رێبوار حەمەلاو شوانی
گەلی كورد بەرچاو روونی هەبوو رۆژێك دێت لە چوارچێوەی عێراق و ناوچەكەدا ئەمەریكای زلهێز پەنا دەبات بۆ گرێدانی كۆمەڵێك بەرژەوەندی هاوبەش و كاری هاوبەش پێكەوە، بڕیاری رووخانی رژێمی بەعس لە ساڵی 2003 دەسپێكی گرنگی پەیوەندییەكە بوو، هاوكاری كورد لە ئێراق بۆ ئەمەریكا سەكۆیەكی باشتری رەخساند بۆ ئەوەی ئەمەریكا بە رژدی بیر لە كورد بكاتەوە وەك فاكتەرێكی گرنگ لە عێراق، چونكە ئەوان ئەمەریكادەیانزانی عێراق بە هۆی پێكهاتە نەتەوەیی و مەزهەبیە ئاڵۆزەكەیەوە رۆژێك دێت لە قەیرانێكدا گیرۆدە بێت، بۆیە بەشێواز و سیاسەتی جۆراروجۆر مامەڵەكەی لەگەڵ هەولێر دەستپێكرد، ئەگەرچی هەولێر روونتر و راشكاوانەتر هاتەپێشەوە، بەڵام سەرەتاییەكی بچووك لەلایەن ئەمەریكاوە بینرا، ئەویش لەسەردەمی حاكمیەتی مەدەنیی و دواتر لە كێشمەكێشمی دەستوور.
هەر لە دەستپێکی دامەزراندنی کابینەی نۆ بە سەرۆکایەتیی مەسروور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی کوردستان ، یەکێک لە ئەوڵەویاتەکانی گرنگیدان و پەرەپێدانی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی بووە لەبواری جۆراجۆری وەک پەیوەندی سیاسی ودیپلۆماسی نێوان وڵاتانی ناوچەکە و دیپلۆماسی ئابووری و کشتووکاڵی ، گەشتیاری و وزە و بوارەکانی تر کە بەشێوەیەکی گشتی توانیویانە نەک هەر شوناس وپێگەی کوردستان بگەێنێە لووتکە بەڵکو هۆکاری سەڕەکیی بووە بۆ پشتیوانیکردنی دۆزی رەوای گەلی کورد و تاکە قەوارەی فیدراڵی و دەستووری لە عێراقێکی شڵەژاو وناسەقامگیریدا .
بۆیە، دەتوانین بڵین کە هەموو ئەو بانگهێشت وسەردانە فەرمییانە لە سەر ئاستی وڵاتانی ناوچەکە و ئەوروپایی ئاماژەن بەوەی کە مەسروور بارزانی سەرۆکی حکوومەتی کوردستان سەرکەوتوو بووە لەوەی گۆڕانێکی جۆری لە هەرێمی کوردستان ئەنجامبدات، لەسەر ئاستی ناوخۆیی و دەرەکی، ئەمەش پەیوەندییەکی زۆری بە سەرکردایەتییە ناوەزە و متمانەبەخۆبووکەی و، هەروەها پەیوەندییەکەی لەگەڵ وڵاتانی زڵهێزو ئەوروپایی و بەتایبەت وڵاتەیەکگرتووەکانی ئەمەریکا .بانگهێشتی فەرمی 25ی شووباتی 2024 بۆ ، مەسروور بارزانی سەرۆکی حکوومەتی کوردستان لەگەڵ شاندێکی یاوەری ، سازدانی چەندین دیدار وکۆبوونەوە لەگەڵ گەورە بەرپرسانی کۆشکی سپی و کۆنگرێس و وەزارەتی دەرەوە ،ئاماژەیە بە گرنگیدانی واشنتۆن بە پەپوەندییەکانی لەگەڵ هەولێری پایتەختی کوردستان وهەروەها راوێژو کۆبوونەوەی گرنگ لە سەر دوایین پێشهات و رەوشی عێراق وناوچەکەدا ، نهێنی ئەو گرنگیدانە بۆ ئەو راستییە دەگەڕێتەوە :
یەکەم ،، ئەو گرنگپێدانە بۆ ئەو راستییە دەگەڕێتەوە کە ئەمەریکا زۆرترین ژمارە سەربازی هەیە لە هەرێمی کوردستان، لەو هەرێمەدا پارێزراون و دوورە لە دەست گەیشتنی گروپ و هێزە میلیشیا لە یاسادەرچووەکانی ژێر هەژموونی ئێران ، بۆیە پەیوەندییەکی زۆر باش و ستراتیژی لەنێوان هەرێمی کوردستان و ئەمەریکا هەیە.
