زاری كرمانجی-سۆران
پزیشكێكی پسپۆری گشتی، دەڵێت ” ماسووڵكەكانی دڵ پێویستیان بە ئۆكسجین هەیە، جەڵتەی دڵ كاتێك روودەدات كە لوولەكانی خوێنی دڵ دەگیرێن.
د. رۆژین مەهدی، زیاتر گووتی ” لە ئەنجامی گیرانی لوولەكانی خوێنی دڵ جەڵتە روودەدات، جگە لەوەی دڵ خوێن بۆ ئەندامەكانی جەستە دابین دەكات لەهەمان كاتدا لە رێگەی خوێنەرەكانی (كۆرۆنەری) خوێن بۆ ماسووڵكەكانی خوێن دەڕوات، كاتێك چەوری لەنێو ئەو خوێنبەرانەی دڵ دەنیشێت، لە ئەنجامی تەسكبوونەوەی ئەو خوێنبەرانە رێژەی خوێن بەباشی بۆ ماسووڵكەكانی دڵ ناچێت و ئەگەر بێتو خوێنبەرەكە بە تەواوی بگیرێت ئەوا ئەو بەشەی ماسووڵكەی دڵ دەمرێت.
ئەم پزیشكە دەشڵێت” بەشێوەیەكی گشتی نەخۆشییەكانی دڵ بەتایبەتی گیرانی خوێنبەرەكانی زۆر بەربڵاون، بەتایبەتیش لەنێو كۆمەڵگەی ئێمەدا، ئەمەش بەهۆی ئەو شێوازە ناتەندروستیەی ژیانی رۆژانەماندایە، هەر لە كەمی جوڵە و خواردنی خۆراكی ناتەندروست تاكو دەگاتە گوشاری دەروونی و بۆماوە، هۆكارە سەرەكییەكانی گیرانی خوێنبەرەكانی دڵیش بریتین لە، جگەرەكێشان، خواردنی خۆراكی چەور، بەرزی ئاستی كۆلیستڕۆل، نەخۆشی شەكرە، بەرزە پەستانی خوێن و قەڵەوی.
د. رۆژین مەهدی، ئاماژە بە كۆمەڵە نیشانەیەك دەكات كە دەبنە هۆكاری جەڵتەی دڵ، نیشانەكانیش بریتین لەمانە:
- ئازاری تووند لە سنگدا و لە ناوەڕاستیدا، كە نەخۆش زۆرجار وا باسی دەكات وەك ئەوە وایە كە قورساییەك لەسەر سنگییەتی.
- هەناسەدان بە ئەستەم، هێڵنج، ئازاری مل و قۆڵنج و شان، سەرسوڕان و لە هۆشخۆچوون.
هەروەها بۆ دووربوون لە نەخۆشییەكانی دڵ دەبێ لەو هۆكارانە دووربین كە دەبنە هۆی گیرانی خوێنبەرەكانی دڵ، وەك جگەرە، چونكە دژی خوێنبەرەكانە و ئەوانەی جگەرە دەكێشن مەترسیی زۆرتریان لەسەرە بە بەراورد بەوانەی ناكێشن، دووربوون لە ژەمە خۆراكی چەور، ئەو خۆراكانەی سوورەكراوەن، گۆشت و بەكارهێنانی رۆنێكی زۆر لەنێو خۆراكەكان، سەرەڕای ئەوەی لە كۆمەڵگەی ئێمە خۆراكی ناتەندروست دەخورێت، بەڵكو زۆر كەم خەڵكی بایەخ بە جوڵە و وەرزش دەدەن، بەتایبەت بە تەمەنەكان كە ئەمە زۆر مەترسیدارە چونكە ئەو چەورییە زۆرە بەگوێرەی كات لە نێو خوێنبەرەكان كەڵەكەدەبێت و خوێنبەرەكانت دەگیرێن، نەك تەنها خوێنبەری دڵ بەڵكو خوێنبەرەكانی سك و لاق و بەشەكانی دیكەی جەستەش، جگە لەوانەش ئەو كەسانەی نەخۆشی شەكرە، بەرزەپەستانی خوێن و بەرزی ئاستی كۆڵیستڕۆلیان هەیە دەبێ نەخۆشییەكانی كۆنتڕۆڵ بێت و دەرمانەكانیان بەرێكی بخۆن و شێوازی ژیانیان رێك بخەنەوە، لەگەڵ پەیڕەوكردنی هەموو ئەو رێنماییانەی سەرەوە لە ژیانی جەنجاڵی ئێستادا پێویستە بایەخ بە لایەنی دەروونیمان بدەین و گوشاری دەروونیمان كەمبكەینەوە.
لەبارەی قەستەرەی دڵ، ئاشكراشی دەكات” قەستەرە خۆی هەم دەتوانێت دەستنیشانی گیرانی خوێنبەرەكان بكات هەمیش ئەگەر باڵۆنی لەگەڵ بێت وەك چارەسەر بەكاردێت، واتە هەم پشكنینە و هەمیش چارەسەر، زۆرجار ئەگەر نەخۆشێك سنگ ئێشەی هەبێت و نیشانەی تەسكبوونەوەی خوێنبەری هەبێت پزیشك قەستەری بۆ دەكات بۆ ئەوەی بزانێت خوێنبەرەكەی گیراوە یان نە، لە حاڵەتی جەڵتەی دڵیش كە خوێنبەرەكە بە تەواوی دەگیرێت دەبێت بە زووترین كات باڵۆنی بۆ دابنرێت و خوێنبەرەكە بكاتەوە، مەرج نییە هەموو كات قەستەرە و باڵۆن بۆ نەخۆش سوودی هەبێت بۆ نموونە ئەگەر نەخۆشەكە سێ خوێنبەری گیرابێت یان خوێنبەری سەرەكی دڵی گیرابێت ئەو كات پێویستی بە نەشتەرگەری چاندنی خوێنبەرە.
