ئایا منداڵان دەبێت مۆبایلە زیرەکەکان بەکار بهێنن ؟

محەممەد خورشید عیسا
قوتابی بەشی بەڕێوەبردنی کار
قۆناخی چوارەم / زانکۆی سۆران

1. پێشەکی
مۆبایلی زیرەک (smartphone) مۆبایلێکە کە تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو پێشکەش دەکات لەگەڵ کرداری هاوشێوەی کۆمپیوتەری تاکەکەسی لە کاتی پێشکەشکردنی پلاتفۆرمێکی ستاندارد بۆ پەرەپێدەرانی بەرنامە تەلەفۆنێکی زیرەک وەک سۆفتوێری سیستەمی کارپێکردنی تەواو ئەنجام دەدات، هەروەها تایبەتمەندی زۆر پێشکەوتوو هەیە لە مۆبایلە زیرەکەکان دا وەک ئینتەرنێت، پەیامنێری خێرا و ئیمەیل و تەختەکلیلی چەسپاو لەبەر ئەم هۆکارانە دەتوانین بڵێین مۆبایلێکی زیرەک کۆمپیوتەرێکی بچووک لەگەڵ هاوشێوەکانی مۆبایلێکی سادە، لەگەڵ گەشەسەندنی خێرایی پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا، مۆبایلە زیرەکەکان ئێستا بەشێکی گرنگن لە ڕۆتینی ژیانی ڕۆژانەمان کاتێک دەچین بۆ ئاسوودەیی خۆمان هەروەها بە دوای ئەو ئامێرانەدا دەگەڕێین کە چەندین تایبەتمەندی تێدایە وەک کاری ئۆفیس، جووڵەیی، تۆڕ و ڕابواردن. لە کاتێکدا جیهان بەرەو پێش دەچێت پێویستەکانمان ئاڵۆز دەبێت لەو شوێنەی کە پێویستمان بە کوالێتی و کاریگەریتی و ئەدایە هەروەها داوای هەموو ئەمانە دەکەین لە یەک ئامێری گیرفانی تاکدا بۆ ئەوەی بتوانین ئەوە لەگەڵ خۆمان بۆ هەر شوێنێک وەربگرین. لەم چەند ساڵەی کۆتایدا لە نێو منداڵان و گەنجان و هەرزەکاراندا ئالوودە بوون بە ئامێرە زیرەکەکان بووەتە شتێکی زۆر بەربڵاو و بە نەخۆشییەکی ئەم دەمە دادەنرێت، زۆربەیان بەرنامە ئەلیکترۆنییەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەکار دەهێنن بۆ بنیاتنانی هاوڕێیەتی و بڵاوکردنەوەی ساتەکانی ژیانیان لەو تۆڕانەدا جگە لەوەی یارییە ئەلیکترۆنییەکانیش لە ڕێی مۆبایل و کۆمپیوتەرەوە بووەتە بەشێک لە ژیانیان کە ناتوانن تەنیا ڕۆژێکیش وازی لێ بهێنن.

2. ناوەڕۆک
مۆبایلی زیرەک(SMARTPHONE ) چییە؟
مۆبایلی زیرەک ئەو مۆبایلەیە کە کرداری پێشکەوتووی تێدایە لە دوای پەیوەندی تەلەفۆنی و ناردنی نامەکانی دەق زۆربەی مۆبایلە زیرەکەکان توانای پیشاندانی وێنەکانیان هەیە، ڤیدیۆکان پەخش دەکەن، پشکنین و ناردنی ئیمەیل دەکەن، و لە وێبدا سەرف دەکەن. مۆبایلە زیرەکە مۆدێرنەکان، وەک مۆبایلە بنچینەیییەکانی ئایفۆن و ئەندرۆید دەتوانن بەرنامەکانی لایەنی سێیەم بەڕێوە ببەن کە کاری بێ سنوور دابین دەکات.