دووەم ،، وڵاتەیەکگرتووەکانی ئەمەریکا زۆر بە یایەخ بە گرنگییەوە سەیری پێگەی هەرێمی کوردستان دەکات، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و ناوچەکەش. سەرکردەکانی ئەمەریکا هەمیشە بە گرنگییەوە باس لە رۆڵی کوردستان دەکەن و بە هاوبەش و هاوپەیمانێکی ستراتیژی وڵاتەکەیان دەزانن، لە چەندین پرسیشدا پشتیوانی خۆیان بۆ هەرێمی کوردستان دووپاتکردووەتەوە.
سێیەم ،، دروستکردنی گەورەترین کونسوڵخانەی ئەمەریکا کە ماوەی 9 ساڵە کاری لە سەر دەکرێت لە هەرێمی کوردستان ئاماژەیە بۆ گرنگیدانی ئەمەریکا بەناوچەکە و مانەوەی بۆ ماوەیەکی دووردرێژ لە هەرێمی کوردستان، بەتایبەت هەرێمی کوردستان لە ماوەی رابردوودا سەلماندوویەتی هاوبەشێکی جێ متمانەی ئەمەریکایە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
چوارەم ،، لەماوەی چەند ساڵی رابردوو، چەندین بانگهێشت وسەردانی فەرٍمی لە سەر ئاستێكی بەرز بۆ هەولێر و واشنتۆن ئەنجامدراون ، ئەوەش وایكردووە ئاستی پەیوەندییەكان و متمانە لە نێوان هەر دوو گەلی كورد و ئەمەریكا بگاتە ئاستێكی زۆر بەرز . لەهەمانكاتیشد وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا هاوشێوەی وڵاتانی عەرەبی كە هاوپەیمانی ئەو وڵاتەن ، بە گرنگی و بایەخێكی زۆرەوە دەروانێتە هەرێمی كوردستان و هەولێری پایتەخت وەك ناوەندێكی ستراتیژی لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندییەكانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەرٍاست، بە پێچەوانەی عێراق كە بەردەوام لە ژێر هێرش و گوشاری میلیشیا و هێزولایەنە كانی سەر بە ئێران و بینیمان كە ئەو كاتەی هەولێر لە ژێر هەڕەشەی تێرۆریستان بوو لە رێگەی پاڵپشتی هێرشە ئاسمانییەكان و ناردنی چەك و تەقەمەنی بۆ هێزەكانی پێشمەرگە پشتیوانی هەرێمی كوردستانی كرد.
پێنجەم ،، روون و ئاشکرایە کە ، نوێنەرایەتی دیپلۆماسی ئەمەریکا لە هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2007ـەوە بوونی هەیە و لە ساڵی 2011ـشەوە واشنتۆن ئاستی نوێنەرایەتی دیپلۆماسی خۆی لە هەولێر بۆ کونسوڵگەری گشتی بەرزکردەوە و لەوکاتەوە بووەتە ئەڵقەی پەیوەندی بەهێز لەنێوان هەرێمی کوردستان و ئەمەریکا .
شەشەم ،، هەر لە ساڵی 2003 ی دوای رووخانەی ڕژێمی سەدام ، ئینجا دواتریش ئەمەریکا وەک هاوبەش و هاوپەیمانێکی متمانە پێکراوی خۆی، سەیری کوردستان و هێزی پێشمەرگەی کردووە، لە سەرەتای سەرهەڵدانی داعش لە عێراق، ئەمەریکا لە ساڵی 2014 هاوپەیمانی نێودەوڵەتی راگەیاند و پشتیوانی خۆی بۆ پێشمەرگە دووپاتکردەوە، وەزارەتی بەرگری ئەمەریکاش لە 2016، یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە واژۆ کرد بە مەبەستی، هاوکاریکردنی پێشمەرگە بۆ کۆتاییهێنان بە داعش، دواتر لە مانگی ئەیلوولی 2022 پێنتاگۆن و وەزارەتی پێشمەرگە جارێکی دیکە یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنیان واژۆ کرد، ئەمەریکا پشتیوانی خۆی بۆ پێشمەرگە و چاکسازی لە وەزارەتەکە دووپاتکردەوە.هەروەها لۆید ئۆستن وەزیری بەرگری ئەمەریکاش، مانگی ئاداری 2023 لە هەولێر ستایشی رۆڵی پێشمەرگەی کرد و رایگەیاند، پێشمەرگە رۆڵێکی گرنگی هەبووە لە تێکشکاندنی داعش و هەمیشە هێزی پێشمەرگەیان بە متمانەپێکراوترین هێز وهاوپەیمانی خۆیان لە ناوچەکە داناوە.
