شەهلا رەشید- سۆران
د. شێروان كۆساری، پزیشكی شارەزای گشتی، بە زاری كرمانجی راگەیاند” خواردنەوەی وزەبەخشەكان بە شێوەیەكی بەرچاو رووی لە زیاد بوون كردووە، بێ ئاگا لەوەی ئەو خواردنەوانە زیانی زۆر بە جەستەی مرۆڤ دەگەیەنن و دووچاری زۆر لێكەوتەی مەترسیدار دەكەنەوە.
دوو پێكهاتەی سەرەكی ناو خواردنەوە وزەبەخشەكان بریتین لە كافاین و شەكر، كە زیانێكی زۆریان هەیە بۆ ئەوانەی وزەبەخش دەخۆنەوە، كافاین سووتەمەنیيەك نییە یارمەتی بدات كەسەكە بەهێزتر بێت و وزەی پێ ببەخشێت، بەڵكو تەنها هاندەرێكە وا لە رژێنەكانی سەر گورچیلە دەكات زیاتر و زۆرتر ئیش بكات و هۆڕمۆنی زیاتر بەرهەم بهێنێت، كافاین بە بڕێكی زۆر لەناو خواردنەوە وزەبەخشەكان دەبینرێ، كوپێك چای رەش نزیكەیی 30 ملگم كافاینی تێدایە، لەكاتێكدا بڕی كافاینی ناو خواردنەوە وزەبەخشەكان لە نیوان 80 -200 ملگم دایە ئەمەش بڕێكی ئێجگار زۆرە و دەبێتە هۆی خێرابوونی لێدانی دڵ، بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، قەلەقی و پەرێشانی.
-پێكهاتەیەكی سەرەكی تری ناو خواردنەوە وزەبەخشەكان بریتیە لە شەكر، لەناو یەك خوارنەوەی وزە بەخش نزیكەیی 36 گم شەكر هەیە، كاتێك ئەو بڕە زۆرە لە شەكر دەچێتە ناو جەستە، رێژەكەی بەشێوەیەكی بەرچاو بەرز دەبێتەوە و هۆڕمۆنی ئینسۆلین، هەڵدەستێ بە دابەزاندنی ئەو شەكرە، ئەمەش وا دەكات كەسەكە هەست بە بێتاقەتی، ماندوویەتیەكی زۆر بكات و وای لێبكات پەنا بۆ خوارنەوەی دانەیەكی تر ببات، رەنگە خەڵكانێك وا بیر بكەنەوە خواردنەوە وزەبەخشەكان بخۆنەوە و دواتر وەرزش بكەن دەتوانن تەواوی ئەو وزەیە بسوتێنن بێ ئاگا لەوەی ئەو شەكرەی لەناو ئەو خواردنەوانەدا هەیە گلوكۆز نییە، بەڵكو بریتییە لە شەكری فرەكتۆز، بە هیچ شێوەیەك ناچێتە ماسوولكەكان تا لە رێگەی وەرزشكرنەوە بیسوتێنی، بەڵكو تەنها دەچێتە جگەر و لەوێوە دەگۆڕدرێ بۆ چەوری لە سك و كەرش كۆ دەبێتەوە.
ئەم پزیشكە ئاماژەی بەوەشكرد” خواردنەوە وزەبەخشەكان كۆمەڵێك زیانی دیكەشی هەیە، وەك قەڵەوی، خەو زڕان، كلۆربوونی ددانەكان و دڵەكزێ، هەروەها رێگە خۆشكەرە بۆ بەكارهێنانی جگەرە و خواردنەوەی ماددەی كحولی، بۆیە ئامۆژگاریمان بۆ هاووڵاتییان ئەوەیە بە هیچ جۆرێك ئەو خواردنەوانە بەكارمەهێنن، ئەگەر تا ئێستاش بەكاریانهێناوە هەرچی زووە دەست هەڵبگرن لە خواردنەوەی بۆ ئەوەی دووربن لە مەترسییەكانی.
