پارێزگاریکردن لە قەوارەی هەرێم ئەرک وبەرپرسیاریەتی مێژوویی

رێبوار حەمەلاو شوانی

تێکچوونی بارودوۆخ و سەقامگیریی لە رۆژهەڵاتی و ناوچەکە کاریگەریی نەرێنی لەسەر وڵاتان دروستدەکات، بە تایبەت پریشکی ئەو ئاگرە وەک ئەوەی بەکردەوە دەبینریێت بۆ هەرێمی کوردستانیش بەهۆی ستراتیژیی وڵاتانی زڵهێز و پێگە جیۆپۆلۆتیکیەکەیەوە، دەکەوێتە ژێر هەڕەشە و گۆڕانکارییەکان دەیگرێتەوە.
بەتایبەتی کە هەرێمی کوردستان لەلایەن ئەو وڵاتانەی کە لە نێو ئەو جەمسەربەندییە دا بەتایبەتی بەغدا و تاران ڕووبەڕووی ئاستەنگ و قەیرانی دروستکراو و فشاری زۆر بۆتەوە و لە سەروی هەمووشیانەوە پەڵاماردانی بە مووشەکی بالستیک و درۆن و گەمارۆدانی دارایی وبەکارهێنانی دادگە وەک چەکێکی فشار لە سەر قەوارەی هەرێم ، هەروەها لەدوای شەڕی داعش و ئینجا رووداوەکانی 16ی ئۆکتۆبەری 2017 و ئاسەوارەکانی ، بەکارهێنانی هەندێک کەس ولایەنیش لە نێوخۆی هەرێمی کوردستان ئەو بابەتانەن کە بوونەتە کۆسپ وهەرەشە لە بەردەم قەوارەی هەرێمی کوردستان ، لەگەڵ ئـەوەش کۆمەلێک کێشەی تر هاتۆتە پێش، شەڕی 7ی ئۆکتۆبەری حەماس و ئـیسڕائـیل جیهانی دابەشکرد و بووە هۆی ئـەوەی پڕیشکی ئاگری ناکۆکی و ململانێکان، بگاتە هەرێمی کوردستان و کاریگەریی لەسەر دۆخی سیاسی و ئـەمنی و ناکۆکییەکانی نێوان هەولێر وبەغدا زیاتر بکات .
بۆیە، درێژەخایاندنی ئەو جەنگەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وایکرد کە کاریگەری ئەو جەنگەش ، لەگەڵ ئەوەی کە هەرێمی کوردستان بەشێک نەبووە و نابێت لەو ململانێ و جەمسەربەندییانە بەڵام وەک ئاماژەم پێدا بووە هۆی ئەوەی کە بە مووشەک و درۆن هێرش بکرێتە شوێنە ئابووری و سەر خەڵکی سڤیل لە هەولێری پایتەخت و ستراتیژییەکان
، ئەگەرچی هەرێم ناتوانێ وەڵامی هێرشێکی وەها بداتەوە و لایەنێکی سەرەکی ناکۆکییەکان نییە، بەڵام هەر بەخێرایی بە چەکی دیپلۆماسی و هێزی نەرم توانی هەموو زڵهێزان و وڵاتانی دوونیا لەو راستیە ئاگادار بکاتەوە کە ئێمەی کورد خاوەن دۆزێکی رەواین و ناخوازین تێکەڵی هیچ جەمسەربەندی وشەڕێک ببین.
بۆیە، جوگرافیایی هەرێمی کوردستان کەوتۆتە ناوچەیەک و بە دەوڵەتێکەوە لکێنراوە کە ئەوەیش عێراقە کە هەر لە سەرەتای دروستبوونییەوە وڵاتانی ئـیقلیمی و دەرەکـــی دەستوەردانی سیاسی لەوڵاتەکە دەکەن و سەروەرییەکەی لاواز دەکەن کە نەتوانێت پیادەی دەســـەڵاتەکانی خۆی بکات.
عێراق وڵاتێکی بریندارە، چونکە هێشتا برینی گۆڕینی دیمۆگرافیا و گۆڕانکاری شێوازەکانی حکومڕانی و قوربانیانی رژێمی بەعس و قاعیدە و داعش ساڕێژنەبووە کە سەرتاپای ئـەو قۆناغانە بە تراژیدیا و خەمناکی باڵی کێشاوە، کەچی هێشتا دڵی هاووڵاتیان ئـارام نییە و ترسیان لەدۆخەکە هەیە، بەتایبەت بەدەست ئەو گروپ و میلیشیایانەی کە دەستیان بە سەر هەموو جومگە سیاسی و ئەمنی و ئابوورییەکانی بەغدا دا گڕتووە ، بەفەرمانی وڵاتانی ناوچەکە دەجوڵێنەوە وفەرمان وەردەگرن .

