نەسرەت سۆفی
پێموایە لەدوای پرۆسەی ئازادی عێراق و رووخانی رژێمی بەعس ، هیچ کاتێ هەرێمی کوردستان هێندەی ئێستا لە پێگەیەکی لاوازدا نەبووە بەرامبەر بەغداد،
لەدوای ساڵی 2003کوردبەشداری کرد لە دروستکردنەوەی عێراقی نوێ، زۆر بە بەهێزیی و یەکدەنگی و یەکگرتووی لایەنە کوردستانییەکان چوونەوە بەغدا و توانیان دەستوورێک بنووسنەوە کە تاراددەیەکی زۆر مافە رەواکانی کوردستانیانی تێداجێکراونەتەوە.
هەرچەندە ئەو دەستوورەش بێبەش نییەلە کەموکورتی، بەڵام ئەگەرجێبەجێبکرابووایە کورد لە عێراقدا قۆناخێکی باشی دەبڕی و تاراددەیەک مەترسی و هەڕەشەکانی سەری کەمدەبوونەوە، بەتایبەت ماددەی 140،بەڵام بەداخەوە بەشێکی زۆر بڕگەو ماددەکانی ئەو دەستورە پێشێلکراون وپشتگوێخراون . سەرکردایەتی کوردلەدوای ساڵی 2003چەقی چارەسەری کێشەکانی لایەنە عێراقییەکان بوو،
شیعەو سوننە هەرێمی کوردستانیان کردبووە مەرجەعی یەکخستنیان، زۆربەی کابینەکانی حکومەتی عێراق لە هەولێرەوە بڕیاریان لێدەدرا، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە بۆچی ئێستا لاوازین و ئەو پێگە سیاسییە
بەهێزەی هەرێمی کوردستان بۆ وا لێهاتووە، بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە هۆکار گەلێکی زۆرهەن،
بەڵام ناکۆکییەکانی لایەنە سیاسییە کوردییەکان لەبەغدا و پەرتەوازەیی کورد و فرەبڕیاری یەکێکە لەهۆکارە سەرەکییەکان کە گرووپە تووندئاژۆکانی عێراق، بەتایبەت ئەوانەی لەئێرانەوە نزیکن سوود لەو بانێکەو دووهەوایەی لایەنە کوردستانییەکان وەربگرن و بەکاری بهێنن بۆ لاوازکردنی پێگەی هەرێمی کوردستان.
رەنگە هەندێک کەس و لایەن هەبن، زۆر لە
دڵیان گرانبێت پێیان بڵێی پێگەی هەرێمی
کوردستان لاوازبووەو ئەگەر یەکڕیزی و یەکدەنگی کورد دروست نەبێت، لە چەند ساڵی داهاتوودا عێراق زیاتر بەهێز و کوردستانیش لاوازتر دەبێت، بەڵام ئەمە راستییە و ئەگەر رووداوەکانی ئەودواییەی عێراق راستگۆیانە شیکاربکەین، هەرێمی کوردستان ئەو ناوەندە بەهێزە نەماوە کە پیشتر هەبوو، هەم لەناوخۆی عێراق و هەمیش لەناوچەکەو جیهانیش، ئێستا عێراق فرسەخێک لە پێش ئێمەوەیە لە پرسی دیموکراسی و هەڵبژاردنیش، ئەوەتا ئێمە ناتوانین هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بکەین، بەتکاو رجا داوا لەعێراق دەکەین فریامان بکەوێ ھاوکاریمان بکات باکۆمسیۆنی عێراق ھەڵبژاردنمان بۆبکات ئەوانیش بەئارەزوی خۆیان بیانومان پێدەگرن بەناچاری ملی خۆمان خستۆتە بەر رەحمەتی شمشێری ئەوان ، ئێمە ئەو دەزگا شەرعییەی شانازیمان پێوە دەکرد، کە پەرلەمانی کوردستانەبە فرمێسکو خوێن بونیاد نراوە بە بڕیاری دادگەیەکی عێراق هەڵوەشایەوە.لە پرۆژەیاسای بوجەی 2023-2024-2025 بەهۆی ناکۆکی لایەنە کوردستانییەکان هێندە بۆمبی تەوقیتکراو بۆ کورد دانراون، ئەگەر دەستیان بۆ ببەین زۆر شتی دیکەش لەدەست دەدەین، ئینجا هیچ گەرەنتییەکیش نییە بەغدا بەشی هەرێمی کوردستان لە یاسای بودجەدا بنێرێت، یان ئەگەر بشینیرێت، لە کەمترین دەرفەتدا رەنگە بیبڕنەوە، ئەمەش هەرێمی کوردستان دەخاتە دۆخێکی ئێجگار مەترسیدار و رووبەڕووی قەیرانێکی گەورەی دارایی دەکاتەوە، چونکە دوای بڕیاری دادگەی نێوبژیوانی پاریس ئەو چەکەی فرۆشتنی نەوتیشمان کەوتە دەست بەغدا و ئێستا چاوەڕێین بەغدا رەحمێکمان پێبکات و بازاڕێک بۆ فرۆشتنی نەوتەکەمان بدۆزێتەوە.