ئایا منداڵان دەبێت مۆبایلە زیرەکەکان بەکار بهێنن؟
تەکنۆلۆژیا زۆر کاری کردووە بۆ ئەوەی ژیانمان ئاسانتر بێت، بەڵام ئایە مۆبایلە زیرەکەکان کار ئاسانی کردووە بۆ منداڵان یان ژیانیان لێ تێک داوە؟ هێشتا ئێمە وەک دایک و باوکێک بەتەواوی ناتوانین بەرپرسیاریەتی ئەوە بگرینە ئەستۆی خۆمان کە نابێت منداڵ مۆبایل بەکار بهێنێت تاکوو تەمەنێکی پێگەیشتوو ، هەموومان پێویستە نیگەران ببین لە کاریگەری ئەو ئامێرانەی وەک مۆبایلە زیرەکەکان کە ڕەنگە کاریگەری نەرێنی لەسەر منداڵ دروست بکات، لێرەدا باسی هەندێک هۆکار دەکەین کە نابێت مۆبایلی زیرەک بە منداڵان بدەین:-
١. عەقڵە داهێنەرەکانیان سنووردار دەکات:
لەگەڵ گەیشتنی ئاسان لە ڕێگەی مۆبایلێکی زیرەکەوە بۆ زۆربەی یارییەکانیان، منداڵەکان ئێستا پلاتفۆرمێکیان هەیە بۆ ئەوەی بە یارییە سەرنجڕاکێشە جۆراوجۆرەکان بۆردوومان بکرێن. ئەم یاریانە داهێنان و خەیاڵەکانیان سنووردار دەکەن و گەشەی هەستەوەری مۆتۆڕ و بینایی خۆیان خاو دەکەنەوە.

٢. دەبێتە هۆی ئەوەی کە کەمتر خەویان لێ بکەوێت:
مۆبایلێکی زیرەک لە ژووری نووستندا دەتوانێت خەوێکی زۆر کەمتر و کاتی خەوتن و ماندوویی زیاتر بهێنێت, منداڵەکەت پێویستە خەوێکی زۆری هەبێت و مێشکی بۆ چالاکییەکانی ڕۆژی دواتر پشوو بدات بە دڵنیایەوە مۆبایلێکی زیرەک یارمەتی ئەو نادات بۆ گەیشتن بەو شتە.
٣. ڕێگە لە توانای فێربوونیان دەگرێت:
مۆبایلێکی زیرەک زیانبەخشە بە گەشەسەندنی ئابووری و کۆمەڵایەتی منداڵ کاتێک سەرنجی منداڵ لا دەدا بەکارهێنانی کاتی شاشەی کارلێک لەسەر ئەم ئامێرانە، هەروەها دەتوانێت گەشەی منداڵ لە شارەزایی پێویست بۆ بیرکاری و زانست پەک بخات.
٤. دەبێتە هۆی ئالوودەبوون:
ئەوەی گەشەی گشتی منداڵ دەخاتە مەترسییەوە بە تێوەگلانی ئەوان لە چەندین چالاکیدا، مۆبایلی زیرەک دەتوانێت ببێتە سەرچاوەی ئالوودەبوون ئەم جۆرە ئالوودەبوونە مێشکی خۆیان سەرقاڵ دەکات و بۆ ماوەیەکی درێژ، تەنانەت بۆ پێگەیشبوون داگیریان دەکات.
٥. کاریگەری خراپی هەیە لەسەر تەندروستی دەروونی منداڵ:
لە نێوان هۆکارەکانی خەمۆکی و بێ هۆکاری لە منداڵاندا بەکارهێنانی مۆبایلە زیرەکەکان و پەیوەندی کردن بە ئینتەرنێتەوە لەو کاتەوە کە منداڵەکان لە ڕێگەیەوە گێچەڵ دەکرێن و زۆر جار بێ سەرپەرشتین، کاریگەری نەرێنی لەسەر تەندروستی دەروونیان هەیە.

