پێكهاتەكان: بڕیاری دادگەی فیدراڵی لە بەرژەوەندی لایەنێكی سیاسییە كە تووشی لاوازی بووە
زاری كرمانجی – سۆران :
بڕیارەكانی دوێنێ دادگەی فیدراڵی لەبارەی هەڵوەشاندنەوەی كورسی كۆتاكان لە پەرلەمانی كوردستان، پێكهاتەكانی هەرێمی كوردستانی نیگەرانكردوو ڕایگەیاند ئەوەی ئەمڕۆ لە دادگای فیدراڵی بەڕێوەچوو، تەنیا بڕیارێكی سیاسی ئاشكرا بوو، بۆ بەرژەوەندی لایەنێكی سیاسی دیاریكراو كە لە هەڵبژاردنەكانی پێشوو تووشی لاوازی بووە.
نوێنەرایەتی پێكهاتەكانی هەرێمی كوردستان، شەوی ڕابردوو لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانیدا لە هەولێر ڕایانگەیاند كە بڕیارەكەی دادگەی فیدراڵی گورزێكی گەورەی لەوان و لە دیموكراسی و ئازادی لە هەرێم دا و دەشڵێن “جارێكی تر دادگەی فیدراڵی ئەوەی سەلماند كە ئەجێندای سیاسی لە پشتە و بڕیارەكانیشی لە بازنەی سیاسیدا دێن و دەچن.”
محەممەد ئیلخانی، سەرۆكی پارتی گەشەپێدانی توركمانی كە بە ناوی تەواوی پێكهاتەكانەوە قسەی كرد گوتی، ئەوەی ئەمڕۆ لە دادگەی فیدراڵی بەڕێوە چوو، تەنیا بڕیارێكی ئاشكرای سیاسی بوو بۆ بەرژەوەندی لایەنێكی دیاریكراوی سیاسی، كە لە هەڵبژاردنەكانی پێشوو تووشی لاوازی بووە.
ئیلخانی بە ناوی پێكهاتەكانی (توركمان، كلدان، ئاشووری، سریان و ئەرمەن) داواكارییەكی ئاراستەی سەرۆك بارزانی كرد و ڕاگەیاند “وەك پارت و لایەنەكانی پێكهاتەكانی كوردستان، (توركمان، كلدان، ئاشووری، سریان و ئەرمەن)، داوا لە سەرۆك بارزانی دەكەین، وەك داكۆكیكاری مافی مرۆڤ و پێكهاتەكان، ئەم نادادپەروەرییە ڕەت بكاتەوە، ئێمە لە سیاسەت و ستراتیژیمان پاشگەز نابینەوە و لە خەبات و دیپلۆماسییەت بەردەوام دەبین.”
سەرۆكی پارتی گەشەپێدانی توركمان: چۆن دەبێت لە پەرلەمانی عێراق كۆتا هەبێت و لە هەرێمی كوردستان، كە شوێنی پێكەوەژیانی پێكهاتەكانە، نەبێت ؟
هاوكات مونا قەهوەچی، جێگری سەرۆكی پارتی چاكسازی توركمان لە كۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەكەدا ئاماژەی بەوە كرد كە لە هەنگاوەكانی خۆیان پاشگەز نابنەوە و بەردەوام دەبن و گووتی “باوەڕمان بە پێكەوەژیان و پرۆسەی دیموكراسی هەیە، بڕیارەكەی دادگەی فیدراڵیش پاشگەز بوونەوەیە لە پرۆسەی دیموكراسی، بڕیارەكە پێچەوانەی دەستووری عێراقە.”
هەروەها ئانۆ جەوهەر سەرۆكی هاوپەیمانی حامۆرابی لە كۆنفرانسەكەدا قسەی كرد و ڕاگەیاند “تەواوی پێكهاتەكانی كوردستان سەركۆنەی بڕیارەكانی دادگای فیدراڵییان لە میانەی كۆبوونەوەیەك كرد.
گوتیشی: بە هۆی ئەو سكاڵایەوە پێشێلكارییەكی زۆر گەورە دەرهەق بە مافی پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینییەكان لە هەرێمی كوردستان كراوە.
لەلایەكی ترەوە ئازاد كورەچی، سەرۆكی فراكسیۆنی میللەتی توركمانی لە خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان، لەبارەی بڕیارەكەی دادگەی فیدراڵی لەبارەی كورسی كۆتاكان ڕاگەیاند “یەكێتی و حزبەكانی تر كێشەی ناو هەرێمیان پێ چارەسەر نەكراو بردیانە دادگای عێراق، بەمە ئیعتیباری سیاسی هەرێمیان سفر كردەوە، ئیتر دادگای عێراق هەرچی بوێت دژی هەرێم دەیكات.”
