ئیمان ئەیوب غەفور
قوتابی قۆناغی یەكەم بەشی یاسا
زانكۆی سۆران
بەداخەوە هەموو رۆژێك لەگەڵ تاوانێكی قێزەون و دوور لە بەها مرۆڤایەتی و ئەخڵاقیەكان بەخەبەر دێین تاوانی رفاندنیش یەكێكە لەو تاوانە دژە مرۆڤیانە چەمكی رفاندن بریتیە لە كاروكردەوەیەكی تاوانكاری كە كەسێك بە زۆرەملێ دەگیرێت، یان بەدیل دەگیرێ و دەستدرێژی دەكرێتەسەر ئازادیەكانی و لێی زەوت دەكرێ، بە پێچەوانەی ویستی خۆی و بێ بوونی فەرمانی دەسەڵاتێكی تایبەتمەند بردن و گواستنەوەی كەسی ڕفێندراو بۆ شوێنی نادیار بەبێ بوونی رەزامەندی و ئیرادەی كەسی رفێندراو واتا قوربانیەكە كە ئەوەش یەكێكە لەو تاوانانەی كاریگەری گەورە و مەترسیدار دروست دەكات، لەسەر ژیانی مرۆڤ و جەستە و دەروون وە لە هەمان كاتدا ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری دەشڵۆقێنێ و ترس و دڵەڕاوكێ و نیگەرانی بەرهەم دێنێت، هەروەها تەحەدایەكی ئاشكرا بۆ بنەما و بەها مرۆییەكان و بەها كۆمەڵایەتیەكان پێكدەهێنێت تاوانی رفاندن یەكێكە لەو تاوانانەی كە ڕێكخراو و پلان بۆ داڕێژراوە ئەو كەسانەی هەڵدەستن بە ئەنجامدانی ئەو كردەیە پێشوەختە چاودێری قوربانیەكە دەكەن بە جۆرێك چاودێری هەڵسوكەت و جوڵە و شوێنی ژیان و شوێنی كاری دەكەن بە بێ ئەوەی درك بە هیچ بكات ئەو پلان و بەرنامەیە وادەكات قوربانیەكە ببێتە نێچیرێكی ئاسانی راوچیە نامرۆڤەكان.
زۆرجار بە شێوەی گروپ هەڵدەستن بە ئەنجامدانی و هەر یەك لە ئەندامانی گروپەكە هەڵدەستی بە ئەركی خۆی بۆ نمونە دەكرێ یەكێك لە ڕفێنەرەكان پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ قوربانی ئەنجام بدات و چاودێری بكات و پەلكێشی بكات بۆ شوێنی مەبەست وە ئەندامەكانی دیكە هەڵبستن بە رفاندنەكە و ئەوانەی دیكەش هۆكاری گواستنەوەی وەكو ئۆتۆمبێل وە شوێنێكی سەلامەت بۆ حەشاردانی قوربانی دابین بكەن وە دەكرێ لە كاتی ئەنجامدانی كردەكە ئامرازی نایاسایی وەكو چەكچەقۆ_یان بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر، یان هەر جۆرە دەرمانێك كە كار لەسەر قوربانیكە بكات ئەویش، بە لە دەست دانی هێز و ئیرادەی خۆی و نیشانەدانی هیچ جۆرە كاردانەوەیەك لە دژی تاوانباران بۆ ئەوەی بتوانن بە ئاسانی بە مەرامی خۆیان بگەن.
ئەوەی جێگای ئاماژە پێكردنە كەوا یاسای سزادانی عێراقی جێبەجێكراو ژمارە ١١١ ساڵی ١٩٦٩ لە كۆمەڵێ ماددە و بڕگەی سەربەخۆدا ئاماژەی بە تاوانی رفاندن داوە و بەیەكێك لەو تاوانانەی هەژمار كردوە كە لەسەر كەسایەتی و جەستە و دەروون و سەلامەتی كەسەكە دەخاتە مەترسیەوە.
لە یاساكەدا باس لە ڕفاندن دەكات ئەگەر هاتوو ڕفێنەرەكان بە جل و بەرگی فەرمی دەوڵەت یان پشاندانی مۆڵەتی دەستگیركردنی ساختە و هەڕەشەی كوشتن و بێ سەروشوێن كردن هەموو ئەوانە سزای قورسیان لەسەرە یان ئەگەر هاتوو بەمەبەستی سیاسی كەسێك ڕفێندرا یان ئەگەر كەسەكە فەرمانبەری حكومی بوو و لە كاتی دەوامی فەرمی بوو وە دەكرێ ئامانج لە ڕفاندن بە دەست هێنانی ماددی بێت ئەگەر ڕفاندنەكە بۆ سەر ڕەگەزی مێ بوو و لەگەڵیشیدا دەستدرێژی سێكسی هەبوو ئەوا بە پێی یاسای ژمارە ١ ساڵی ٢٠٠٢ سزاكەی بریتیەلە سزای لە سێدارەدان وە سزای ڕفاندنی ئاسایی برتییە لە ١٠ ساڵ زیندانی كردن و ئەگەر ڕفاندن پێش ٤٨ كاتژمێر كۆتایی بێت ئەوا سزای ١ ساڵ زیندانی دەبێت سزای ڕفاندنی هەرزەكار كە هێشتا نەگەیشتۆتە تەمەنی یاسایی واتا ١٨ ساڵی بە زیندانی هەتا هەتایی كۆتایی دێت.
پاش دەرچوونی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر ژمارە ١٣ ساڵی ٢٠٠٥ وە لە هەرێمی كوردستان یاسای بەرەنگار بوونەوەی تیرۆر لە ساڵی ٢٠٠٧ تاوانی رفاندن ئەگەر بە ئامانجی سیاسیتائیفیمەزهەبیئاینی ئەنجام بدرێت ئەوا سزاكەی دیاریكراوە بە لە سێدارەدان یان بەندكردنی هەتاهەتایی وە لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری عێراقی كە بڵاوكرایەوە پێناسەی ژمارەیەك كردەی لەخۆ گرتبوو وەكو تاوانی تیرۆرستی ناساندبوون كە لەناو ئەو تاوانانەدا تاوانی ڕفاندنیش بوونی هەیە، لە جیهانی تاوانە ڕێكخراوەكاندا تاوانی رفاندن بە مەبەستی كوشتن مەترسیدارترین جۆری رفاندنە كە ئامانج لێی لەناو بردنی مرۆڤی بێتاوانە بۆ مەبەستی تاریكی خۆیان.
