سیروان ئەنوەر
بەكالۆریۆس لەبەشی زانستە كۆمەڵایەتیەكان
دوای دروست بوونی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەتایبەت دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعس، كوردستان پەرەسەندنێکی هەنگاو بە هەنگاو و بەردەوامی بەخۆیەوە بینیوە و توانیویەتی تۆڕێکی بەهێزی پەرژەوەندی ئابووری درووست بکات، کە هەرێم بە وڵاتانی ناوچەکە و جیهان گرێبدات، ڕابووردووی پشگوێ خست و بۆ پێشەوە هەنگاوی نا.
ئەمڕۆ هەرێمی كوردستان بووە بە شوێنێک کە گەشتیار لە عیراق و تەواوی ناوچەکە بە شێوەیەکی ئازاد ڕووی تێ دەکەن و لێێ دەمێننەوە، دیارە ئەمەش پاش تێپەڕاندنی نزیکەی سی و سێ ساڵ لە ئەزموون و سەرکەوتن بە هەبوونی سەقامگیری لە ڕووی ئاسایش و گەشەسەندنی ئابوری بەرەو پێش بردنی شوێنی گەشتیاری بووە.
هەوڵی بێ ووچانی حکومەتی هەرێم بە شێوەیەکی یاسایی بۆ پێدانی دەرفەت بە ڕکابەری سیاسی ئازاد و ڕێگەنەدان بەوەی ئایین وەکو ئامرازێکی سیاسی لەناو خۆ بەکاربهێنرێ، فاکتەری سەرەکیە بۆ ئەم سەرکەوتنە.
ئەمەش وایکردووە کە زمان و دابونەریت و فەرهەنگی کوردستان زیندوو بێت لە جیهان.
دیارە بەدەستهێنانی ئەم سەرکەوتنانە دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی حەکیمانەی سەرکردایەتی سیاسی كوردستان کە ئەویش هەر ( پارتی دیموکراتی کوردستان ) بووە ،کە گرینگی بە بەها دیموکراسیەکان دا و باوەڕی تەواوی بە دیبلۆماسیەتی ئارام هەیە تا کولتووری ئاشتی و دۆستایەتی گەشە بکات.
مێژووی مرۆڤ و مرۆڤایەتی بریتیە لە هەبوونی گرفت و هەوڵدان بۆ چارەسەرکردنیان لەگەل دروستکەران و هاوپەیمانانیانەوە.
پێویستە ئاماژە بەوەش بدەین، کەوا هەرێمی كوردستان لە ماوەی نزیکەی سی و سێ ساڵی ڕابووردوو لە ڕووی پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی ڕووبەڕووی چەندین قەیرانی سیاسی و کۆمەڵایەتی (ئابوری) بووە، چونکە هەنگاوە دیارەکانی لە ڕووی شارستانیەت و خۆگونجاندنی لەگەڵ هاوكێشە سیاسی و ئابوریەکانی ناوچەکە بێ گومان دەبێتە مایەی توڕەیی نەیارەکانی و هۆکاری دڵخۆشی دۆستانی ( دۆستان و نەیارانی ناوخۆ و دەرەوە) بۆ نموونە نەیارامی نێوخۆ، حیزبی یەکێکی نیشتمانی کوردستان و تەواوی ئۆپزسیۆنەکان و لە دەرەوەش وەک ئێران.
لەگەڵ ئەوەشدا نکۆڵی لە پرسی کوردستانی بوونی هەرێم نەکراوە و بە دۆستایەتی ئەم هەولە هەر دراوە. وە ئامانجی سەرەکی لە بەکارهێنانی دیبلۆماسیەتی ئارامیش بووە بە مۆركێکی تایبەتی هەرێمی كوردستان، بریتیە لە بەدەستهێنانی دۆستایەتی و تەبایی لە نێوان بەرژەوەندیە دژبەرەکان و خزمەتکردنی بەرژەوەندی مرۆڤایەتیەکان بە بەکارهێنانی میکانیزم و ئامرازی و هەوڵی ئاشتیانە و هەوڵدان بۆ خۆدوورخستن لە گرژی و هێورکردنەوەی گرژییەکان لە نێوخۆ و تەنانەت ولاتانی دراوسێش کە دەزانێت ئەونیش پڕوشکیان بە هەرێم دەگات.
