رێبوار حەمەلاو شوانی
دەیان ساڵ لەمەوبەر كاتێك ستەمكارییەكانی دوژمنان و داگیركەران گەیشتبوونە لووتكە و كورد بە هەموو شێوەیەك لە مەترسی سرینەوە لە مۆركی نەتەوەیی خۆی دابوو شۆڕش و راپەرینەكانی گەلی كورد دەستییان پێكرد و ئەو كاتە سەركردەیەك بە ناوی بارزانی سەربەخۆیی كوردستانی راگەیاند بەڵام بە هۆی خۆپەرستی و چاوچنۆكی و تموح لە سەروەت و سامانی كوردستان ئەو داواكارییە رەوایە پشتگوێ خرا. گەلی كورد لەدوای ڕووخانی ڕژێمی دیكتاتۆری بەعس خواست كە لەگەڵ ئەم حكومەتە نوێیە سەردەمێكی نوێ بێتە ئاراوە و دەسەڵاتەكان بەشێوەیەكی دادپەروەرانە دابەش بكرێن. ئێمەش بەشێوەیەكی خۆبەخشانە وئارەزوومەندانە چووینەوە بەغدا و بەشداریمان كرد لە دروستكردنی وڵاتێك كە پێی بوترێ وڵاتی ھەموومان. دەستورمان پەسەند كرد و پێمانوابوو كە ئەم دەستوورە بە تەواوی جێبەجێ دەكرێت. بەڵام وەك ئاشكرایە بۆ ھەموولایەك ئەم دەستورە بە تەواوی جێبەجێ نەكرا و حكومەتەكانی بەغدا بە دیاریكراوی ئەو مادانەیان جێبەجێ دەكرد كە خزمەتی ئەجێندای خۆیان دەكرد. ئەوەی كە بەشێك بوو لەو پاكێجەی كە داوای كورد بوو پشتگوێ خرا. ئێمە زۆر ھەوڵماندا كە دڵنیابینەوە كە دەتوانین كێشەكانمان بەشێوەیكی ئاشتیانە چارەسەر بكەین بەڵام نەكرا. بەڵێ، راستە رژێمی بەغدا گۆراوە بەڵام بەداخەوە بینیمان ئەو عەقڵیەتەی بەغدا بەرێوە دەبات لە بنەماكانی دیموكراسی دوور دەكەێتەوە و دوور دەكەوێتە لە دابەشكردنی دەسەڵاتەكان و بەرەو رژێمێكی تاكلایەنە ھەنگاو دەنێت.
ئەنجامدانی شۆڕشی ریفراندۆمی سەربەخۆیی خاڵێكە ڕاستەوخۆ پێوەندی هەیە بە پرسی شكستی دەوڵەتانی ناوچەكە بەتایبەت ئێران و عێراق و توركیا و سووریا لە چارەسەری پرس و مافەرەواكانی نەتەوەیی كورد كە زیاتر لە سەدەیەكه بەستەوەیی دەناڵێنن و تووشی گەورەترین ستەمكاری و تاوانكاری مێژوو و جینۆساید بوونەتەوە لە نێو وڵاتی خۆیاندا و داهاتووی ئەو وڵاتانەوە. كورد لە شەڕی دژی تیرۆردا كە دیاردەیەكی ناوچەیی بەڵام بە كارتێكەریی نێودەوڵەتییەوەیە، ڕاستەوخۆ بەشدار بووە و هاوبەشی هاوپەیمانان و ئەوانەیە كە دژی تیرۆرن، نەك هەر ئێستە، بەڵكو لە داهاتووشدا وا دەمێنێتەوە،ڕیفراندۆمی كوردستان و ئەنجامەكەی كە دروستكردنی دەوڵەتی كوردییە لە باشووری كوردستان بەشێكە یان هەنگاوێكە لەم سەقامگیرییەی دەبێ لەم ناوچەیەدا جێگیر بكرێت.
هەروەها گەلی كورد لە چەند ساڵی رابردوودا بۆ هەموو جیهانی سەلماند لە مەیدانی سیاسی، دیپلۆماسی و ئابووریدا جیاوازییەكی تەواویی لەگەڵ عێراق و زۆرێكی تر لە وڵاتانی ناوچەكە هەیە ، بەتایبەت لە رووی پەیوەندییە ئابوورییەكان و كەرتی نەوت و غاز و هاتنی كۆمپانیاكان گشت چانس و هەلێك تەنانەت دەرفەتی بچووكیشمان بە كار هێناوە بۆ هاوكاری لەگەڵ دنیای دەرەوە، ئەوەش پێویستی بە هاوكاریی كۆمپانیا فرەڕەگەز و نێودەوڵەتییەكانە، كوردستان بواری ڕاكێشانی سەرمایەی ڕاستەوخۆی دەرەكی لە بەردەستدا دەبێت ئەگەر سەربەخۆیی مسۆگەر بكات. بۆیە ،ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان یەكەمین هەنگاو بوو لە رێگەیەوە گەلی كورد بە ئاشكرا لە تەواوی ئاستەكان بڵێ نا بۆ پێكەوەژیانی بەزۆر و بەڵێ بۆ سەربەخۆیی!
ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان ئەو هەنگاوە دواخراوە بوو، كە دەبووایە لە دوای رووخانی ڕژێمی بەعس بە هیچ شێوەیەك متمانە بە دەسەڵاتدارانی شیعی هاوشێوەی سوننە نكرایە . سەرەڕای ئەوەش، ئەنجامدانی ریفراندۆم زۆر بابەتی بەرجەستە و نا بەرجەستەی بە كورد و كوردستانیان بەخشی كە پێوستیان بوو؛ بوێریی و متمانە بەخۆبوون. لە هەموو شتێكیش گرنگتر، دوای ئەزمونی شكستخواردووی سەد ساڵەی كورد لە گەڵ بەغدا و دووبارە دروستكردنەوەی و لە ساڵی 2003؛ دروستكردنەوەی سوپا و پەرلەمان و هێنانەدەرەوەی عێراق لەژێر بەندی حەوتی سەروەریی، كورد و كوردستانیان بۆ یەكەمینجار بە كردارەكی و فەرمی و بە ڕێكوپێكی بە عێراق و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیان راگەیاند كە سەربەخۆییان دەوێت، نەك مانەوە لە “هاوسەرگیریەكی بەزۆرەملێ”! دەرئەنجامی ڕێفراندۆم بەڵگەنامە و ماندێیت و ڕاسپاردەی هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان بوو بۆ سەربەخۆیی؛ ئەوە دەستكەوتە گەوهەریەكەیە! كەواتا با لەخۆمان بپرسین، لەوانەش بپرسین كە نەرێ بوون لەو هەڵمەتە نیشتمانیە، ئەگەر ریفراندۆمی سەربەخۆیی لەو كات و سات و شوێنانە كوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم ئەنجام نەدرایا دەستكەوتی كورد چی دەبوو؟ ئایا پرسیار نەدەكرا بۆ ئەو دەرفەتە لە دەست چوو؟ ئایا جێگرەوەیەكی ژیر هەبوو؟ هیچ بەڵێن و پەیماننامەیەك لەگەڵ كوردستانیان واژۆ كرا لە پێناو دەوڵەتی سەربەخۆ؟ ئایا لایەنی بەرامبەر ئەوەندە ژیرییان هەیە دەستوور جێبەجێ بكەن؟ نەخێر، چونكە تەنانەت ئەكادیمیە پەرتوكیەكانیشمان، كە رەخنەیان لە سەركردایەتی كوردستان گرتبوو كە گوایا بە گفتوگۆ لەگەڵ بەغدا كێشەكان چارەسەر ناكەن و خۆیان چوونە بەغدا و نەجەف و كەربەلا، بەڵام لە لایەن نوێنەری سیستانی و ئەوانی تریش هەڕەشەی شەڕ لە دژی سەربەخۆیی و ناشتنی تەرەمەكانیان كردبوو، كە هەرگیز قاییڵ نابن بە دروستبوونی دەوڵەتی كوردستان! ئایا لۆژیكی ڕێفراندۆم هەڵە بوو یان گونجاوترین چارەسەرە لە دوێنێ و ئیمڕۆ و سبەینێ بۆ جیابوونەوە لەوانەی باوەڕیان بە مافی بڕیاردان لە چارەنووسی سیاسی و خۆ-رێبەریی كورد نیە. شۆڕشی ریفراندۆمی سەربەخۆیی وەرچەرخانێكی مێژووییە كە ئاراستەی رێگە ڕاستەكەی نیشانی هەر تاكێكی كوردستانی دا؛ لەمەش گرنگتر، ریفراندۆم ئەو دەسەڵاتەی بە خەڵكدا كە دەبووایا لە كاتی دروست كردنی عێراق لە لایەن بەریتانیا و فەرەنساوە بدرایە. ریفراندۆم دیموكراسیترین رێگەیە بەهۆیەوە خەڵك یان نەتەوە پرسێكی چارەنووسساز یەكلایی بكاتەوە. جوانترین خەسڵەتی ریفراندۆم بریتیە لە راستەوخۆیی بڕیاری خەڵك لەسەر خواست و ویستەكانیان؛ ریفراندۆم باشترین ڕێگەچارەسەرە بۆ ئاشتی و پێكەوە ئاشتیانە ..
