڕژێم ئامادەكاری پێشوەختەی بۆ بكات. منیش بە مام عزەتم گووت بەوپەڕی ڕێزمەوە بۆ نامەكەی جەنابی سەرۆك بارزانی هەروەها بەو پەڕی دڵسۆزیەوە بۆ كوردو كوردستان هەموو هەولێكی خۆم دەدەم بۆ لێدان لە ڕژێمی بەعس و كۆنتڕۆڵ كردنی فڕقەی سەری بەرد.
دواتر هەر لەهەمان ڕۆژ یەكێك لە خزمەكانی خۆم هات بۆلام بە ناوی حەمەدەمین هەسنانی بۆ بەشداریكردن لە پڕۆسەی مارەبڕین لە ڕۆژی ١٠ی مانگ بۆ ساڵحی كوڕی لە گوندی باپشتیان كە خزمی خۆم بوون. سەرەتا من داوام لێكردن كە بەهۆی كارێكی تایبەتی خۆم ناتوانم بەشدار ببم، بەڵام خزمەكانم زۆر پێداگیر بوون، دواتر من ڕازی بووم بە بەشداریكردن بە مەرجێك لە كاتژمێر ١١ من دەردەچم و ئەونیش سوپاسیان كردم. دواتر من ئامادەكاری تەواوم كرد هەموو خزم و كەسە نزیكەكانی خۆم ئاگادار كردەوە كە دەبێت ئامادەبن بە خۆیان و چەكەكانیان. سەرەتا من لەگەڵ خزم و پیاوەكانی خۆم چووم بۆ گوندی باپشتان كاتژمێر ١١ی پێش نیوەڕۆ دەنگی تەقەیەكی زۆر بیسترا لەناو سەنتەری شاری سۆران، دیاربوو زووتر لە كاتی خۆی دەستكرا لە لێدان لە ڕژێم بەهۆی پەرۆشی خەلك لە لێدان لە ڕژێم. ئەوانەی لە مارەبڕینەكەبوون ئاگاداری بابەتەكە نەبوون بەڵام من پێم گوتن ئەمە دەنگی گولەی پێشمەرگەكانی ئێمەن لە ڕژێمی بەعس ئەدەن و پێشم ڕاگەیاندن لەبەر ئەم هۆكارەبوو من دوێنێ پێم ووتن كە كارێكی زڕوڕیم هەیە، هەر لەوێ داوام لە هەمووان كرد بەشداربن لە لێدان لە ڕژێمی بەعس، بەڵام هەندێك لە پیاوانی دیار كە لەوێندەر بوون هێشتا باوەڕی ئەویان هەبوو كە نابێت لە ڕژێم بدرێت زیاتریش هۆكارەكە ترسی خەڵكەكە بوولە ڕژێم.
دواتر خۆم و پیاوەكان ڕۆیشتین و نەمان توانی لە ڕێگای ناو سۆران بگەرێینەوە شوێنی خۆمان كە گوندی بادلیان بوو بەهۆی دەنگی تەقەی زۆرەوە دواتر ڕێگەی باڵەكیانمان هەڵبژارد توانیمان بگەینەوە شوێنی خۆمان، دواتر ڕاستەوخۆ ڕۆیشتین بەرەو فڕقەی سەری بەر. سەرەتا لە نزیك گوندی شێخان لەسەر قەبرستان ڕاوەستاین تاوەكو هەموو پیاوەكانی عەشیرەتی خۆمان كۆبوونە دواتر پیاوەكانی كە هەریەك لە خزمانمان حاجی سۆر شێخانی و قادر فەتاح بەگ شێخانی و سەلیم فەتاح بەگ و هاشم شێخانی و سمایل بەگ و حەمید و حەسەن مەحموود بەگ دێلزی و ملا صەدیق هەسنانی و مەلا نبی هەسنانی هاتن بۆلام و پلانمان دانا لە چۆنیەتی هێرشكردن بۆ فەرقەی سەری بەرد، چونكە ئامر فڕقەی سەری بەرد كەسێكی زۆر دڕندە بوو و هێزێكی زۆری سەربازیشی لەگەڵ دابوو كە زۆر زیاتر بوولە هێزەكەی ئێمە.
