ئامادەكردنی : ئیبراهیم گەلەژێری
بەدەم رێگای هامڵتۆن هەنگاوی گەورەتر بەرەو بەرزی لوتكەی حەساری روست هەڵدەنێی، كاتێ سەرێك بەرز دەكەیتەوە چاوێك لە بوغاوان دەكەیت و بەردە سپییەكانی ئەو شاخەبەسەر گوندی روست وەك ئەڵماسێك دەبریسكێتەوە، دڵ لەوێ بەرەو بەری ئارونیان بەسەر ئەو هەموو باخ و سروشتە جوانە سەرنج دەدا ، تێدەگەی روست مێژووێكی هەیە بەقەد باڵاو تەمەنی زەردەشت ، ناز بەسەر مرۆڤایەتیی دەكات.سەری مارساواو كوێستانی ناوڕوین بەهەشتێك دەخوڵقێنن تا بەدیار روستدا هەستی سروشت دۆستانەت بفڕێنن.
لە رووی زمان و ڕێزمانی كرمانجی خواروو، وشەی (روست) بە مانای ئاوەدانی یان لادێ دێت، هەر ئەمەش هۆكارێكە بۆ تێكەڵ بوون بە مانەوەی ئاودانی درێژ مەودا، هەندێك جار بە نەزانین بێت یاخود مەبەست دەنووسرێت (رۆست) ئەمەش هەڵەیەكی زەقە بەرانبەر ئەو ناوە دەكرێت و راستیەكەی ( روست) ە ، واتە پیتی ( ۆ) هەلەیە و پیتی( و) واو دروستە، رەنگە بەهۆی دەربڕینی هەڵەی ناوی گوندێك لە چەندین دەزگای میدیایی كاریگەری خراپ لەسەر شوناسی گوند جێبهێڵێ .
گوندی روست سەر بە ناحیەی سمیلانە دەكەوێتە رۆژئاوای قەزای چۆمان، بە نزیكی ٣٩ كم لەسەنتەری قەزای چۆمان دوورە، چیای حەساری روست كە لوتكەی هەڵگۆرد بەرزترین لوتكەی عێراقە بەبەرزی ٣٦٠٧ مەتر بەشێكی بەسەر گوندی روست دەروانێت، ئەو گوندە بەسەر دۆڵێك دەروانێت ، كە ٣٧ گوند لە خۆی دەگرێت دۆڵەكە بە دۆڵی روست ناسراوە، گوندی روست ١٤٨٩ مەتر لە ئاستی رووی دەریاوە بەرزە.
مێژووی گوندی روست دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی زەردەشتییەكان ، بەپێی رووداوە مێژوویەكان رۆڵی گرنگی بینیوە لە ئاراستە كردنی بریارە گرنگەكان لە سنوری باڵەكایەتی، وە پاشخانێكی پڕ لە معریفی و هەبوونی فێرگە ئاینییەكان و پێگەیاندنی چەندین زانای سەردەمی جیاوازدا رۆلی گرنگی بینییوە.
گوندی روست بەهۆی هەبوونی ٢٣ ماڵی جولەكە لە ساڵی ١٩٤٨ و پێكەوە ژیانیان لەگەڵ خەڵكی گوند، دەرخەری ئەوەیە دونیا بینی خەڵكەكەی لەو سەردەم هێندە كراوەو فراوان بووە بڕوایان وابووە ئایین بژاردەیەكی تاكە و هەرگیز ناتواندرێ بە هێز لە بیری خەڵكی تردا بچەسپێندرێ، هەر بۆیە ئێستاش گەورەترین شانازی بۆ پێكەوە ژیان گوندی روست نمونەیەكی زیندووە.
خەڵكی روست لە سەدەی ١٨و ١٩ دا بە باشترین خەڵكی كاسبكاری باڵەكایەتی هەژمار دەكران، جووەكانی روست بە دورینی رانك و چۆغەڵ و خەڵكی تریش بە ئاسنگەری و پیشەی جۆراوجۆری تر بازاڕێكی گرنگ بووە بۆ ناوچەكانی دەوروبەری خۆی، كاریگەرییەكانی خەڵكی روست هێندە زۆربووە ئەو گوندە بۆتە جەنجاڵترین گوندی باڵەكایەتی بەهۆی دەست رەنگینی و كاری دەستییان، بەپێی ئامارە مێژوویەكان بەر لە راگواستنی ٥٦٣ ماڵ لەو گوندە نیشتەجێبوونە.
لەتك دروست كردن باوترین پیشە و سەرمایەكی گرنگ بووە بۆ هەڵگرتنی میوە جۆراوجۆرەكان ، كە خەڵكی ئەو گوندە لە پێناو بە فیڕۆنەچوونی بەرهەمەكانیان كاریان لەسەر كردووە، وە بازرگانی كردن بە میوەكان لەوەرزی پێگەیشتنی میوەكان باوترین بازرگانی بووە، تا ئەو ئاستەی كە ناوبانگی بەرهەمە وشككراوەكان بەتەواوی ناوچەكە بڵاو بۆتەوە.
گوندی روست بەهۆی سیاسەتی داپلۆسینی رژێمی بەعس لەساڵی ١٩٧٨ كەوتە بەر راگواستن ، فەرهەنگ و مێژووی هەزاران ساڵ لەسەر دەستی رژێمی بەعس لەو گوندە لە ناوبران، ئاوارەیی و راگواستن بەتەواوی ژیان و ژینگەو سروشتی روستی شێواند، لە ١٩٩١/٣/١٠ جارێكی تر باڵندەكان بە ئازادی لە شەقەی باڵەكانیانداو یەكەم ئاوازی ئاوەدانیان لەو گوندە چركاند، دوا بەدوای ئەو ئازادییە ئاوەدانی دەستی پێكردەوە ، رێگای ئۆتۆمبێل لە دوای ساڵی ١٩٩٣ بۆ یەكەم جار گەیشتە گوندی روست.
