محەمەد رەمەزان سەعید
قوتابی قۆناغی چوارەم بەشی کۆمەلناسی لە زانکۆی سۆران
پەروەردە ڕۆڵێکی زۆر گرنگی هەیە لە هەموو لایەنەکانی ژیانماندا، کەسێک کە لە کارپێکردنی پراکتیکی پەروەردە تێبگات، لە ژیانیدا سەرکەوتووە، خوێندکار بوون تەنها دڕاندنی شتە دەقیەکان و بەدەستهێنانی نمرەی باش گرنگ نییە. ئەوەی گرنگە تێبگەین کە چۆن ژیانمان بۆ ئێمە و هەموو دەوروبەرمان جوان دەکات.هەر بۆیە عەقڵێکی خوێندەوار و دڵێکی باش پێکەوە کۆدەبنەوە و گۆڕانکاری شۆڕشگێڕانە لە کۆمەڵگادا دروست دەکەن.
پەروەردە بریتییە لە فێربوونی لێهاتوویی و زانیاری و یارمەتیمان دەدات بۆ بنیاتنانی بۆچوون و خاوەنی دیدگای تایبەت بە خۆمان لەسەر شتە جیاوازەکانی ژیان، ئەو پرۆسەیەی کە تاک بەهۆیەوە کارامەیی، ڕەفتار یان تێگەیشتنی نوێ بەدەست دەهێنێت، زۆرجار لە ژینگەیەکی فەرمی یان نافەرمیدا پێی دەوترێت پەروەردە.
پەروەردە بریتییە لە کرداری فێرکردنی و وەرگرتنی زانیاری لە کەسێکی تر هەروەها پەروەردە ئاماژە بەو زانیارییانە دەکات کە لە ڕێگەی قوتابخانە یان دامەزراوەی فێرکردن وەردەگیرێن پەروەردە وشەیەکە کە هەردوو کرداری فێرکردن و کرداری فێربوون دەگرێتەوە.
کەسایەتی تاک بریتییە لە کۆی گشتی کوالیتی، تایبەتمەندی، هەڵوێست، شتە چەقبەستووەکان، تایبەتمەندییە دەروونییەکان، بیروباوەڕ و پاڵنەرەکانی کەس کە ناسنامەکەی پێکدەهێنن. کەسایەتی تەنها بە مانای تێڕوانینی تۆ نییە. گەشەسەندنی کەسایەتی واتە پێشکەوتن لە هەموو کایەکانی ژیانی تاکدا.
کەسایەتی بریتییە لە کۆ و ڕێکخستنی ئەو سیفەتانەی کە ڕۆڵی تاک لە گروپەکەدا دیاری دەکەن.”
ئەو ڕۆڵەی پەروەردە لە داڕشتنی کەسایەتیماندا دەیگێڕێت، بێ هاوتایە و خوێندەوار بوون واتە بەرزکردنەوەی کەسایەتیەکانمان، گەشەکردنی کەسایەتی مرۆڤ بەقەد پەروەردەبوون گرنگە. کەسایەتی بەرز پاڵمان پێدەنێت بۆ ئەوەی بەرەو پێشەوە بچین و لەناو قەرەباڵغیدا زیاتر درەوشاوە بین. بەڵام بۆ هەبوونی پەروەردەیەکی کەسایەتی باش زۆر گرنگە.تاک لە ڕێگەی پەروەردەوە فێردەبێت کە چۆن دەبێت لەگەڵ ئەوانی تردا ڕەفتار بکەین. ڕەفتاری خەڵک ڕێزیان لێدەگیرێت لە کۆمەڵگادا. ڕەفتارێکی هەڵە دەتوانێت کەسایەتی هەر تاکێک تێکبدات.
لە سیستەمی پەروەردەدا مرۆڤەکان فێری کۆدی ڕەفتاری دەبن کە چۆن لەگەڵ کەسانی تردا ڕەفتار بکەن. کەسێکی خوێندەوار دەزانێت کە چۆن لە شوێنی جیاوازدا مامەڵە بکات. پەروەردە فێرمان دەکات کە دەبێت چ جۆرە وشەیەک بەکاربهێنین کاتێک لەگەڵ کەسانی تر قسە دەکەین. تاکێکی خوێندەوار دەزانێت کە هەرگیز نابێت هیچ جۆرە زمانێکی سووکایەتیکردن لەگەڵ کەسانی تردا بەکاربهێنین. پەروەردە فێرمان دەکات کە چۆن دەتوانین کۆنترۆڵی هەستەکانمان بکەین. لە کۆمەڵگای ئێمەدا دەبێت پەیوەندی دروست بکەین و بە شێوەیەکی دروست ڕەفتار بکەین.
