دەرفەتێكی زێڕین بۆ گەنجان
محەمەد رزگار خەلیل – سۆران:
قەرزی بچووك پاڵپشتی یان پشتگیرییەكی داراییە، حكوومەت دەیدات بە گەنجان، بەمەبەستی كەمكردنەوەی رێژەی هەژاری و رەخساندنی هەلی كار بۆ گەنجان و بەهێزكردنی كەرتی تایبەت، ئەم پڕۆژەیە بۆ ئەو كەسانەیە بیرۆكەی پڕۆژەیەكیان هەیە و دەیانەوێت پەرەی پێ بدەن، بۆیە دەتوانن لە قەرزی بچووك سوود وەربگرن، بڕی پارەی دراو بەپێی جۆری پرۆژەكەیەو دەبێت كەسەكە تەمەنی لە نێوان پازدە بۆ سی و پێنج ساڵ بێت و توانای بەڕێوەبردنی پڕۆژەی هەبێت، زیاتریش لە چوارچێوەی پڕۆژەی بازرگانی و گەشتوگوزار و كشتوكاڵ یاخود پڕكردنەوەی پێداویستییە گرنگەكان بۆ خاوەن كاران دەسووڕێتەوە، لەم بارەیە گەنجانی ئیدارەی سۆران بۆ زاری كرمانجی دەدوێن.
بنار ئەمیر یەكێكە لەو گەنجانە و دەڵێت” قەرزی بچووك پێدانی دەرفەتی كارە بۆ ئەو گەنجانەی زانكۆ و پەیمانگەیان تەواو كردووە و لە ئێستادا بێكارن، بێگومان هەر گەنجێك بیرۆكەی باشی لە هزردا بێت دەتوانێت سوودێكی زۆری لێ ببینێت. بەڵام چۆن؟ دەبێت بەر لەوەی راستەوخۆ قەرزەكە وەربگرن ئامادەی ئەوەمان هەبێت چۆن و بە چ شێوەیەك سوود لەم قەرزە وەربگرن دەبێت لە پرۆژەیەكی وا وەبەرهێنانی بكەین سوودی هەبێت بۆ ئێستا و داهاتوومان، ئەگەر بێینە سەر ئەوەی ئایە گەنجان دەتوانن كار بكەن وە دەتوانن ببنە خاوەن بیرۆكەی نوێ ؟ وە دەتوانن بەم قەرزە پرۆژەكانیان بخەنە بواری جێبەجێكردنەوە؟ لە ئێستادا پاڵپشتێكی هەرە باش بۆ گەنجان قەرزی بچووكە، كۆمەڵێك گەنجی خاوەن بیرۆكەی زۆر باشمان هەن، بەڵام بەهۆی باری ماددی ناتوانن پرۆژەكان جێبەجێ بكەن، بۆیە دەتوانین ئەوە بڵێن ئەم قەرزە دەبێتە هاندان و گەنجانیشمان دەتوانن كار بكەن و پرۆژەكانیان جێبەجێ بكەن، ئەمە جگە لەوەی هاوكارێكی باشە بۆ حكوومەت لە كەمكردنەوەی رێژەی بێكاری و بەسەر پێ خستنی پڕۆژەی بچووك دواتر دەتوانن گەورەتری بكەن و پەرەی زیاتری پێ بدەن، سەبارەت بە زیانی ئەم قەرزە بە رای من ئەمە دەگەڕێتەوە سەر بیرۆكە و پڕۆژەی ئەو كەسەی كاری پێ دەكات. هەر كارێك پلانی بۆ دابنرێت و بیر لەوە بكرێتەوە كەوا چۆن دەتوانی بە شێوازێكی وا دەستی پێ بكەیت شكست نەهێنێت و داهاتی تەواوی هەبێت بێگومان پرۆژەكە سەركەوتوو دەبێت و دەتوانێت بەبێ ئەوەی هیچ گرفتێكی هەبێت قەرزەكەی لە ماوەی دیاریكراوی خۆی بداتەوە. بە پێچەوانەش هەر گەنجێك كە پەنا دەباتە بەر وەرگرتنی ئەم قەرزە هیچ پرۆژەیەكی وای لە مێشك دا نەبێت و نەزانێت كە وا چۆن و لە چیدا ئەم قەرزە بەكار بهێنێت، زیانێكی زۆری دەبێت و ئەم كەسەش ناتوانێت لە ماوەی دیاریكراوی خۆی قەرزەكەی بداتەوە و تووشی سزاش دەبێت. بەڵام بەگشتی دەتوانین بڵێین سوودەكەی زیاترە چونكە ئێمە خاوەن ژمارەیەكی زۆری گەنجی بەتوانا و خاوەن بیرۆكەی جوانین كە دەتوانن چەندەها پڕۆژەی ناوازە بە بڕێكی بچووك جێبەجێ بكەن”
كارزان حەكیم، یەكێك لە گەنجانی ئیدارەی سۆرانە، دەڵێت “دەتوانین قەرزی بچووك ناو بنێین دەرفەتە زێڕینەكەی گەنجان، چونكە گەنجان دەتوانن تا ڕادەیەكی باش سوودمەند ببن بەتایبەت ئەو گەنجانەی خاوەن بیرۆكەی كارن دەتوانن بەم قەرزە كێ ماسییە دارایییەكانیان پڕبكەنەوە و كاری تایبەت بە خۆیان دابمەزرێنن وە دەتوانین بڵێین قەرزی بچووك هاندەرێكی باشە بۆ ئەو گەنجانەی حەزی كاركردنیان هەیە و خاوەن بیرۆكە و پرۆژەی جیاوازیان، ئەمە جگە لەوەی گەنجانێكی زۆر هەن خاوەن كاری خۆیانن مانگانە مووچەی تایبەت بە خۆیان هەیە بەڵام ناتوانن هەندێك پێداویستی وەك ئۆتۆمبێل بكڕن بەڵام لە ئەگەری دانی قەرزی بچووك بە گەنجان دەرچەیەكی باشیان بۆ واڵا دەبێت و دەتوانن پێداویستییەكانیان پڕ بكەنەوە و هەر شتێك ئارەزوویان بێت بكڕن بەبێ دروستبوونی هیچ كێشەیەك”
