هێڕشه درۆنییهكان پهیوهندی ههرێم و بهغدا بهرهو كوێ دهبات؟
پرسی كشانهوهی هێزهكانی ئهمریكاو هاوپهیمانان دۆخی سیاسی عێراق دهگهیهنێته چ ئاقارێك؟
د. پەروێز ڕەحیم بۆ زاری كرمانجی: بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی عێراق لەگەڵ دەرچوونی ئەمریکییەکان نین
” گوشاری میلیشیاکان دۆخی ئاسایش و سیاسی و ئابووری عێراق بەرەو هەڵدێر دهبات”
دیمانه : بهختیار سهباح –زاری كرمانجی:
مامۆستایهكی زانكۆو شارهزا له ئاسایشی نهتهوهیی دهڵێت ” هێڕشی گروپه میلیشاییهكان، لاوازی حكومهتی بهغدا نیشاندهدات و ئاماژەیەکی مەترسیدارە کە هێزێکی فەرمی عێراقی، هێزێکی فەرمی دەستووری (پێشمەرگە) دەکاتە ئامانج”.
د. پەروێز ڕەحیم قادر، دکتۆرا لە ئاسایشی نەتەوەیی و مامۆستای زانکۆ بۆ زاری گووتی “ئەم هێڕشانە لەلایەک لاوازی حکومەتی بەغدا نیشان دەدات لە بەڕەنگاربوونەوەی گروپە میلیشاییەکان و کۆنتڕۆڵی چەک و دەستەبەرکردنی ئاسایش، لەلایەکی دیكهشهوه ئاماژەیەکی مەترسیدارە کە هێزێکی فەرمی عێراقی، هێزێکی فەرمی دەستووری (پێشمەرگە) دەکاتە ئامانج، لەم چوارچێوەیەدا ئەم ڕووداوەو ئەگەری دووبارەبوونەوەی وادەکات هەرێمی کوردستان بە تەواوی به پەیوەندییە سیاسییەکانی لەگەڵ هێزەکانی چوارچێوەی هەماهەنگیدا بچێتەوە، کە پێکهێنەری کابینەی سودانین، جگە لەمانەش ئەمە نیشان دەدات کە ئاسایشی عێراق بریتی نییە لە ئاسایشی هەرێمی کوردستان و هەر ئەمەش دەرگا بۆ رووداو و پێشهاتی سیاسی و ئاسایشی و سەربازی جیاواز دەکاتەوە”.
هەروەها گووتیشی “لە مەترسیدارترین سیناریۆدا، ئەگەر ئەم هێڕشانە بەردەوام بن، ئەوە وادەکات کە هەرێمی کوردستانیش لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، بۆ پاراستن و دەستەبەرکردنی ئاسایشی خۆی چالاکی سەربازی ئەنجام بدات، لەم حاڵەتەدا ئەگەری دروستبوونی جەنگ لە نێوان پێشمەرگە و حەشدی شەعبی بەرز دەبێتەوە، لەم نێوەندەشدا گروپە تیرۆریستییەکان لەوانەیە دەرفەت بقۆزنەوە و جارێکی دیکە هەم ئاسایشی هەرێمی کوردستان و هەمیش عێراق بکەوێتە مەترسییەوە، ههروهها جەنگ لەنێوان هێزە فەرمییەکانی هەرێمی کوردستان و میلیشیاکان یاخود حەشدی شەعبی جارێکی دیکە هەموو ئەزموونی پاش ٢٠٠٣ دەگەڕێنێتەوە سێگۆشەی یەکەم و عێراق بەرەو چارەنووسێکی نادیار دەبات”.
د. پهروێز لهبارهی پهیوهندییهكانی ههرێم و بهغدا پتر روونیكردهوه، پێش ئەو رووداو و پێشهاتانە هەولێر و بەغدا لەسەر کۆمەڵێک بابەتی یاسایی و دەستوری و سیاسی کێشەی چارەسەر نەکراویان هەیە، ئەم رووداوە بە تەواوی ئاسۆی چارەسەری کێشەکانی بەغدا و هەولێر ناڕوون و ئاڵۆز دەکات، بەو پێیەیه ئەم کابینەیە خۆی لەرزۆکە و چەندین کێشەی لەگەڵ بەشێک لە سوننەکان و بەشێک لە شیعەکان (وەکوو سەدرییەکان) هەیە و بە دروستبوونی پێکدادان لە نێوان هەولێر و بەغدا پرۆسەی سیاسی لە عێراق بە تەواوی پەکی دەکەوێت و ڕەوایەتی خۆی لە دەستدەدات.
سهبارهت به هێڕشهكانی ئهمریكا بۆسهر گروپه چهكدارهكانی عێراق و پرسی كشانهوهی ئهمریكا و دۆخی سیاسیی عێراق له داهاتوو، د. پهروێز شارهزایی ئاسایشی نهتهوهیی دهڵێت “کابینەی سودانی لەژێر گوشاری هێزە شیعییەکانی لایەنگری ئێران و گروپە میلیشیاییەکاندایە، هەر بۆیە سودانی دەسەڵاتێکی ئەوتۆی نییە رێگری لە هێڕشی میلیشیاکان بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان بکات، هەر ئەمەش وایکردووە کە ئەمریکا سەرەڕای دانبەخۆدا گرتنی ناچار بە کاردانەوەی سەربازی ببێت، لەڕاستیدا ئەم داواکارییە جۆرێکە لە گوشاری ئێران و بەشێکە لە چوارچێوە گشتییەکەی جەنگی حەماس و ئیسرائیل و ئامادەکارییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەگەرە نەخوازراوەکان، وەکوو بەرفراوانبوونی جەنگ و تێوەگلانی ئێران”.