پێم وایە ئەندازیاریکردنی ئاسایشی ناوخۆ و هەرێمی پێویستە تەنها و تەنها هەڵقوڵاوی دیالۆگ بێت و هەبوونی کێشە لەسەر ئاستی ناوخۆ و لە پەیوەندیە دوولایەنەکان پێویستە لەسەر سیاسەت ڕۆڵێکی نموونەیی بگێڕێت و خۆی بە دووربگرێت لە بەکارهێانی زمانی توندوتیژ، بەلام لەم ڕوەووە هەندێ لایەنی نێوخۆ دژ بەم سیاسەتەن و هەولی ئاژاوەگێری دەدەن، لە ئێستادا وردی ئەم بابەتە بە پێویست نازانم.
ئا لێرەدا ئەوەی بۆ سیاسەتی دەرەوەی هەرێمی كوردستان بە ئەرێنی تۆمار دەکرێت، بە شایەتی وڵاتان و لایەنە جیهانیەکان، بریتیە لە بە یەكسانی و بەیەك مەودا ڕاوەستانی بەرامبەر بە دۆسیەی ململانێ هەرێمی و نێودەوڵەتیەکان. هەرێم توانیویە بێ لایەنی خۆی بپارێزێ، ئەمەش لە سەردەمێکدا، کە زۆرێ لە دەوڵەتەکان لە پێناو بەرژەوەندی هەنووکەیی خۆیان هەوڵ دەدەن و ڕەفتار دەکەن.
بەبۆچوونم وایە سیاسەتی دەرەوەی هەرێم، کە لە لایەن سەرکردایەتی كوردستان(بەرپرسە بالاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان ) بە شێوەیەکی سەردەمیانە داڕێژراوە و باوەڕی تەواوی بە دیبلۆماسیەتی ئارام و ئاشتی هەیە، ئەمەش وەکو دەرکەوتووە لەم سەردەمەدا باشترین ڕێگەیە بۆ گەیشتن بە مافە ڕەواکانی گەلی کوردستان.
زمانی توندوتیژی سیاسی لە کوردستان گۆڕدراوە بۆ زمانی دیالۆگ و ئەم بەردەوامبوونە بۆتە هۆکاری بەرزبوونەوەی هەرێم و بەرزڕاگرتنی بەهاکانی نیشتمانپەروەری و هەڵکردنی ئاڵای كوردستان لە بۆنە و ڕێوڕەسمەکان وەکو هێمایەك بۆ حیکمەت و ئاشتی و تەبایی و تێکۆشان.
باوەڕم وایە لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی دەرەوە بەرژەوەندیە هاوبەشەکان و بەرژەوەندیە بازرگانیەکان دەولەتەکان کۆ دەکاتەوە، نەوەك ورووژاندنی هەستی سیاسی و بەکارهێنانی دیبلۆماسیەتی هەرزەکارانە کە زۆر جار دەبێتە هۆی توڕەییان.
دواجار دەتوانین بە ڕاشەکاوی بڵێین هەرێمی كوردستان لە مامەڵەکردنی لەگەڵ ئەو قەیرانانەی بەرۆکیان گرتبوو پێی نەخزاندە ناو سیاسەتی توند و جەمسەرگیری و هەڕەشەکاری.
دیبلۆماسیەتی ئارام ڕەهەندێکی تایبەتی بە هەرێمی كوردستان بەخشیوە، کە وتارەکانی ورگێڕاوە بۆ کردار و سەرنجی وڵاتانی دراوسێێ بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە، دوور لە گرژی و ناکۆکی سیاسی، بۆ گەیشتن بە چارەسەکردنی کێشەکان، کە گرینگن بۆ ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری هەرێم و ناوچەکە.