هیشتا مەترسییەکە گەورەکەش ماوە کە
رەنگە لە چەند مانگی داهاتوودا وەک بۆمبێک بەڕووماندا بتەقێتەوە، ئەویش یاسای نەوت وگازە، ئەگەر بەو پەر تەوازەییەی ئێستا و سیاسەتی دەستشکاندنەوەی یەکتر بچینە گفتوگۆکانەوە، وەک پرۆژە یاسای بودجە دەیدۆڕینین و ئەو یاسایەش زۆر مەترسیدارترە ئەگەر پێچەوانەی خواستی ئێمە دەربچووێندرێت. چونکە هەموو ئومێدێکمان لەسەر ئەو یاسای نەوت و گازە هەڵچنیووە، بەڵام بۆ ئەوەی بەدڵی هەرێمی کوردستان بێت، پێویستی بە زەمینەخۆشکردن و یەکڕیزی لایەنە کوردستانییەکان هەیە بەرامبەر بەغدا.ئێستا گروپگەلێکی شیعەی توند ڕەو عێراق بەرێوە دەبەن ، ئەوان هەرچیان بوێت دەیکەن ، راستە لەنێو خۆیاندا ناکۆکن بەڵام بەرامبەر هەرێمی کوردستان هەموویان یەکدەنگن و ئامانجیان ئەوەیە هەرێمی کوردستانێکی لاوازهەبێت و وەک پارێزگایەکی عێراق مامەڵەی لەگەڵ بکەن ، ئەوان هەم ئەجێندای دەرەکی جێبەجێ دەکەن هەمیش چاویان بە پێشکەوتنی ساڵانی رابردووی هەرێمی کوردستان هەڵنایەت ،دەیانەوێت چاوی دونیا لەسەر بەغدا بێ و ئەو فۆکەسە جیهانییەی سەرهەولێر نەمێنێت . لەوەشدا زۆر سەرکەوتووبوونەوتوانیویانە تارادەیەکی زۆر ئەو خەونەیان بکەنە راستی .مەترسییە گەورەکە هەر ئەو گرووپانە نین
راستە ئێستا هەرێمی کوردستان لەنێوان
بەرداشی ئەو گرووپانەدایە، بەڵام لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان بەتایبەت پارتی و یەکێتی دابڕانێکی زۆر گەورەیان لەنیوان خۆیان و هاونیشتمانیان دروستکردووە، هاونیشتمانیان متمانەیان بەهیچ شتێک نەماوە، کارەساتە کوردێک لە هەولێر یان سلێمانی دڵی بەوە خۆشبێت بەغدا رێگە نەدات هەرێمی کوردستان نەوت بفرۆشێت، یان هەرێمی کوردستان لاواز بکات، نابێت پەیجە سێبەر و راویژکارە بێئاگاکانی ئەو لایەنانە ئەو هاونیشتمانیە دڵسۆزانە بە خۆفرۆش و خاین و چی وچی پێناسەبکەن، دەبێت هۆکارەکانی ئەو توڕەییە بۆ بەرپرسەکانیان روونبکەنەوە، پێیان بلین بۆچی
فەرمانبەرێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان یان کرێکارێک پێی خۆشە بەغدا دەستبەسەر هەموو شتێکی هەرێمی کوردستاندا بگرێت؟ خۆ هەر ئەو کەسە رۆژانێک خوێنی بۆ ئەو کوردستانە دەڕشت، یان برا، باوک و کەسێکی نزیکی لەو رێگەیە شەهید بووە، نادیدەگرتنی ئەو دەنگانەو تەخوینکردنیان ئەنجامەکەی باش نابێت، دەبێت بەدوای هۆکارە سەرەکییەکەی لاوازبوونی ئینتمادا بگەڕێن، کە بەرای من هۆکاری هەرە دیار نادادی و نایەکسانییە، ناعەدالەتییە لە دابەشکردنی سەروەت و سامانی ئەو وڵاتە، بەشینەوەی پۆست و پایەیە بە واسیتە و تەزکیەو خزم خزمێنە، پشتگوێخستنی کەسانی شیاو و
لێهاتووە لە دامودەزگاکانیی حکومەت.
ئەگەر پارتی ویەکێتی بەتایبەتی بیانەوێت
شەقام ئاشتبکەنەوە، دەبێت کەمینەیەکی
بەرژوەندخوازو ھەڵپەرست دووربخەنەوەو نەھێڵین چیتر یاری بە چارەنوسی ئەم نیشتمانە بکەن، ئەگەر دەتانەوێت بەهێزبن دڵی ھاونیشتمانیان بەدەست بێننەوە، متمانەی رۆژانی رابردوو بگەڕێننەوە، چونکە ھەموو ھێزی دوژمن بەقەد لەدەستدانی دڵی جەماوەر گرنگ نییە.
