هەرمان جەعفەر
دەرچووی بەشی پەرستاری
دەمەوێت چەند پێشنیارێك ئاراستەی هەڵگورد شێخ نەجیب سەرپەرشتیاری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و د. كامران مەلا محەمەد بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سۆران بكەم، لەپێناو زیاتر گرنگی دان بە چاودێری پزیشكی لە قوتابخانە حكوومییەكان.
یەكەم: دڵنیای دەدات لەوەی كە قوتابیان دەستیان بە خزمەتگوزارییە سەرەتایی و سەرەكیەكانی چاودێری تەندروستی دەگات، بۆ بەرەوپێشبرنی لایەنی تەندروستی خۆیان و دروستكردنی ژینگەیەكی تەندروستتری قوتابخانە. چاودێریكردنی تەندروستی بەردەوام دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دەستنیشانكردن و چارەسەركردنی كێشە تەندروستییەكان لە ماوەیەكی كەم دوای سەرهەڵدانی، وە ڕێگریكردن لە ئالۆزبوونی بارودۆخە تەندروستیەكان.
دووەم: هەبوونی چاودێری پزیشكی لە قوتابخانەكاندا پشتگیری لە تەندروستی گشتی كۆمەڵگە دەكات، بە كەمكردنەوەی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە درمیەكان. دۆزینەوە و كۆنتڕۆل كردنی نەخۆشیەكان لە كاتی خۆیدا لەنێو قوتابیاندا بەشدارە لە تەندروستتربوونی دانیشتووان.
سەرەڕای ئەوە، دەستگەیشتن یان هەبوون چاودێری پزیشكی لە قوتابخانەكاندا دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە چارەسەركردن و ڕێنمایی كردنی تەواوی قوتابیان بەبێ جیاوازی چینایەتی، نەتەوەیی، ڕەگەز…هتد، هەروەها دڵنیابوون لەوەی كە هەموو خوێندكاران، بەبێ گوێدانە لایەنی ئابووری، كۆمەڵایەتی، دەرفەتی یەكسانیان هەیە بۆ خزمەتگوزارییەكانی چاودێری تەندروستی.
زیاد لەوانەش، دەتوانێت كاریگەری ئەرێنی لەسەر ئەدای ئەكادیمی هەبێت. قوتابیانی تەندروست زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە كە بە بەردەوامی بچنە قوتابخانە و لە ڕووی ئەكادیمییەوە ئاستێكی باشتریان هەبێت، ئەمەش دەرفەتێكی ئەرێنی بۆ باشتربوونی دەرئەنجامەكانی تەندروستی و پەروەردە دروست دەكات.
جگە لەوەش، تێكەڵكردنی چاودێری پزیشكی لە قوتابخانە حكومییەكاندا، كلتوری چاودێری تەندروستی خۆپارێزی بەرەوپێش دەبات.
قوتابیان دەتوانن كوتان، پەروەردەی تەندروستی و هەبوونی زانیاری پێشوەختە بۆ پرسەكانی پەیوەست بە شێوازی ژیان وەربگرن، ئەمەش خوێندكاران پەروەردە دەكات كە بەشێوەیەكی چاڵاك قوتابیان لە خۆشگوزەرانی درێژخایەن بەتایبەت ئەو قوتابیانەی دایك و بابیان نەخوێندەوارن و ناتواننن دەستیان بگات بە زانیاری و هۆشیاركردنەوە نووسراوەكان.
هەروەها بارگرانی لەسەر دایك و باوك یان سەرپەرشتیاران كەم دەكاتەوە كە لەوانەیە ڕووبەڕووی ئاستەنگ ببنەوە لە وەرگرتنی پشوو لە كار بۆ یاوەری منداڵەكانیان بۆ چاوپێكەوتنەكانی چاودێری تەندروستی. بە هەبوونی خزمەتگوزاری پزیشكی لە شوێنی كارەكەدا، ئاسانتر دەبێت بۆ هەردوو قوتابیان و خێزانەكانیان بۆ دەست گەیشتن بە چاودێری تەندروستی پێویست.