٦. ناڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی قەڵەوی:
بەسەر بردنی کاتێکی زۆر لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان هەروەها کاریگەری لەسەر تەندروستی جەستەیی منداڵەکان هەیە بە مۆبایلێکی زیرەک منداڵەکەت بۆ چەند کاتژمێرێک لە شوێنێکی دیاریکراودا دەمێنێتەوە ئەم جۆرە تەکنۆلۆژیایە ئێستا زیاد لە پێویست بەکار دەهێنێت کە دەبێتە هۆی قەڵەوی.
٧. دەبێتە هۆی کێشەی سۆزداری:
خەرجکردنی زیاتر لە دوو کاتژمێر لە ڕۆژێکدا لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان بەسە بۆ ئەوەی کێشەی سۆزداری و کۆمەڵایەتی دروست بکات. بەو پێیە، بەرکەوتنی ئەو یاریانەی بەردەستن لەسەر بەرنامەی مۆبایلە زیرەکەکان، منداڵان بە زیادبوونی مەترسی کێشەی سەرنج بەستنەوە دەبەستێتەوە.
٨. تووشی توندوتیژی دەبن:
لە ڕێگەی مۆبایلە زیرەکەکانەوە، منداڵان لە یارییەکاندا ڕووبەڕووی توندوتیژی دەبن و لە ڕێگەی سایتەکانی چات کردنەوە ئەمە منداڵەکان کەم دەکاتەوە و هانیان دەدات کە قبووڵی بکەن کە هەڵسوکەوتی توندوتیژ بە سادەیی ڕێگایەکی ئاسایییە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان.
٩. بینایی چاو بێ هێز دەکات:
یەکێک لەو هۆکارانە کە نابێت منداڵ مۆبایل بەکار بهێنن ئەویش زوو تووشی چاو کزی دەبن.
١٠. بەکارهێنانی سایتە بەدڕەوشتەکان:
یەکێک لە هۆکارە هەرە گرنگەکان نابێت منداڵ مۆبایلی زیرەک بەکار بهێنن ئەویش ئەوەیە کە تووشی مەترسییەکانی بەکارهێنانی سایتە بەدڕەوشتەکان دەبن ئەمەش کارێکی زۆر نا پەسەندە کە منداڵان تووشی ئەم جۆرە کارانە ببێت.
3. ئەنجام
بێگومان مۆبایلە زیرەکەکان سوودی زۆر هەیە ئەگەر بەباشی بەکار بهێنرێت بۆ هەموو کەس بەتایبەت منداڵان بۆ نموونە منداڵ دەتوانن بۆ فێربوونی زمانی بیانی دەتوانن لەڕێگەی یوتیوبەوە بەکار بهێنن یان بۆ هەر مەبەستێکی زانستی بەڵام ئەو ئەرکەش هەر لەسەر دایک و باوک دەبێت بۆ ئەوەی ڕێنوێنی یان بکەن بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی دروست بەکاری بهێنن، ئالوودەبوون بە مۆبایلە زیرەکەکان لەم جیهانە خێرا جووڵاوەدا وەک ئاگرێکی خێرا بڵاو دەبێتەوە بەتایبەتی لە نێوان گەنج و منداڵان بە هەموو سوود و گونجاندنەکانەوە دەبێت، هەروەها ڕەچاوی شاراوەی نەرێنی بکەین کاریگەرییەکان کە پێش دەکەوێت لەگەڵ بەکارهێنانی لەڕادەبەدەر زۆر پێویستە لەسەر دایک و باوکان کە ڕێگە نەدەن منداڵەکانیان مۆبایلی زیرەک بەکار بێن تاکوو تەمەنێکی پێگەیشتوو گونجاو وە پێویستە لەبەرامبەر ئەمەدا بە قسەی خۆش ئامۆژگاری منداڵ بکڕێت لە هۆکارەکانی بەکارهێنانی مۆبایل کە کاریگەری نەرێنی لەسەر ژیانیدا دروست دەکات.