هەرێمی کوردستان لە نێو ئەو بێ سەروبەری و پاشاگەردانیە لە بەغدا زۆرجاران تووشی هەڕەشە و مەترسی دەبێتەوە ، هەرچەندە هەرگیز بەشێک نەبووە لەو کێشە وئاڵۆزییانەی کە بەدرێژایی 20 ساڵی رابردوو، رۆژ بە رۆژ عێراقیان بەرەو لێواری هەڵدێران وهەرەسهێنان بردووە ، بۆ دەربازبوون لەو کێشە وململانێیانە گرنگە چەند هەنگاوێک بهاویژرێت :
یەکەم : کۆتایی هێنان بە قەیرانە دستکردەکان و ناکۆکییە سیاسییەکان و دروستکردنی ناوەندێکی یەکگووتاری و تەبایی لە هەرێمی کوردستان و بەبەشداری هەموو هێزولایەنەکان و واژۆکردنی بەڵێنەنامەی پارێزگاریکردن لە قەوارەی هەرێمی کوردستان و دروستکردنی تیمێکی بەهێز بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بەغدا و یەکڵاکردنەوەی پرس ومافە چارەنووسسازەکان ، کەدەبنە هۆی سەقامگیری .
دووەم : یەکێکی تر لەو پرسە گرنگانە هەنگاویی رژدتر بۆ یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و یەک فەرمان لە ژێر فەرمانی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی هێزێکی نیشتیمانی ونەتەوەیی، بۆ پارێزگاریکردن و خۆئامادەکردن بۆ هەموو ئەگەرەکان ، کە ئەمەش تایبەتمەندی زۆری دەبێت ،چونکە جگە لە ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش ئێستا میلیشیا لە یاسادەرچوو و بەکرێگیراوەکانیش بوونەتە هەرەشە ومەترسی بۆ سەر هەموو ناوچەکە و بەتایبەتی هەرێمی کوردستان ، ئەو هەنگاوە ڕێکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە وادەکات کە هێزەکانی هاوپەیمانان زیاتر هەنگاوییهاوکاریی چەک و پشتیوانیی سەربازیی لەلایەن هاوپەیمانان بۆ هەرێمی کوردستان زیاتر دەبێت، بەتایبەتی چەکی دژە درۆن و مووشەک کە ئـێستا مەترسییەکی رژدە .
چوارەم : چاڵاککردن و دروستکردنی لۆبی و بەهێزکردنی زیاتری پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی هەرێمی کوردستان لە سەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتیی و نەتەوەیەکگرتووەکان ، کە ئەمەش خۆی لەخۆیدا دەبێتە هۆی چەکێکی کاریگەری و بەهێز بۆ گەیاندنی دەنگی کورد و چارەسەرێکی گرنگ کێشە و ئاستەنگەکانی بەردەم قەوارەی هەرێم
و دوورخستنەوەی کاریگەریی جەنگەکان و سەقامگیریی کوردستان.
چوارەم : پشتیوانیکردنی هەنگاوەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە بواری پەرەدان بە بەرهەمی ناوخۆیی وڵات لە کەرتی کشتوکاڵی و ئـاژەڵداری و دەستی هێزی کار، چونکە هەرێمی کوردستان، خاوەنی زۆرترین هێز و توانای لاوان، بۆیە بە بەرهەمی ناوخۆ دەتوانێت بۆشاییەکی زۆری ئـابووری و نەبوونی هەل یکار پڕبکاتەوە.
پێنجەم : بەردەوامبوونی پڕۆسەی خوێندن بەبێ دابڕان، ئـەمە وادەکات کێشەکان قووڵ نەبن و نەوەیەکی تێگەیشتوو و دڵسۆز دروست ببن بۆ نەتەوە و نیشتمان و گەلی خۆیان.
شەشەم : روونە کە هەنووکە هەرێمی کوردستان، تەنها هەرێمی دانپیانراوی دەستوورییە و هەر بەو دەستوورەی عێراقی نوێ بەم هەرێمە پێکهاتووەپێچەوانەکەشی یانی هەڵوەشانەوەی عێراق، بەردەوامیدان بە هەوڵە دیپلۆماسی و شارستانییەکان وەکو هێزێکی نەرم و پشتیوانی لە کوردستان لە وڵاتانی دەرەوە، لەم هەنگاوە دەتوانین سوود لە رەوەندی کوردی وەربگرین بۆ پاراستن و پشتێنەی پارێزگاریکردن لە قەوارەی هەرێم لە پێناو داکۆکیکردن لە دەستکەوتەکانمان و دوورخستنەوەی هەموو ئەو هەرەشە و مەترسییانەی کە بەهۆی ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە وعێراقەوە رووڕووی هەرێمی کوردستان دەبنەوە.