“هیچ تەندروستییەك، بێ تەندروستیی دەروون بوونی نییە و ناشبێت”

دیدار- رۆژان قیاس :
دكتۆرە ئاڤان ئارین، پسپۆڕی دەروونی گشتی، لە دیدارێكی تایبەتی زاری كرمانجیدا، باس لە گرنگی دەروون دروستی و هۆیەكانی گەیشتن بە دەروون دروستی دەكات.
سەرەتای قسەكانی باس لە دەرووندروستی(Mental Health) دەكات پێیوایە” تەندروستی دەروونی یا دەروون درووستی، پێكهاتەیەكی تەواوكەری و بنەڕەتی تەندروستی گشتییە، لە دەستووری WHO دا هاتووە، تەندروستی گشتی حاڵەتێكە پێكهاتووە لە تەندروستی جەستەیی، دەروونی و كۆمەڵایەتی، نەك تەنها نەبوونی نەخۆشی یان ناتەواوی، دەرهاویشتێكی گرنگی ئەم پێناسەیە ئەوەیە كە درووستی دەروونی تەنها نەبوونی نەخۆشی دەروونی و كەم توانایی نییە، بەڵكو سەرەڕای نەبوونی نەخۆشی دەروونی، هەبوونی خۆشگوزەرانی جەستەیی و خۆشگوزەرانی و بوونی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و توانای ماماڵەكردن لەگەڵ دەورووبەر و ئیشكردن و بەرهەمداریش دەگرێتەوە، دەرووندرووستی بەشێكی دانەبڕاوە لە تەندروستی مرۆڤ، بەڕاستی هیچ تەندروستییەك بێ تەندروستیی دەروون بوونی نییە و ناشبێت.”
لە درێژەی قسەكانیدا دكتۆرە ئاڤان دەڵێت:” بە پێی قسەی زاناكانی بیانی، مرۆڤ باخێكە، دەروون باخەوانیەتی” ئەگەر سەرنجبدەین، باخێك كە باخەوانێكی تەندرووست و چاڵاك و لێزانی هەیە، باخێكی سەوز و جوان و بەرهەمدار (هەم لە رووی میوەجات و هەم دۆستی ژینگە و دیمەنێكی جوان ) درووست دەكات، بە پێچەوانەوە، باخەوانی ناتەندرووست و نا كارا، باخەكەی نابووت و دواجار وشك دەبێت و نەك هەر بەرهەمی نابێت، بەڵكو دیمەنێكی ناشیرین بە ژینگە دەبەخشێت و دواجار دوور نییە گڕ بگرێت و دووكەڵ و پیسیش بكاتە ناو هەوای دەورووبەر و پڕیشكی ئاگریش بپرژێت و زیان بە باخ و موڵك و ماڵی دەورووبەریش بگەیەنێت، هەر وەك چۆن كەسێكیش كە دەروونی ناتەندرووستە، جگە لە بێ بەرهەمی، هەمیشە ئەگەری زیانگەیاندن بەخۆی و دەورووبەریشی هەیە”.
ئەم پسپۆری دەروونیە، روونی دەكاتەوە:” كاركردن، سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ دەروون دروستی، بێكاری و بەتاڵی هۆكارن بۆ زۆر بیركرنەوە و بەفیڕۆدانی كات و پڕكردنەوەی كاتەكان بەشتی بێسوود و زیانبەخش، لەبەرئەوە پێویستە مرۆڤ خاوەنكار بێت و ئیشێكی تایبەتی هەبێت، مەبەستی سەرەكی ئیشكردن بریتییە لە دابینكردنی بژێوی، بەڵام كاریگەری ئەرێنی لەسەر دەروونی مرۆڤ دادەنێت كاتێك كە دەزانێت كەسێكە پشت بەخۆی دەبەستێت، نابێتە ژێر دەستەی كەس و منتەبار نابێت، لەبەرئەوە لە پێناو پاراستنی دەروون دروستیدا، پێویستە مرۆڤ بەردەوام كار و پیشەیەك بكات و بەبێكار دانەنیشێت، پیشەكانی مرۆڤ جۆراوجۆر و هەمەچەشنن، گرنگ ئەوەیە كە پیشەیەكی هەبێت و كاربكات”.
ئاشكراشی دەكات:” كەسانی دەروون دروست بە شێوەی هەڵس و كەوتیان ئەتوانین جیایان بكەینەوە لە كەسی نەخۆش، كۆمەڵێك جیاكاریی هەیە لە نێوان كەسی ساغ و دەروون نەخۆش، بۆ ئەوەی كەسی دەروون نا تەندروست بناسرێتەوە لەوانە، كەسی دەروون دروست لە راستییدا دەژی نەك خەیاڵ، واتە دوورە لەو شتانەی لە ڕاستیەوە دوورن، هەروەها، رەفتارەكانی گونجاوە لەگەڵ كۆمەڵگە و ئەتوانێت خۆی بگونجێنێت، كەسێكی سەركەوتووە لە پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان و ئەتوانێت لە شوێنی كارەكەی یاخوود لە ماڵەوە لەگەڵ دراوسێكانی خۆی بگونجێنێت.
گووتیشی:” كەسانی دەروون دروست دەتوانێت چارەسەری كێشەكانی بكات و ڕێگای گونجاو هەڵبژێرێت بۆ چارەسەری كێشەكانی و لە كاتی خۆی كێشەكان چارەسەر دەكات، دەروون دروست ئەزانێت پەیوەندی بەهێز هەیە لە نێوان دەروون و جەستە، هەوڵی چارەسەری نەخۆشیە جەستەییەكان ئەكات، لە كاتی بوونی گرفتێكی دەروونی داوای یارمەتی لە كەسانی پسپۆری دەروونی دەكات، دەروون دروست دەزانێت هەندێ شت هەیە ڕێكەوت و چارەنووس بۆی داناوە و توانای گۆڕانی نیە، وەك دایك و باوك و خوشك و براو شێوەی دەم و چاوو كورتی و درێژی باڵا”.