ڕازاو كەریم یەكێكیی ترە لەو گەنجانەیە و دەڵێت “قەرزی بچووك یەكێكە لەو دەرفەتە گرنگانەی حكوومەت كە پێشكەشی گەنجانی خاوەن توانا و ئەزموونی دەكات، گەنجان بە ڕادەیەكی بەرچاو دەتوانن سوود لەم پرۆژەیە وەربگرن، بەڵام ئەم قسەیە لە كاتێكدا گونجاوە گەنجانی وەرگر خاوەنی بیرۆكەیەك بن جیاواز لەو بیرۆكە باوانەی هەن بۆیە دەبێت پێشتر پلان و بەرنامەی باشیان هەبێت و ئامادەكارییەكی تەواوەتی بۆ كردبێت ئەو كاتە دەتوانن بە وەرگرتنی ئەم قەرزە بچووكانە بیرۆكە و پرۆژەكانی خۆیان بخەنە بواری جێبەجێكردنەوە، ئێمە ساڵانە لە زانكۆكان سەدان و هەزاران پڕۆژەی جیاواز هەن ڕێژەیەكی كەمی ئەم پرۆژانە دەچێتە بواری جێبەجێ كردنەوە بەهۆی نەبوونی داراییەوە بۆیە دەتوانین بڵێین قەرزی بچووك ئەم ڕێژە كەمە بەرز دەكاتەوە و سوودێكی یەكجار مەزنی دەبێت بۆ قوتابییان تاوەكوو پرۆژەكانیان بخەنە بازاڕ، قەرزی بچووك جگە لەوەی بیرۆكەی گەنجێك دەخاتە بواری جێبەجێكردنەوە لە هەمان كاتیشدا گەنجی خاوەن بیرۆكە دووبارە دەرفەتی كار بۆ چەندانی تر دەڕەخسێنێت و دەیان كات بە خاوەن كاری خۆیان، هەرچەندە قەرزی بچووك سوودێكی یەكجار زۆری هەیە، بەڵام ناتوانین لە زیان بە دەرە و هیچ زیانێكی نییە، بەڵكو لە هەندێك باردا پڕۆژەی بەشێك لە گەنجەكان سەركەوتوو نابێت، لەم بارەشدا گەنجەكە ناتوانێت قەرزی سەر شانی بداتەوە، بۆیە بە پێویستی دەزانم حكوومەت لەم بارەدا لێكۆڵینەوەی جددی بكات و لێخۆشبوون بۆ ئەم جۆرە گەنجانە دەربكات، چونكە لەدەستدانی پرۆژەكەی و زۆر هێنانی حكوومەت بۆ وەرگرتنەوەی قەرزەكەی ئەگەری دروستبوونی دڵتەزێن زیاد دەكات”.
هیمداد رەفعەت، یەكێكیی ترە لە گەنجانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و دەڵێت” قەرزی بچووك یەكێكە لە كارە جوانەكانی حكوومەت، ئەم قەرزە دەتوانێت پشتگیری لە پرۆژە بچووك و مامناوەندەكانی گەنجان بكات و لە خەون و خەیاڵەوە بیگۆڕێت و بیخاتە سەر ئەرزی واقیع و بخەنە بازاڕی كار و دەبێتە هۆی دروست كردنی هەلی كاری زیاتر و كەم كردنەوەی فشار لەسەر حكوومەت و دام دەزگاكانی حكوومەت بۆ دامەزراندن، حكوومەت لە ڕێگای قەرزی بچووكەوە دەتوانێت زۆر كارگە بهێنێتە بوون و لە بواری پیشەسازی سووك و مامناوەند دەست بە كارەكانیان بكەن بەم شێوەیەش هەم بەرهەمی ناوخۆ زیاد دەكات و پارەی نێو خۆش ناچێتە دەرەوە، چونكە پێویستیمان بە وڵاتان نامێنێت بۆ هاوردەكردنی كاڵا و بەرهەمی خواردەمەنی، ئەمە جگە لەوەی دەبێتە هۆی زیاد كردنی بەرهەمی ناوە خۆ و سوودێكی زۆری دەبێت بۆ گەنجانی خاوەن بیرۆكە لە بەخشینی هەلی كار و بوون بە خاوەن سەرمایەی خۆیان، لە كۆتایی دا هەم وڵات سوودمەند دەبێت لە تواناكانی گەنج و هەمیش گەنجان ئینتیمایان بۆ نیشتمان زیاد دەبێت، لە ڕێگای قەرزی بچووكەوە ڕێگری دەكرێت لە بە هەدەردانی تواناكانی گەنجان و ڕێگری دەكرێت لە كۆچی نا ئاسایی گەنجان”.
