دیدار- زاری كرمانجی
پزیشكێكی دەرمانسازی لە دیدارێكی زاری كرمانجی دەڵێت” كاری رێكلام بۆ دەرمان و بزنسە پزشكییەكان دەبنە شێواندن و بەلاڕێدا بردنی فەلسەفەی كار و ئاكاری پزیشكی لەپێناو مسۆگەركردنی قازانج و پارە، هەروەها دیاردەیەكی زۆر باو هەیە بەتایبەتیش لە سۆران ئەوانەی كە كارمەندیش نين دەست دەبەن بۆ كاری پزیشكی.
لەبەردەوامی قسەكانیدا د. یوسف دۆسكی، پزیشكی دەرمانساز و هەڵگری بڕوانامەی ماستەر لە بواری دەرمانزانی، بە زاری كرمانجی راگەیاند: ” بۆ نەخۆشییە گوازراوەكان وەك كۆرۆنا یان تای خوێنبەربوون خەڵك بە گشتی ئاشناییان لەگەڵ هەیە و پابەندی رێنماییە پزیشكییەكان بوون بۆ خۆپاراستن، چونكە هەژمۆنی راگەیاندنی حكوومی، ناحكوومی و سۆشیاڵ میدیا بۆ ئەم پەتایانە بەتایبەت كۆرۆنا فڕە گشتگیر بوو و زانیارییە پێویستەكان بە زۆربەی تاكەكان دەگەیشتن، بەڵام هەندێ بوار و كەلێنی دیكە پەیوەست بە نەخۆشییە گوازراوەكان هەن كە شیاوی هەڵوێستە كردن و پرسیاركردنن، خەڵك چەندە هۆشیاری یاخود رۆشنبیری تەندروستی هەیە سەبارەت بە خۆپارێزی لە نەخۆشییەكانی هەوكردنی ڤایرۆسی جگەر یان ڤایرۆسی HIV ( نەخۆشی ئایدز)؟ یاخود چەندە ئاشنان بە رێگاكانی گواستنەوەی ئەم ڤایرۆسانە؟ ئەوانەی هەڵگری ئەم ڤایرۆسانەن تا چەند رێز لە هاوشارییانی خۆیان دەگرن و رێگر دەبن بۆ گواستنەوەی؟ لیژنەكانی حكوومی و سەندیكایە پەیوەندیدارەكان چەند چاودێری شوێنەكان دەكەن، وەك نۆرینگەی پزیشكەكانی ددان، سەرتاشخانەكان، سەنتەرەكانی چاندنی قژ، تاقیگە پزیشكییەكان و هتد… بە یاسایی تۆكمە پابەندیان دەكەن بە رێنماییە پزیشكییەكان، بە جۆرێك كە ئامرازەكانی كاركردنی خۆیان لەم ڤایرۆسە ترسناكانە پاكژ بكەن تا لە كەسی هەڵگرەوە بۆ كەسیتر نەگوازرێنەوە و ژیانی خەڵك نەكەوێتە مەترسییەوە؟ ئایا سەربڕخانە و قەسابییەكانی سۆران پابەندی ستانداردە پزیشكییەكانن بۆ رێگری كردن لە تەشنەكردنی نەخۆشییە هاوبەشەكانی نێوان مرۆڤ و ئاژەل”.
گووتیشی: ” لە نەبوونی رۆشنبیریی تەندروستی نێوان تاكەكانی كۆمەڵگەی كوردی بە تایبەت شاری سۆران دیاردەیەك یان سایكۆلۆژییەتێك هەیە كە دەتوانین بە متمانەی چەوت یان ئیعتباری ناڕاست پێناسە بكەین، خوێنەران لەوانەیە مەحكومم بكەن بەوەی كە باسكردنی ئەم دیاردەیە بۆ گەرمكردنی بازاڕی پزیشكەكانە، بەتایبەت پزیشكە پسپۆرەكان، بەڵام باسی راستییەكی حاشاهەڵنەگر و واقیعێكی بۆگەن و دوور لە رەوشتی مرۆڤایەتی دەكەم، مەبەست لە متمانەی چەوت ئەم متمانەیە كە بە كەسێك و پزیشك نییە و جەستەی نەخۆشمان دەخەینە بەردەستی لە كاتێكدا بە پێی پڕەنسیپ و یاساكانی پزیشكی بۆی نییە دەست بداتە كاری پزیشكی، ئیعتباری ناڕاستیش ئەوەیە كە كەسێك خۆی بە پزیشك بناسێنێت و بەپێی رێنمایی و یاسا بەركارەكانی حكوومی و ئێن جی ئۆیەكان ( NGO) مۆڵەتی پزیشكبوون و دەستدانە كاری پزیشكی پێیان نەدراوە بەهۆی ژێرخانێكی سایكۆلۆژی كە رەگ و رێشەكانی لە ئایدۆلۆژی ئایینی، خێلەكی و پەیوەندییە بەرفراونە خێزانییەكان سەرچاوە دەگڕێت، بڕوا بە زانست ناكات و ترسی لێی هەیە، ئەم جۆرە لە متمانەی چەوت یان ئیعتباری ناڕاست پەیوەندی نێوان نەخۆش و ئەو كەسەی كە بە چارەسەركردنی هەڵدەستێت بەشێوەیەكی فراوان بەتایبەت لە دەڤەری سۆران دەبینرێت، ئەو كەسانەی دەست دەبەن بۆ دكتۆری لەوانەیە تەنها فەرمانبەرێك بن لە دەزگا تەندروستییەكان یان بوارەكانی تر كە هێچ پەیوەندییان بە كاری پزیشكییەوە نییە”.
