محەمەد ئامۆکەیی – زاری کرمانجی
بووتە باو لەنێو بەشێک لە پیاوان ژنەكانیان بە هەوەسی خۆیان تەڵاق دەدەن بەبێ هیچ هۆكارێك بێ ئاگای و رەزامەندی هاوسەرانیان، لەبەرامبەر مافەكانیان بڕێكی كەم کە پەنجا هەزارێك كەمتر یاخود زیاتر مانگانە بدەن بە ژنەكانیان ئەمەش هۆکارێکە بۆ زۆربوونی ئەمجۆرە تەڵاقە، ئەمە دەستپێکی قسەکانی پارێزەری راوێژکار لانە ئامانجە’
هێماش بۆ ئەوە دەکات:“ ئەمساڵ تەنها لای خۆم 22 كەیسی جۆری تەڵاقی غیابیم واتە (تەڵاق تعسفی)م بۆهاتووە جگە لەوەی رۆژانە چەندین پەیوەندی تەلەفۆنی لەلایەن ئافرەتانەوە بۆم دێت كە مێردەكانیان داوایان تۆماركردووە یاخود لەلایەن خێزانەكانیانەوە ئاگاداركراونەوە كە وا تەڵاقیان داوە، هەروەها چەندین راوێژم وەك پارێزەر لەلایەن پیاوانەوە پێكراوە كە ویستویانە بێ ئاگای ژنەكانیان تەڵاق بدەن، ئەمانە هەموو ئەنجامی كێشە خێزانیەكانەكە ئەگەر بەمجۆرە بەردەوام بێت هیچ شتێك بەناوی خێزان و رێز و وەفا نامینێت لەنێو کۆمەڵگەی کوردی بێگومان كاتێك باسی ئەمە دەكەیت دەبێت هۆكار و چارەسەرەكەشی دیاربكرێت .
ئەو پارێزەرە تەڵاقی دەرکی روون دەکاتەوە و دەڵێ:“ ئەگەر باس لەجۆری تەڵاقی دەرکی بكەین كە بێ ئاگایی و ئاگاداربوونی ژن ئەنجام دەدرێت پیاوان دەتوانن لەدەروەی دادگا لە دانیشتنێک لای پارێزەرێك یاخود مامۆستایەكی ئاینی بێ رەزامەدنی ژنەكانیان تەڵاق بدەن بێ ئەوەی ژنەكانیان ئاگاداربن و لە دانیشتنەکە وجودیان هەبێت ئەم تەڵاقە ئەنجام دەدرێت و دواتر لەدادگا پەسند دەكرێت ژنەكە قبوڵی بێت یاخود نا ئەم تەڵاقە یاسای و شەرعەن رێگەپێدراوە كە ئەم تەڵاقە بە تەڵاقی تعسفی دادەنرێت دوای (10)رۆژ لەسەر رۆژی تەڵاقەكە پیاوەكە دەتوانێت پرۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام بداتەوە، بەڵام لێرەدا هەموو مافەكانی ژنەكە دەپارێزرێت و هەمو مافێكی بەردەكەوێت وەك (مارەیی پاشەكی، زێری پێشەكی ئەگەر لەكاتی ژیانی هاوسەری مێردەكەی فرۆشتبی و بەبەڵێنی ئەوەی بۆی بكاتەوە، بژێوی واتە (النفقە العدە) واتە تا سێ پاكبوونەوە مافی نیشتەجێبوون بۆ ماوەی 3 ساڵ ئەگەر خانووەكە هی كابرا بێت و بەناوی ئەو بێت مافی وەرگرتنی قەرەبووی ئەم تەڵاقە واتە (تعویز تلاق تعسفی، كەل و پەلی هاوسەرگیری ناو ماڵ و منداڵ و هەروەها بژێوی منداڵ كرێی دایەنی) ئەمانە هەموو بەر ژن دەكەوێت.