ئێمە سەرەتا نزیك بووین لە فڕقەی سەری بەرد و پیاوەكانم دابەش كرد لە هەموو لایەك دەورەماندان. سەرەتا ئامر فرقەكە كە منی باش دەناسی هات بۆلام بە خۆیی بە پاسەوانەكانی منیش هەموو شتێكم پێ ووت كە خەڵك هەمووی ڕاپەڕیوە دژی ڕژێم، ئیدی حكومەت ی ئێوە تەواو و بڕیاری بەڕێز مەسعود بارزانیە، دەبێت چەك بكرێن بە پێچەونەوە توشی كوشتن و سزادان ئەبنەوە. سەرەتا ئامر فڕقەكە ئامادەنەبوو چەكاكانیان دابنێن. بەڵام دواتر یەكێك لە ئەفسەرەكانی خۆی بە ناوی ملازم ڕەعد بوو لە سۆران گەڕاوە بە ئامرەكەی ڕاگەیاند كە (قوات بێشمرگە متروس) واتە هێزی پێشمەرگە بە هەموو شوێنێك بڵاوبویتەوە هەروەها ئامرەكە لە ڕێگەی جیهازی لاسلكیەوە پەیوەندی كرد بە فەیلەقی بابشتیان و زانیاری ئەوەی بۆ هات كە ئامر فەیلەقی باپشتان لە ڕێگەی كۆپتەرەوە شوێنەكەی جێ هێشتووە.
دواتر ئامر فەرقەی سەری بەرد كۆبوونەوەیەكی خێرای بەست لەگەڵ هەموو ئەو ئەفسەرانەی كە پلەی سەربازیان بەرز بوو نزیكەی ١٥ ئەفسەر ئەبوون. دواتر من فەرمانم بە پیاوەكان كرد كە دەوریان بدەن و چەكیان بكەن سەرەتا خۆم چووم بۆ پێشەوە ئامرەكە پاسەوانێكی بە پلەی نائب زابت لە دواوە بوو چەكی بیكەسی هەلگربوو، منیش بە زمانی عەڕەبی پێم ووت (جیب بیكەیسی)، پاسەوانەكە ووتی (اوگف حتی نعرف قائد شی گول) ئەمنیش پێم ووت (قائد گال سلموا الهم سلاح)، دواتر بیكەیسیەكەم لێ سەند و داوام لە ئەوانیدیكە كرد كە چەكاكانیان دابنێن، هەموو چەكەكانیان دانا و منیش داوام لە ئامرەكە كرد كە شوێنەكە جێ بێڵێت و ئێمە هیچ شتێكی لێ ناكەین چونكە ئەمە ئەمری كاك مەسعودە كە نابێت بە هیچ شێوەیەك ئازارییان بدەین تەنها چەكیان بكەین، ئەوەبوو ئامرەكە بەخۆی هەندێك لە ئەفسەرەكان سواری سێ ئۆتۆمبێلی سەربازیمان كردن و سەربازەكانی دیكەش بە پێ هێنامانەوە بۆ ناو شاری سۆران، دواتر ئامركە لەڕێی ڕێكخستنە نهێنیەكانی خۆیان بە نەهێنی ڕەوانەی شاری موسڵ كرایەوە، بەم شێوەیە تونیمان سەركەوتوو بین لە پلانەكەمان بە كۆنتڕۆڵ كردنی فەڕقەی سەری بەرد كە یەكێك بوولە گەورەترین فڕقەی سەربازی ڕژێمی بەعس لە دەڤەری سۆران.
لە كۆتایدا، ڕاپەڕینی خەڵكی كوردستان خاڵی وەچەرخان بوولە ڕزگاركردنی گەلی كورد لەدەست ڕژێمی بەعس. ئێستاش حكومەت و قەوارەی هەرێمی كوردستان بەرهەمی ئەو ڕۆژەیە كە خەڵكی بەشڕەفی كورستان ئازایانەو بوێرانە و چاونەترسانە ڕوبەڕووی دەسەڵاتی ڕژێمی بەعس بونەوە دژی زۆرداری و ستەم ڕاپەڕین و ئازادیی و سەربەخۆیان بۆ نەوەكانی دوای خۆیان جێهێشت، بێگومان ئەم ڕاپەڕێنە پڕ شكۆیە بەیارمەتی بزوتنەوەی ئازادیخوازی كوردی هاتەكایەوە كە كۆمەڵێك سەركردەی ماندونەناسانە بەرپرسیارەتی و سەركردایەتی ڕاپەڕینیان كرد لەوانەش سەرۆك بارزانی دەورێكی بەڵای هەبوو كە ئەوكات سەركردایەتی بەرەی كوردستنانی ئەكرد.
لە كۆتایدا، ڕاپەڕینی خەڵكی سوران كوردستان لە خۆم و لە هەموو كوردێكی بەشەڕەف پیرۆز ئەكەم و بەو هیوایەم كە دەسەڵاتی كوردی بتوانێت داهاتوێكی گەش بنیاد بنێت بۆ خەڵكی كوردستان. بژی كورد و كوردستان.