لە چوارچێوەی فراوانتردا، بەرزبوونەوەی ئاستی تەندروستی قوتابیان دەتوانێت ببێتە هۆی كەمبوونەوەی ئامادەنەبوون لە وانەكان، كە ژینگەیەكی فێركاری لەبارتر دروست دەكات. ئەمەش لە بەرامبەردا پاڵپشتیەكە لە ئامانجە گشتییەكانی سیستەمی پەروەردە و بەشدارە لە گەشەپێدانی كۆمەڵگایەكی تەندروستتر و بەرهەمدارتر.
بە دڵنیاییەوە لێرەدا سوودەكانی هەبوونی چاودێری پزیشكی لە قوتابخانە حكومییەكان لەم خاڵانە كورتكراونەتەوە:
- بەرەوپێشبردنی خۆشگوزەرانی قوتابی:
- دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە سەرەكییەكانی چاودێری تەندروستی بۆ قوتابی مسۆگەر دەكات.
- ئاسانكاری دەكات بۆ پشكنینی تەندروستی بەردەوام بۆ دەستنیشانكردن و چارەسەركردنی كێشە تەندروستییەكان بەپەلە.
- كاریگەری لەسەر تەندروستی گشتی:
- كەمترین بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە درمیەكان لەناو كۆمەڵگەی قوتابخانەدا.
- بەشدارە لە تەندروستی گشتی كۆمەڵگا بە چارەسەركردنی كێشە تەندروستییەكان بە زوویی.
- یەكسانی تەندروستی:
- یارمەتی كەمكردنەوەی جیاوازییە تەندروستییەكان دەدات لەڕێگەی دابینكردنی دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییەكانی چاودێری تەندروستی بۆ هەموو قوتابیەكان.
- ئەدای ئەكادیمی:
- پشتگیری لە ئەدای ئەكادیمی باشتر دەكات لەڕێگەی پێشخستنی ئامادەبوونی بەردەوام و كەمكردنەوەی ئامادەنەبوونی پەیوەست بە تەندروستی.
- كلتوری چاودێری تەندروستی خۆپارێزی:
- هانی كلتووری چاودێری تەندروستی خۆپارێزی دەدات لە ڕێگەی كوتان، پەروەردەی تەندروستی، و ئاگاداربوونی بارە تەندروستیەكان بە زوویی.
- ئاسانكاری بۆ خێزانەكان:
- بارگرانی لەسەر دایك و باوك یان سەرپەرشتیار كەمدەكاتەوە بە دابینكردنی چاودێری تەندروستی لە شوێنی كارەكە، كەمكردنەوەی پێویستی بە پشوو لە كاركردن.
- كەمبوونەوەی ئامادەنەبوون:
- بەشدارە لە تەندروستتربوونی قوتابیان، كە دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی ئامادەنەبوون و ژینگەیەكی فێركاری لەبارتر.
- كاریگەری درێژخایەنی كۆمەڵایەتی:
- پاڵپشتی پەرەپێدانی خووی تەندروستتر دەكات، بەشداری دەكات لە خۆشگوزەرانی گشتی و بەرهەمهێنانی كۆمەڵگا.
سەرەڕای ئەو شیكردنەوە و خاڵانەی سەروەوە، دەبێتە هۆكارێك بۆ كەمكردنەوەی قەرەباڵغی بنكەكان و نەخۆشخانەكان، وە دەرفەتی كاری زیاتریش لە بواری تەندروستی دەرەخسێنێت.
ئەگەر وا لێكبدرێتەوە لە ڕووی داراییەوە بارگرانی دروست دەبێت، دەتوانرێت لە ڕێگەی بیمەیەكی تەندروستی ڕەمزی دابینكراو لەلایەن خێزانی خوێندكاران یان سوود وەرگرتن لە داهاتی بەكرێ دانی حانووتەكانی قوتابخانەكان پاڵپشتی بكرێت.