پارێزەری راوێژکار لانە ئامانج، نایشارێتەوە ئافرەتان ماف خوراو دەبن وەک خۆی گووتی:“ زۆربەی كات ژنەكان ماف خوراو دەبن لەبەر ئەوەی ئەمانە هەموو بە بڕیاری دادگا دەردەچێت، بەڵام جێبەجێ ناكرێت لە بەرێوەبەرایەتی جێبەجێکردن لەبەرئەوەی یاسا و رێنمایی تایبەتی خۆیان هەیە هەر پیاوێك كاتێك ژنەكەی تەڵاق دەدات بەدەگمەن هەموو مافەكە دەدات بەژنەكە رۆژانە بەدەیان ژن ناڵە و هەرایانە كە دوای ئەوەی لەلایەن مێردەكانیان ماف خوراو بوونە تەنانەت بەیاساش ناتواننی مافەكان وەرگرن، چونكە كاتێك كەسێك قەرزاربێت لێ پێچینەوەی لەگەڵ دەكرێ كە قەرزەكە بدات، بەڵام پیاوەكە مووچە خۆر نیە و خانوو ئۆتۆمبێلی لەسەر ناوی لابردووە تا مافی ژنەكە نەدات، ئامادەنابێت مافەكان بدات دەیكاتە قست وەك پەنجا هەزار مانگانە بدات یاخود ئامادەنابێت هەربیدات لەبەرامبەردا یاسایی تەنها بۆ مانگێك گرتن دەبێت دواتر هیچ تری لەگەڵ ناكرێت. بۆیە ئەمە بۆتە باو لەنێو بەشێك لە پیاوان بێ گرنگی دان بە بەها خێزانییەكان و بەرژەوەندی منداڵ ژنەكە تەڵاق دەدا بێ رەزامەندی و مافەكانیشی نادات.
لانە ئامانج، هۆکاری زۆربونی ئەم جۆرەی تەڵاق ئاشکرا دەکات و رایگەیاند:“بە حکوومی ئەوەی کاری زۆر لەسەر ئەم کەیسانە دەکەم هۆکاری سەرەکی دەگەڕێنمەوە بۆ لێكتێنەگەیشتن و پشتگوێخستن و كەمتر گەرم و گوری نێوان هاوسەران، هەروەها كەمتر گرنگی دان بەهەست و سۆز و رۆژە تایبەتەكانیان دەست تێوەردان لەژیانی خێزانی لەلایەن كەس و كاری هەردوولا، هاوڕێ و دراما بیانییەكانیش كە هۆكارێکن بۆ لاسایی كردنەوە لەنێو خێزانەكان لەهەمووی خراپتر تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان بەكارهێنانیان بێ گوێدانە كات و ساتی دیاریكراو و بەكارهێنانی بێ سوود لە ئەنجامدا بەهۆی كێشەی خێزانی گەورەتر و كێشەی كۆمەڵایەتی تری لێدەکەوێتەوە، وەك هەڕەشەكردنیان یاخود ناپاكی هاوسەران.
پارێزەری راوێژکار بۆ رێگری کردن و کەمبوونەوەی ئەم جۆرەی تەڵاق رێگەی چارەسەری پێیەوە گووتی:“ دەبێت بە هەموو لایەک هەنگاو بنێنین بۆ نەهێشتنی كێشە خیزانییەكان، پێویستە كچان و كوڕان تەنانەت خێزانەكانیش بەشێوەیەكی تەندروست مامەڵە لەگەڵ پرۆسەی هاوسەرگیری بكەن، بەتایبەت تاكەكان كچان و كوڕان پێش پڕۆسەی هاوسەرگیری ئەنجام بدەن دەبێت خۆیان ئامادەبكەن ئامادەكاری تەواو لەسەر خودی خۆیان بكەن و بزانن ئەو كەسەی هەڵی دەبژێرن بۆ ئەوەی ببێت بە هاوبەشی ژیانیان كێیەو لەهەموو روێکەوە بزانن چۆنە، خێزانەكان هەوڵ بدەن كاتێك كچ یاخود كوڕ هەوڵ دەدەن ئەم پرۆسەیە ئەنجام بدەن بەشێوەیەكی دروست ئامۆژگاری تەواو و هەموو خاڵەكان و مەرجەكانی هاوسەرگیری لەم كچ و كوڕە ببینن ئەوکات پاڵپشتیان بكەن بۆ ئەم پرۆسەیە، هاوسەران كاتێك لەنێو ماڵەكەیانن هەوڵ دەن ئاسوودەی بۆ یەكتر بەرپا بكەن و دووركەونەوە لە ژیانی پێشویان وەك تاك هەڵسووكەوت نەكەن و ئامادەیی تەواو بۆ هاوسەرانیان ئەنجام بدەن وەك ئەركێكی سەر شانیان لەلایەن و ئافرەتان و پیاوان و هەڵنەخڵەتێن بەهیچ حەزو ئارەزوەكی كاتی ژیانی منداڵ و خێزانەك پەرتەوازە بكەن.
