هیوا ساعدی
قادر عەبدوڵڵا زادە ناسراو بە قالە مەڕە هونەرمەندی شمشاڵژەن لە شەوی یەڵدای ساڵی ١٩٢٥ (١ی سەرماوەزی ١٣٠٤ كۆچیی هەتاوی) لە گوندی كولیجە سەر بە بۆكان هاتە دونیا. باوكی ناوی محەممەد بووە و لە لایەن شێخ محەممەد شێخی بورهان لە ناوچەی موكریان، كە قادری زۆری خۆش دەویست، لەبەر ئەوەی كە مێردمنداڵێكی زۆر هێدی و ئارام بووە نازناوی قالە مەڕەی پێ بەخشرا. لە ساڵانی پەنجاكان و ساڵانی دواتر لە ناوەندەكانی ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی كرماشان، سنە، تاران، مەهاباد و ورمێ بە دەنگی سحراوی و ئاسمانی و بەربڵاوی شمشاڵەكەی چەندین پارچە میوزیكی جوان و ڕەسەنی پێشكەش كرد و هونەری میوزیكی كوردی بە شكۆیەكی بێ وێنەوە هێنایە گۆڕەپانی هونەرییەوە.
دواتر بۆ ماوەی چەندین ساڵ لەگەڵ هونەرمەندی گۆرانیبێژی بەتوانای كورد حەسەن زیرەك هاوكاری هونەری كرد و لە پێشكەش كردنی گۆرانییەكانیدا بە ئامێری شمشاڵ یارمەتی دەدا.
قالە مەڕە باوكی نەبینیوە و دایكیشی لە تەمەنی ٦ ساڵانیدا كۆچی دوایی دەكات. هەر وەك خۆی دەڵێ تەواوی ژیانی بە ناڕەحەتی و برسێتی و چارەڕەشی تێپەڕ كردووە. ساڵی ١٩٤٥-١٩٤٦ پەیوەندی بە كۆماری كوردستانەوە كردووە و دۆستایەتییەكی نزیكیشی لەگەڵ نەمران هەژار و هێمن موكریانی دا هەبووە. لە دوای لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەدی سەرۆك كۆمار، قاچاخ دەبێت و هانا دەباتە ئەشكەوتی گوڵاڵە، یان پەنای دەباتە ماڵی عەباس ئاغای سەركەپكان و ئەحمەد ئاغای كۆیە. ساڵانی ١٩٦٧-١٩٦٨ بووەتە هاوڕێی مەلا ئاوارە و مەلا مەحموودی زەنگەنە و سولەیمانی موعینی. هەر لەو سەروبەندەدا ماڵیان دەچێتە دەڤەری بۆكان. هونەرمەند قالە مەڕە هەمیشە لە خەباتی كورددا بەشداری كردووە و هاوڕێ و هاوشانی تێكۆشەران بووە.
گرنگی شمشاڵەكەی قالە مەڕە لە ئاستێك دایە كە پسپۆڕان و شارەزایانی بواری مۆسیقا نە تەنیا نەیانتوانیوە خۆ لە هونەرەكەی لادەن بەڵكوو تەنانەت وەك بلیمەتێك باسی قالە مەڕ دەكەن.
بۆ نموونە مامۆستا ئەنوەر قەرەداخی سەبارەت بە قالە مەڕە دەڵێ: پەنجەكانی مامە قالە پەنجەیەكی كورتی ڕەسەن، پەنجەیەكە كەوا ئێمە كەم كەس هەیە بەم شێوازە بتوانین دەستی بۆ درێژ بكەین زۆر پێویستە ئێمە بەو پەڕی ڕێزەوە بەو پەڕی گەورەیەوە بڕوانینە مامە قالە تەجروبەی ژیانی ئەو بكەینە نووسراوێك لە كتێبەكاندا بڵاوی بكەینەوە، نەوەكانی داهاتوومان دەیان ماستەرنامە و دكتۆرا نامەی لە سەری بنووسن.
هەروەها مامۆستا ع.ج. سەرگرمە لە سەر هونەری قالە مەڕە ئاوا دەبێژێت: قالە مەڕە شمشاڵژەنێكی بەتوانا و لێهاتووە، شارەزایەكی زۆری لە میوزیكی كوردی دا هەیە شارەزایەكی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە نیو سەدە ژەنینی ئەو ئامێرە. دەتوانم بڵێم لووتكەی ژەنینی ئامێری شمشاڵ لە میوزیكی كوردیدا لە ژەنینەكەی قالە مەڕە دایە. هەروەها دەتوانم بە حەسەن زیرەكی بەناوبانگی بەراورد بكەم و بڵێم ئەگەر حەسەن زیرەك بەتواناترین و بەناوبانگترین گۆرانی بێژی میللی میوزیكی كوردی سەدەی بیستەم بووبێت، ئەوا قالە مەڕەش بە دڵنیایەوە چاكترین شمشاڵ ژەنی موزیكی كوردی سەدەی بیستەمە.
مامۆستا حسێن یووسف زەمانی، میوزیكژەنی بەناوبانگی كوردیش دەیان جار لە سەر هونەر و بلیمەتی قالە مەڕە دواوە.
قالە مەڕە لە ماوەی ساڵانی كار و ڕاژەی هونەری خۆیدا لە زۆربەی فێستیڤاڵە گرنگەكانی بواری هونەری میوزیك لە وڵاتی ئێراندا بەشداریكردووە، لەوانەش (میهرەجانی میوزیكی فەجر لەتاران، میهرەجانی میوزیكی ناوچەكانی ئێران لە كرمان و لە بۆنە و فێستیڤاڵە سنە، كرماشان ئیلام، ورمێ، مەهاباد، سەقز، بۆكان و لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی لە هەرێمی كوردستان بەشداری كردووە و چەندین خەڵات و شانازی گەورەی بەدەستهێناوە. هەروەها لە زۆربەی ئەو میهرەجانانە تابلۆی سوپاس و ڕێزلێنانی پێ بەخشراوە.
هونەرمەندی ناوبراو لە دوو دەیەی ڕابردوودا لەسەر بانگهێشتی خوێندكارانی كورد لە زۆربەی هەرە زۆری ساڵوەگەری كارەساتی كیمیابارانی هەڵەبجە لە زانكۆ جۆراوجۆرەكان ئامادە بووە و بە دەنگی بەسۆز و ئەفسووناوی شمشاڵەكەی كۆڕەكەی ڕازاندووەتەوە.
هونەرمەندی میللی و شمشاڵژەنی ناوداری كوردستان (قادر عەبدوڵڵا زادە) ناسراو بە (قالە مەڕە)، شەوی پێنجشەممە 21ی ئایاری 2009 لە كاتژمێر 22:15 لە تەمەنی 84 ساڵیی دا بەهۆی نەخۆشییەكی درێژخایەن لە ماڵەكەی خۆی لە شەقامی مامۆستا هێمن لە شاری بۆكان كۆچی دوایی كرد و ڕۆژی دواتر، هەینی ڕێكەوتی 22/5/2009، یان 31ی گوڵانی ساڵی 88ی هەتاوی بە بەشداری هەزاران كەس لە هاووڵاتییانی بۆكان و شارەكانی دیكەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان تەرمی پیرۆزی لەسەر وەسیەتی خۆی لە بناری ناڵەشكێنە لەتەنیشت گۆڕی هونەرمەندی مەزن حەسەن زیرەك ئەسپاردەی خاكی نیشتمان كرا .
