نوسینی: سەرکاو فیروز
هەورامانی تەخت دەکەوێتە بەشی ھەورامانی لهۆن لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان سەر بە پارێزگای سنە. ڕێگایەکی سەختو پێچاو پێچی سەرنج ڕاکێش دەمان گەیەنێتە ئەم شارۆچکەیە لە پارێزگای کرماشان و شاری پاوە وە بەقەراخی ڕووباری سیروان و سەدی هەجیج دا دەڕوات تا دەگاتە هەورامانی تەخت. ڕێگەی دووەمی لە سنە و مەریوانەوە بەناو ئاوایی دزڵیدا تێدەپەڕێت، ئەم شارە لە ئامێزی کێوە سەختو بە بەفر داپۆشراوەکاندا خۆی بە قەدپاڵی چیایەکی سەختەوە چەسپاندووە، خانوەکانی لەسەر یەکو بەئەندازیاریەکی کەموێنە ی پلیکانەی بەبەردی چاککراو دەرگاو دەلاقەی شینو سەوزەوە بونیاد نراون، بەشێوەیەک خانووی یەکەم بووە بەحەوشە بۆ خانوی سەرووی خۆی. کۆڵانی تەسکو بە بەرد ڕووپۆشکراو ماڵەکان لە یەک جیادەکەنەوە پەیوەندیەکی کۆمەڵایەتی بەھێز و ڕەسەن لەناو خەڵکەکەیدا ھەیە. هەر ئەمە دەرخەری ئەو ڕاستیەیە کە کۆمەڵگای هەورامان کۆمەڵگایەکی کۆمەڵایەتی مرۆڤ دۆستە و گیانی یەکتر قبوڵکردنو پێکەوەژیان لەناویاندا هەیە.
پیر شالیار کێیە
پیرشالیار پیرێکی ناوچەی هەورامانە کە خەڵکی ناوچەکە بە کەسایەتییەکی گرنگ و ئاینی دەزانن. ناوەکەی بۆ ئاینی میترا دەگەڕێتەوە بەمانای کەسایەتیەکی ئاینی بەھێز دێت. پیر ناو نیشانێکە لە ئاینی میترای بۆ پیاوچاک بەکار هاتووە لە زۆر سەرچاوەدا بە پیاوانی ئاینی پیر، بابا، سەیید و شێخ وتراوە، فەرهەنگی موعین بۆ ووشەی شالیار دەنووسێ: شالیار فەرمانڕەوای شار، گەورەی شار کەوایە پیرشالیار گەورەیەکی ئایینیی بووە. هەریەکە لە (ڕەشید یاسمی) و (ئایەتوڵای مەردۆخی) پیرشالیار بە پیرێکی زەردەشتی دادەنێن پیر شالیار کتێبێکی هەیە بە ناوی (ماریفەی پیر شالیار) بەڵام تا ئێستا ئەوکتێبە نەدۆزراوەتەوە تەنها چەند دەربڕینێکی پیرشالیار بەشێوەی شیعر لەبەردەست نوسەر و لێکۆڵەرەواندایە کە قسەی لەسەردەکەن ئەوە پشتڕاست دەکاتەوە کە ئەم پیرە زەردەشتی بووە و باس لە هاتنی ئاینێکی تر دەکات کە مەبەست لە ئاینی ئیسلامە. چەند نیوە دێڕێک لە شیعرەکەی :
“ۋەروێوە وارۊ وەرۋە وەرېنە
وەرېسە بڕیۊ چوار سەرېنە
کەرگەی سیاوە هېڵە چەرمېنە
گۊشڵۍ مەڕیۊ دووە بەرېنە”
پیرشالیار لەڕێگەی ئەم شیعرەوە فەلسەفەو ڕوئیای خۆی بە نمونەی سادە و ئاسای بەشێوەیێکی کورت دەخاتەڕوو
کە چەندین لێکدانەوەی بۆ کراوە.بەم شێوەیە وەریدەگێڕم کە بەفرێک دەبارێت بەفرە خۆرەیەگوریس دەبڕدرێت چوار سەرەیە مریشکی ڕەش هێلکە سپیە
کۆزە دەشکێت دوو دەرگایە، لە دوو دێڕە شیعری تردا دەڵێت: داران گیان داران، جەرگ و دڵ بەرگەن گاهێ پڕ بەرگەن گاهێ بێ بەرگەن کەرگە جە هێڵەن، هێڵە جە کەرگەن ڕەواس جە ڕەواس وەرگ جە وەرگەن” وەرگێڕانەکەی دەبێتە:
“دارە گیان دارە، جەرگ و دڵ بەرگە
جارێک پڕ بەرگە جارێک بێبەرگە.