ئەو کاتەی کە تۆ لەگەڵ کۆمەڵگادا دەڕۆیت، پراکتیکێکی ڕاستەقینەی کۆدی ڕەفتاری تۆیە. پەروەردە فێرمان دەکات کە ئەرێنی بین. ئەو کەسانەی هەڵوێستی ئەرێنییان هەیە دەتوانن بە ئاسانی بەربەستەکانی ڕێگاکانیان لاببەن. لە ڕێگەی پەروەردەوە تاک دەتوانێت هەڵوێستێکی ئەرێنی بەرامبەر بە شتەکان و مرۆڤەکان پەرە پێبدات. فێرمان دەکات کە هەموو شتێک کە لەم جیهانەدا هەیە هەندێک لایەنی نەرێنی هەیە هەروەها هەندێک لایەنی ئەرێنی هەیە.
تاک بە یارمەتی پەروەردە دەتوانێت ئاگاداری مافە شەخسی و سیاسییەکانی بێت. پێمان دەڵێت چۆن مافەکانمان بەدەست بهێنین و هەروەها چۆن ڕێز لە مافی کەسانی تر بگرین. پەروەردە فێرمان دەکات کە هەموو کەسێک لە کۆمەڵگاکەماندا یەکسانە. باسی ئەرکەکانمان دەکات هەروەها. فێرمان دەکات هاوڵاتییەکی باش بین، لە ئاستێکی یەکسان مامەڵە لەگەڵ ژنەکەدا بکەین، دەنگ بدەین، و مافەکانی مرۆڤ بەدەستبهێنین پەروەردە زانیاریمان بەرز دەکاتەوە بە پێدانی زانیاری بەسوودمان؛ “زانیاری کۆن” و “زانیاری نوێ”. زانیاری گشتیمان پێدەدات لە بابەتە جیاوازەکانی وەک مێژوو، جوگرافیا، مەدەنی، زانست و هتد و ئێمەش بە ڕوونی لەبارەی شتەکانەوە دەزانین. نوێمان دەکاتەوە دەربارەی زانیاری نوێ لە بوارە جیاوازەکاندا وەک تەکنەلۆژیا و داهێنانی نوێ و هتد. پەروەردە چەندین دەرفەت و ئەزموونی زۆرمان بۆ دەڕەخسێنێت. پەروەردە فێری ئەخلاقمان دەکات کە یارمەتیدەرمانە بۆ ئەوەی بچینە سەر ڕێگایەکی ڕاست و وەرگرتنی شتە ڕاستەکان.پاشان هەموو کارەکان بە شێوەیەکی دادپەروەرانە ئەنجام دەدەین تەنها بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بین.
بۆیە، ئەخلاق هەمیشە کەسایەتیمان بە شێوەیەکی ئەرێنی باشتر دەکاتئێمە چەندین کەسایەتی گەورە لە دەوروبەرمان دەبینین کە دەتوانین شوێنیان بکەوین و سەرسام بین . کاتێک دەیانبینین بیر لەوە دەکەینەوە کە وەک ئەوان بین، بەڵام پێویستی بە ماندووبوون و سەبر و سەبر هەیە. بۆ گۆڕینی کەسایەتی، پەروەردە چەکێکە کە دەتوانین لەلایەن ئێمەوە بەکاربهێنرێت. بۆ ئەوەی گۆڕانکارییەکی گەورە لە کەسایەتیدا بهێنیت، پێویستە سەرەتا پەروەردەکە بەدەستبهێنیت.
سەرەڕای ئەوەش ئەوەیە کە بڵێین پەروەردە بەردی بناغەی کەسایەتییەکی گەورەیە.پەروەردە تیشکێکی ڕووناکییە لە تاریکیدا. بە دڵنیاییەوە هیوایەکە بۆ ژیانێکی باش. پەروەردە مافێکی سەرەتایی هەموو مرۆڤێکە لەسەر ئەم هەسارەیە. ئینکاری ئەم مافە خراپە. گەنجی نەخوێندەوار خراپترین شتە بۆ مرۆڤایەتی. لە سەرووی هەمووشیانەوە حکومەتەکانی هەموو وڵاتان دەبێت دڵنیابن لە بڵاوکردنەوەی پەروەردە.
پەروەردە بزوێنەری گەورەی گەشەپێدانی کەسییە. لە ڕێگەی پەروەردە و فێرکردنەوەیە کە کچی کۆڵبەرێک بتوانێت ببێتە پزیشک، کوڕی کرێکاری کانێک بتوانێت ببێتە سەرۆکی کانەکە، منداڵێکی کرێکاری کێڵگەکان بتوانێت ببێتە سەرۆکی میللەتێکی گەورە. ئەوە ئەوەیە کە ئێمە لەو شتانەی کە هەمانە دروستی دەکەین، نەک ئەوەی پێمان دەدرێت، مرۆڤێک لە کەسێکی دیکە جیا دەکاتەوە”.