ئەم پزیشكە دەشڵێت” زۆر جار قەرەباڵغی لە بەردەم دەرمانخانە دروست دەبێت و تاكە ناهۆشیارەكان ئەم متمانە ناڕاست و چەوتانە بۆ ئەم هاووڵاتییە زیرەكە قایل دەبن، چونكە دەبینین ئاپۆرەیەكی زۆرە حەشامەتی خەڵك لە كاتژمێر 3ی ئێوارە تا 10ی شەو لەبەردەم دەرمانخانەكان نۆرەیان گرتووە، لەوانەیە كەسێكی نزیكم بۆ من ئیعتباری خێزانی و خوێنی هەبێت بەڵام مەرج نییە لە دۆزینەوەی نەخۆشییەكەم یان دەرمانفرۆشتن پڕۆفیشناڵ بێت و زیان بە سیستمی بایۆلۆجی جەستەم نەگەیێنێت، سەرەڕای ئەوەی كە كار لە ناو دامەزڕاوەیەكی پزیشكیدا دەكات، ئەم جۆرە نموونانە زۆرن كە بە راشكاوی و زەقی لەناو شاری سۆران بەدی دەكرێن”.
ئەوەش دەخاتەڕوو: ” خۆپاراستن لە بەكارهێنانی دەرمان بەبێ راچێتەی پزیشك و رێگەپێدانی كەسانی پڕۆفیشناڵ لە بواری دەرمانزانی، ئەگەر كەسێك گەیشتووە ئەم راستییەی كە بۆ باری تەندروستی پێویستی بە دەرمان هەیە، زەروورە راوێژ لەگەڵ پزیشكی پسپۆڕ بكات، دواجار پزیشكەكە نەخۆشییكەی دیاری دەكات و دەرمانی شیاوی بۆ دەنووسێت، هەروەها لە زۆر وڵاتان كڕین و فرۆشتنی دەرمان بەبێ راچێتەی پزیشكی كارێكی نایاساییە و بەدواداچوونی بۆ دەكەن، لەو وڵاتانە رێنمایی هاونیشتیمانیان دەكەن پێویستە خۆیان لە بەكارهێنانی دەرمان بپاڕێزن تا ئەو كاتەی بە بڕیاری پزیشكی پسپۆڕ و تایبەت بە نەخۆشییەكەی بەكارهێنانی دەرمان بۆ حاڵەتەكەیان رێگە پێدەدرێت”.
ئاماژەبەوەشدەدات: ” كاری رێكلام و شانوگەرییانە بۆ دەرمان و بزنسە پزیشكییەكان دەبنە شێواندن و بەلاڕێدا بردنی فەلسەفەی كار و ئاكاری پزیشكی لەپێناو مسۆگەركردنی قازانج و پارە، لەم چەند هەفتەی رابردوو هەندێ نووسراو لە سەندیكای دەرمانسازان و وەزارەتی تەندروستییەوە ئاراستەی كادری تەندروستی كراوە سەبارەت بە پڕوپاگەندە و رێكلامكردن بۆ دەرمان و پێداویستیی پزیشكی، نووسراوەكان جەخت لەوە دەكەنەوە رێكلامكردن لە سۆشیاڵ میدیا بە هەموو شێوەیەك قەدەغەیە و نابێ لەلایەن پزیشك، كارمەندانی تەندروستی، تاقیگە، بایۆلۆجی، كیمیایی، دەرمانساز و شوێنەكانی فرۆشتنی دەرمانی گیایییەوە ئەم بابەتە باس بكرێت بەناوی هۆشیاری و رێنمایی تەندروستییەوە، ئەم جۆرە دەستێوەردانەش كارێكی ئەرێنییە و پێناسە و سنۆرێك دیاری دەكات لە نێوان بازرگانی لە بواری تەندروستی و بوارەكانی تری بزنس، بەڵام ئەركە پێویست و قورسەكە بەدواداچوونە لەم بڕیارە و فەرمانانەی لە راستی ژیانی رۆژانەی هاونیشتیمانیانمان و ئەم رێكلامانە، لەم بوارەدا وێنەیەك لای هاووڵاتی بۆ كاڵا و كارە پزیشكییەكان دروست دەكات كە لەگەڵ واقیعی زانستی دەرمانەكە یان كەرەستە پزیشكییەكە ناگۆنجێت، بەڵكو زیاتر هەوڵدراوە سەرنجی كڕیار رابكێشرێت تا خزمەتی جەستەی نەخۆشێك بكرێت، بۆ نموونە زۆربەی دایكەكان فڕیوی ئەم وێنە جوانەی منداڵێكی گەش و تەندروست دەخۆن كە لە سەر قوتووی شیر كاری فۆتۆشاپی جوانیان بۆ كردووە، بەڵام زۆربەی توێژینەوە زانستییەكان ئاماژە بەوە دەكەن شیری دایك باشترین و زەرووریترین خۆراكە كە تا تەمەنی هەشت مانگی بە منداڵ بدرێت.
