ئەڤین بارزانی
كوشتنی ژنان یەكێكە لەو دیاردە ترسناكانەی كە چەندین ساڵە لە هەرێمی كوردستان روودەدات، ئەم تاوانە بەربەرییانە، جگە لە كاریگەرییە نەرێنییەكانی سەر دەروون و كۆمەڵگە، مافی مرۆڤی ژنانیش پێشێل دەكەن، ئەم بابەتە بەدواداچوونێكە بۆ هۆكارەكانی كوشتنی ژنانی ئەم هەرێمە و بە لەبەرچاوگرتنی گرنگی ئەم بابەتە، ئامانجی سەرەكیشی دەستنیشانكردن و شیكردنەوەی ئەو هۆكارە كۆمەڵایەتی و كولتووری و ئابوورییانەیە كە كاریگەرییان لەسەر روودانی ئەو تاوانانە هەیە، پێداچوونەوە بە بابەتەكان و لێكۆڵینەوەكان دەریدەخەن كە روودانی كوشتنی ژنان لە هەرێمی كوردستان بۆ چەند هۆكارێك دەگەڕێنەوە، ئەوانیش هۆكارە كۆمەڵایەتی، ئابووری و كولتوورییەكان كاریگەرییەكی بەرچاویان لەسەر ئەم تاوانانە هەیە.
- هۆكارە كۆمەڵایەتییەكان:
رووڵی كۆمەڵگە لە كوشتنی ژنانی هەرێمی كوردستان زۆر گرنگە، لاوازی بارودۆخی ئابووری، بێكاری، نایەكسانی جێندەری، هەژاری، دەستنەگەیشتن بە خزمەتگوزارییە تەندروستی و پەروەردەییە دروستەكان، هەندێك لەو هۆكارە كۆمەڵایەتییانەن كە دەبنە هۆی كوشتنیان.
-هۆكارە كولتوورییەكان:
كولتوور و بیروباوەڕی كۆمەڵگە دەتوانێ رووڵێكی گرنگ بگێڕێ لە روودانی كوشتنی ژنان، گاڵتەجاری و توندوتیژیی كولتووری بەرامبەر بە ژنان، باوەڕ و نەریتی نەشیاو بەرامبەریان و بەهێزنەكردنیان دەتوانێت ببێتە هۆی كوشتنیان، ئەم كۆمەڵگایانەی كە لەڕووی كولتوورییەوە توندوتیژن و وەك ئەوەی مافێكی كەمتریان هەیە سەیری ژنان دەكەن، ئەگەری ئەنجامدانی ژنكوژی زیاترە.
هۆكارە ئابوورییەكان:
رەنگە پێگەی ئابووری كاریگەرییەكی زۆری هەبێت لەسەر روودانی ژنكوژی، هەژاری، بێكاری و دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوە ئابوورییەكان وا دەكات ژنان زیاتر بەرەوڕووی توندوتیژی ببنەوە، هۆكارە ئابوورییەكان دەتوانن راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ روودانی كوشتنی ژنان خێراتر بكەن.
هەروەها لەگەڵ گرنگی و هەستیاری زۆری پرسی كوشتن و زیانگەیاندن بە ژنان و كچان، بۆ رێگریكردن لەم رووداوە دڵتەزێنانە دەتوانن ئەم رێوشوێنانە لەبەرچاو بگرن:
- هۆشیاركردنەوە: وەك تاكێك خۆت پەروەردە بكە و زانیاری پێویست لەسەر پرسە پەیوەندیدارەكان كۆبكەرەوە، دەتوانیت میدیا، كتێب، بابەت و سەرچاوەی پەروەردەیی بەكاربهێنیت بۆ ئەوەی باشتر لەو كێشانە تێبگەیت كە ژنان و كچان رووبەڕووی دەبنەوە.
- دروستكردنی سەرنج: با تیشك بخەینە سەر بابەتی كوشتنی ژن و كچان، زیانگەیاندنی نێو خێزان، هاوڕێ، دەورووبەر و ئاماژە بە گرنگییەكەی بدەین، بە هۆشیاركردنەوەی خەڵك و هێنانی ئەم بابەتە بۆ گفتووگۆ، دەتوانین ئیلهامبەخشبین بۆ خەڵك بۆ بیركردنەوە و مامەڵەكردن بەرەو چارەسەرەكان لەسەر بنەمای رێزگرتن و یەكسانی جێندەری.
- پاڵپشتی یاساكانی مافی ژنان: دڵنیابوون لەوەی كە یاسا و رێساكانی پەیوەست بە مافەكانیان بە شێوەیەكی دروست جێبەجێ دەكرێن، هەروەها دڵنیابن لەوەی كە پارێزراون و پابەندن بەم یاسانە، بە ناڕەزایەتی دەربڕین لە هەر جۆرە هەڵاواردنێكی رەگەزی و توندوتیژی بەرامبەر بە ژنان و كچان، كاریگەری ئەرێنی لەسەر شوێنی كار و كۆمەڵگە هەبێت.
- پاڵپشتی رێكخراو و دامودەزگاكان: هاوكاری لەگەڵ رێكخراو و دامودەزگاكانی پەیوەست بە مافەكانی ئافرەتان، وەك نەتەوە یەكگرتووەكان و رێكخراوەكانی دادپەروەری جێندەری و رێكخراوە ناحكومییەكان كە بەرپرسیارن لە پاراستنیان، دەتوانن لەڕووی دارایی، دەروونی یان بە خۆبەخشی یارمەتی ئەوانە بدەن كە تووشی ئەم كردەوە توندوتیژییانە بوونە.
-پەروەردە: پاڵپشتی لە پەروەردەی گشتی و هۆشیاری سەبارەت بە مافەكانی ئافرەتان دەتوانێت لە قوتابخانەكاندا، باسیان لەسەر بكرێت و فێریان بكرێن كە لە دواڕۆژ چۆن مافی ئافرەتان بپارێزن و پێشێلییان نەكەن.