ئاماژهی بهوهشكرد، ئێران مەترسی ئەوەی هەیە، بە ئامادەیی ئەمریکا لە عێراق، لە ئەگەری فراوانبوونی جەنگ ئەوە بکەوێتە بەر هێڕشی ئەمریکا، هەر بۆیە دەیەوێت لەم ڕێگەیەوە ئەمریکا دوور بکاتەوە، جگە لەمانەش بەرپرسانی باڵای سیاسی و سەربازی ئێران بەردەوام رایانگەیاندووە، کە بەرزترین و بەهێزترین تۆڵەکردنەوەی بەرەی موقاوەمە سەبارەت بە کوشتنی قاسم سولەیمانی بریتییە لە دەرکردنی ئەمریکا لە ناوچەکە و ئێستا بە باشترین دەرفەت دەزانن”.
زیاتر گووتی “لەلایەکی تریشەوە حکومەتی بەغدا ئەوە باش دەزانێت کە نە دەتوانێت بە تەواوی ئاسایشی عێراق دابین بکات و نە لەڕووی ئابوورییەوە، هەر بۆیە بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی عێراق لەگەڵ دەرچوونی ئەمریکییەکان نین لە عێراق، چونکە ئەزموونی پاش ساڵی ٢٠١١ و دەرچوونی ئەمریکییەکان و دروستبوونی داعش و هێڕش بۆسەر ناوچەکانی عێراق وایکردووە، کە ترس لە دووبارەبوونەوەی هەبێت، هەروەها کورد و سوننە مەترسیان هەیە کە لە بۆشایی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان جارێکی دیکە هاوشێوەی سەردەمی مالیکی رووبەڕووی مەترسی و تاکڕەوی بەغدا ببنەوە”.
د. پەروێز ڕەحیم قادر، باسی لهو سیناریۆیهش كرد، كه ئێران له ناوچهكه پهیڕهوی دهكات، بۆ دهركردنی هێزهكانی ئهمریكاو گووتی “نابێت ئەو سیناریۆیەش پشگوێ بخەین، کە ئەم داواکارییە بۆ کۆتاییهێنان بە ئەرکی هێزەکانی هاوپەیمانان بەشێکە لە ئەجێندای ئێران لە ناوچەکە لە دژی ئەمریکا و ئیسرائیل، بە مەبەستی زاڵبوونی یەکجاری بەسەر عێراق و پاشان سوریا و لوبنان، چونکە عێراق ئاڵقەی پێکگەیشتنی هیلالی شیعییە کە به لای موقاوەمەی ئێران ڕۆڵێکی جیۆستراتیژی گرنگی هەیە، ئەمەش بەشێکە لە ستراتیژی بەرگری و ئاسایشی نەتەوەیی ئێران لە ناوچەکەدا”.
ههروهها باسی له سیناریۆی دیكه كردو زیاتر گووتی”هەر چەندە هەندێ روانگەو بۆچوون هەیە، کە پێیوایە ئەم داواکاری و هێڕشانە تەنها گوشارن بۆسەر ئەمریکا بۆ ئەوەی کە لەگەڵ ئێران بکەوێتەوە دانووستان سەبارەت بە پرسە هەڵپەسێردراوەکانی نێوانیان بە تایبەتی سەبارەت بە پرسی ئەتۆمی و سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران و ئازادکردنی پارە بلۆککراوەکانی ئێران، لە کۆتاییدا و لە سیناریۆی سەرکەوتنی گوشارەکانی هێزە میلیشیاییەکان و دەرچوونی ئەمریکا لە عێراق لە رێگەی گوشاری میلیشیاکان بۆ سەر کابینەی سودانی وادەکات کە دۆخی ئاسایش و سیاسی و تەنانەت ئابووری عێراق بەرەو هەڵدێر ببات و تەنانەت لە نێوان خودی میلیشیاکانیش پێکدادان رووبدات”.
د. پەروێز ڕهحیم، له كۆتایدا دهڵیت “دەبێت ئەو سەردەمە بە سەردەمی میلیشا و گروپە چەکدارەکان ناو ببەین، کە بە تەواوی هەموو عێراق کۆنتڕۆڵ دەکەن و پرۆسەی سیاسی تەنها وەکوو ڕووکەش و حکومەت بە شێوەیەکی ڕواڵەتی دەمێنێتەوە و ئەوە میلیشیاکانن کە عێراق بەڕێوەدەبن، لە ڕوانگەیەکی ترەوە، هەموو هاوکێشەکان لەڕێی چەکدارو هێزەوە یەکلایی دەکرێتەوە، جگە لە لایەنگرانی ئێران، ئەوە سوننە و کورد و تەنانەت بەشێک لە شیعەکان ڕووبهڕووی داهاتوویەکی نادیار دەبنەوە”.