مریشک لە هێلکەیە، هێلکە لە مریشکە
ڕێوی لە ڕێوی، گورگ لە گورگە.
زەماوەندی پیرشالیار لە چیەوە سەرچاوە دەگرێت بەپێی گێڕانەوە و مێژووی ئەو ناوچەیە بەهار خاتون کچی پاشای بوغارا دەبێت ئەم کچە نابیستو ناگۆ دەبێت پاشا دوای ئەوەی لە چارەسەری دکتۆر و زاناکان بێ ئومێد دەبێت و ناوبانگی پیرشالیار و لێهاتوی کەراماتێک کە هەیبووە دەگاتە لای پاشا ئەویش کچەکەی بۆ چارەسەر دەنێرێت بۆ هەورامان بۆ لای پیرشالیار بە پێی گێرانەوەکان پیرشالیار توانیویەتی بەھار خاتونی کچی پاشای بوغارا چارەسەر بکات. پاشای بوغاراش لەبەرامبەر ئەو کارەیدا کچەکەی پێداوە. پیرشالیار کەسێکی عیرفانیو دونیا نەویست دەبێت بۆیە خەڵکی ھەورامان زەماوەندەکەی بۆ بەڕێوە دەبەنو ھاوکاری دەکەن. رێوڕەسمەکانی ئێستای پیرشالیاریش دەبەسترێتەوە بە رووداوی زەماوەندی پیرشالیار و کچی شای بوغارا.
ئەو ریوایەتە مێژوویەکی دیاری نییە و سەرچاوەکان بۆ هەزار ساڵ لەمەوبەری دەگەڕێننەوە، کات و شێوازی زەماوەندی پیرشالیا: ساڵانە لە وەرزی زستاندا رێوڕەسمی پیرشالیار لە یەکەم چوارشەممەی نیوەی دووەمی مانگی دووی زستان بەڕێوەدەچێت. لەم ڕۆژەدا لەھەموو جیھانەوە گەشتیاران و ڕاگەیاندنکاران سەردانی ئەم شارۆچکەیە دەکەن و میوانداری خەڵکێکی زۆر دەکات.
ئەم مەراسیمە لەیەکەم ڕۆژیدا بە دابەشکردنی گوێزی باخی پیر بەسەر دانیشتواندا کەپێی دەوترێت کڵاو رۆچنە دەست پێدەکات. لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە چەندسەر حەیوانێک دەکرێتە قوربانی و بەشێکی دابەش دەکرێتو بەشەکەی تری دەکرێت بە چێش. دواتر سەردانی مەزاری پیرشالیار دەکەن چەند مەترێک خوار مەزارەکەی پیرەوە ئەشکەوتی چلەکێشانی پیرشالیاری لێیە کە لەوێدا خواپەرستی کردووە و چلەی کێشاوە. چەند ھەنگاوێک لەلای ڕاستی ئەشکەوتەکەوە بەردی کۆمسای ھەیە کە ساڵانە لێی دەشکێنن وەک دەوترێت کەم ناکاتو وەک خۆی لێدێتەوە، دواتر سەردانی ماڵی پیر دەکرێت کەدەکەوێتە ناو ماڵەکانەوە، لەسەربانەکەی بەدەف لێدان و گۆرانی شێخانە حاڵو زیکر دەکرێت. بۆ خوانی ئێوارە خواردنێکی تایبەت کە لەناو مەنجەڵی گەورەدا بەسەر ئاگری دارەوە لێدەنرێت کە شۆربایەکی جیاواز و گۆشتی قوربانیەکەی تێدەکرێت ئەم خواردنە هەمان ئەو خواردنەی سەردومی پیشالیارە کە لە زەماوەندەکەیدا دروستکراوە. شەوەکەشی هەمووان کۆدەبنەوە بە زیکرو خواپەرستی لەحاڵێکی عیرفانیدا شەوەکە بەڕێ دەکەن.ئەم مەراسیمە سێ ڕۆژ بەردەوام دەبێت.
ئەمساڵ یەکەم ڕۆژی دەکەوێتە بەرواری٣٠/١وە ئەم شێوازی حاڵو زیکرە مێژوەکەی بۆ دوای پیرشالیاری یەکەم دەگەڕێتەوە و لە سەردومی پیرشالیاری دووەم کەناوی (مصطفی خوداداد) بووە بۆ زەماوەندەکە زیاد دەکرێت.
مامۆستا ملا (عبدولکریم مودەریس ) لەکتێبی (بنەماڵەی زانیاراندا) نوسیویەتی پیرشالیاری دووەم ناوی (مصطفی خوداداد کوڕی بابل)ە شەجەرەی دەچێتەوە سەرئیمام (حسین)