حەوتەم ،، یەکێکی تر لەو هەڵوێستە گرنگانەی کە ئەمەریکا بەرامبەر بە کوردستان نواندنی ، ئەوە بوو کە لە کۆڕبەندی ئابووریی جیهانی بوو لە داڤۆس، 16ـی کانوونی دووەمی ئەمساڵ، جیک سولەیڤان راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی ئەمەریکا لە کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆکی حکوومەتی کوردستان مەسروور بارزانی ، ئەو هێرشە مووشەکییەکەی ئێرانی بۆ سەر هەولێری پایتەخت سەرکۆنە کرد و رایگەیاند، “کوشتنی خەڵکی سڤیل سەرکۆنە دەکەین و پشتیوانی لە ئاسایش و سەقامگیری هەرێمی کوردستان دەکەین، هەروها ئەنتۆنی بلینکن، وەزیری دەرەوەی ئەمەریکاش لە کۆبوونەوەی لەگەڵ مەسروور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە داڤۆس ئاماژەی بەوەدا، ” ئەمەریکا و سەرۆک بایدن، هێرشەکانی ئێران بۆ سەر هەرێمی کوردستان بە هەڕەشەی رژد وەردەگرن و هەوڵی پێویست بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری هەرێم دەدەن.
هەشتەم ،، لە بەرامبەر ئەو ئاستەنگ و کێشانەی کە لە دەسەڵاتدارانی عێراق لەسەر پرسی بودجە و هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان دروستیان کردووە ، کۆشکی سپی بەشێوەیەکی فەرمی هەڵوێستی خۆی ئاشکراکردووە و لە دوایین هەڵوێستیدا، دووپاتیکردەوە، “دەبێت بەغدا و هەولێر کێشەکانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن، دەبێ عێراقی فیدراڵی بەگوێرەی دەستوور شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان دابین بکات و بەتایبەت کە واشنتۆن لە هەوڵی ئەوە دایە تاوەکو هەناردەی نەوت لەڕێگەی بۆری نەوتی عێراق- تورکیا دەستپێبکاتەوە.
لەهەمووی گرنگتر ئەوەیە کە واشنتۆن لە هەولێری پایتەختی كوردستان بەرژوەندی ئابووری گرنگی هەیە و تا ئێستا چەندین پرۆژەی گرنگیان لە بواری جۆراوجۆر لە هەرێمی كوردستان پەرەپێداوە و بەردەوام لە جوڵەدان مەبەستی كاری وەبەرهێنا و بازرگانی ، ئەوەش هەنگاوێكی گرنگە هاوشێوەی پەیوەندییە سەربازی و سیاسی و دیپلۆماسییەكان . هەرێمی كوردستانیش وەك قەوارەیەكی دەستووری و سیاسی بەردەوام لە پێشكەوتنی سیاسی دایە. بە پێچەوانەشەوە دەوڵەتی عێراق رۆژانە لە داروخانی سیاسی و ئابوری و سەربازیدایە و سەرٍەرایی هەموو كۆسپ و تەگەرەكانی بەردەوامی بەڵام توانیوێتی لە رووی سیاسی و دیپلۆماسیی و متمانەوە پێشكەوتنی گەورەی بەخۆیەوە بینیووە كە ئایندەیەكی گەش لە چاوەروانی ئەو ناوچە سەقامگیرەی رۆژهەڵاتی ناوەرٍاستە ..
Seen by Rebwar Shwani at Tue 3:22 PM