كورەچی ئەوەش دەڵێ كە هەرێمی كوردستان لە پێناو لەناو نەچوونی زمان و كولتووری توركمان و بەهۆی نەبوونی هێز و كەمی دەنگەوە كورسی كۆتای دایە كەمایەتییەكان و دەشڵێت”مەعقوولە هەرێم كورسی كۆتای پێداین، دادگای عێراق لێمان بسەنێتەوە. ئەم بڕیارەی دادگا ئیعتیباری هەرێمی سفر كردەوە.”
لێكۆڵەرێكی كاروباری عێراق پێدەچێت پلانێكی بە بەرنامە هەبێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێمی كوردستان
جگە لە پێكهاتەكانی هەرێم، بەشێك لە سیاتمەداران و لێكۆڵەرانی عێراقیش گۆمانیان لە بڕیارەكانی دادگەی فیدراڵی هەیە دژ بە هەرێم.
لەمبارەیەوە دكتۆر یەحیا ئەلكوبەیسی، لێكۆڵەری كاروباری عێراق بە گومانەوە دەڕوانێتە بڕیارەكانی دادگای فیدراڵی عێراق و دەڵێت “بە هیچ شێوەیەك ناكرێت خوێندنەوە بۆ بڕیارەكانی ڕۆژی چوارشەممەی عێراق بكرێت بەبێ گەڕانەوە بۆ بڕیارەكانی ئەم ماوەیەی ڕابردووی، پێ دەچێت پلانێكی بە بەرنامە هەبێت بۆ هەڵوەشاندنەوەی قەوارەی هەرێمی كوردستان و كردنی بە شێوەیەكی تری ئۆتۆنۆمی كە بە تەواوەتی پەیوەست بێت بە حكومەتی ناوەندی وڵاتەكەوە و حكومەتی ناوەندی ببێتە سەرپەرشتیاری حكومەتی هەرێم.”
ئەلكوبەیسی ئەوەش دەڵێ “زۆربەی بڕیارەكانی دادگای باڵای عێراق بە ئاشكرایی ڕەهەندی سیاسییان پێوە دیارە و لە خزمەت بكەرە سیاسییەكانی شیعە ئایینزاكاندان.”
سیاسەتمەدارێكی سوننە : بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی درێژكراوەی هەمان هێرشە مووشەكییەكانی سەر هەولێرە
هاوكات سیاسەتمەدارێكی سوننە دادگای فیدراڵی بە دادگایەكی نادەستووری ناو دەبات و پێی وایە بڕیارەكانی كاردانەوەی سیاسین بۆ ڕازیكردنی هەندێك لایەنی سیاسی عێراقی و هەندێك لایەنی دەرەكییە.
میسال ئالووسی، سیاسەتمەداری سوننە لەبارەی بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی دەڵێ “بڕیارەكە درێژكراوەی هەمان هێرشە مووشەكییەكانی سەر هەولێرە، بەڵام بە شێوەیەكی دیكە.”
ئالووسی قسەی زیاتر لە سەر بڕیارەكە دەكات و دەڵێ “بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی تەواوكەری هەنگاوە نا دیموكراسی و نابەرپرسیارانەكانی عێراقە دژ بە هەرێمی كوردستان خەڵك و مووچە و شایستەكانیان.”
پەرلەمانتارێكی پێشووی كوردستان : ئەو بڕیارانەی لە دادگای فیدراڵی عێراقەوە دەركرا، لە تارانەوە نووسرابوو
هەروەها ئەندامێكی پێشووی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان بڕیارەكەی دادگە بە پیلانگێڕییەكی ڕوون ناو دەبات لهـ دژی هەرێمی كوردستان و ئەو پێكەوەژیانەی لە هەرێمەكەدا هەیە.
سەعید هەركی، ئەندامی خولی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان دەڵێ “ئەم بڕیارە فەرمانی ڕاستەوخۆی تاران و سوپای پاسداران بووە و خۆیان بڕیارەكەیان نووسیوەتەوە، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش بەرپرسیارە لەو دۆخە كە چارەنووسی گەلی كوردستان و پەرلەمانی كوردستانی خستە بەردەم دادگایەكی داردەستی ئێران.”
جەخت لەوەش دەكاتەوە كە پێدانی ماف بە پێكهاتەكانی مەسیحی و توركمان، جوانترین و بەهێزترین خاڵی هەرێمی كوردستان بووە لە كاتێكدا پێكهاتەكان لە عێراقدا هەموو مافێكیان پێشێل كراوە.
