محەمەد ئامۆكەیی زاری كرمانجی:
لەم رۆژانە نووسەر و رۆژنامەنووس ئاری ئاغۆك كتێبی ئینسكلۆپیدیای قوتابخانەكانی پەروەردەی سۆرانی بەچاپگەیاند، ئەم كتێبە پرۆژەیەكی ئەرشیفی یە كە لە ١١ زنجیرە بەرگ پێك دێت بۆ ١١ پەروەردەی قەزا لەسنووری بەرێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی هەولێر، ئەمجارەیان ئەم بەرگەو ئەو بەشە تایبەتە بە ئینسكلۆپیدیای قوتابخانەكانی پەروەردەی سۆران، كە لەبیرۆكەو ئامادەكردنی: ئاری ئاغۆك، سەرپەرشتی گشتی بەشدار عەبدولخالق خۆشناو، دەربارەی پرۆژە زنجیرە كتێبەكە نووسەر لە دیمانەیەكی زاری كرمانجی ئەنجام داوە
-بیرۆكەی ئەم كتێبە چۆن بوو؟
لای من بابەتی ئەرشیفكردن بایەخ و گرنگی خۆی هەیە لەبیرمە ساڵی ٢٠٠١ كەتازە دامەزرام لە قوتابحانەی كەونەگوند لە سنووری پەروەردەی مێرگەسۆر، وەك بیرۆكەیەكی سەرەتایی حەزم كرد مێژووی دەستبەكاربوون و دەستلەكارهەڵگرتنی بەرێوەبەرەكانی ئەو قوتابخانەیە بزانم، دواتر هەوڵی ئەوە بدەم بەدوای وێنەكۆنەكاندا بگەڕێم، زانیاری كۆبكەمەوە ئیتر ئەو بیرۆكەو ئەو حەزەم هەر لاگەڵالەبوو تا ساڵی ٢٠١٩ ئەم پرۆژەیەم لەقوتابخانەیەكەوە زۆر فراوانتر كرد بۆ ئاستی پارێزگا و ئاستی پەروەردەی گشتی و ئاستی ١١ پەروەردەی قەزا، ئەم بیرۆكەیەم بە نووسراو ئاراستەی بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی هەولێركرد، وەك بەڵگەیەك و هاندانێك و ئاسانكاری بۆ پەروەردەی قەزاكان تاوەكو بەڕێوەبەری ناوەندەكانی خوێندن هاوكارم بن لەكۆكردنەوەی زانیاریەكان، ئەوەبوو بەرێوەبەری گشتی پرۆژەكەی لاگرنگ بوو، بۆیە بەنووسراو سەرجەم پەروەردەكانی سنووری پارێزگای هەولێری ئاگاداركردەوە، بۆ هاوكاری و كارئاسانی ئیدی هەوڵم دا زانیم ئەركێكی قورسە، بەڵام سوپاس بۆ خوای گەورە ئەو سەبر و ووزە ئیعلامیەی پێبەخشیم كە دەست بەپرۆژەكە بكەم، دوای هەوڵ و ماندوو بوونێكی زۆر ساڵی ٢٠٢٢ ئینسكلۆپیدیای پەروەردەی ناوەند واتە سەنتەری شار هاتە چاپكردن، دواتر پەروەردەی رەواندز، ئەمجارەشیان پەروەردەی سۆران، ٣ پەروەردەی تریش وا لەدیزایین و چاپكردندان.
-پرۆژەیەكی ئاوا جگە لەماندووبوون گرفتی گەورەشی دێتە بەردەم ئایا ئەو گرفتاچی بوون؟ هەستت بەساردبوونەوە و بێتاقەتیت نەكرد؟
هیچ كارێكی ئیعلامی و ئەرشیفی بێ ماندووبون نابێت تایبەت پڕۆژەیەكی ئاوا وورد و پڕ زانیاری كۆن و نوێ، بۆیە گرفت دێتە پێش بۆنموونە بەشێك لە بەڕێوەبەرەكان هاوكارمان نەبوون لە ڕەوانەكردنی زانیاریەكان لەگەڵ ئەوەی بەنووسراوی پەروەردە ئاگاداركرابوونەوە، بەڵام بەداخەوە هەندێ بەڕێوەبەر كەمتەرخەمبوون لە ناردنی زانیاریەكان دوای ئاگاداركردنەوە بۆ جاری دووەم و سێیەم، هەروەها پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ یەكە یەكەی بەڕێوەبەرەكان ئینجا زانیاری و وێنەكانیان بە پچر پچری و زانیاری ناتەواو رەوانە دەكرد، هەروەها گرفتێكی تر نەبوونی وێنەی هەندێ لەو بەڕێوەبەرانەی كە زیاتر لە ٧٠ ساڵ لەمەوبەر خزمەتی پەروەردەو خوێندنیان كردوە، بەڵام وێنەیان نادیار بووە، یاخوود دەستنەكەوتوە، هەرچەندە تا دواین كاتی چوونی ئەم كتێبە بۆ چاپخانە هەوڵمان داوە لەرێگەی پەیوەندی كۆمەڵایەتییەوە وێنەی بەڕێوەبەرە دێرینەكان تایبەت ئەوانەی كۆچی دواییان كردووە بەدەستمان بگات، بەخۆشحاڵیەوە بەشێكیان لەلایەن ماڵبات و نەوەكانیەوە بەدەستمان گەیشتوەو بەئەمانەتەوە دامانناوە.
-بێینە سەر ئینسكلۆپیدیای پەروەردەی سۆران زانیاریەكان چۆنن؟ بەچ شێوەیەكن ؟ ئایا چەند قوتابخانە لەخۆ دەگرێ؟
ئینسكلۆپیدیای قوتابخانەكانی پەروەردەی سۆران زنجیرە كتێی ژمارە ٣ ی ئینسكلۆپیدیای قوتابخانەكانی پارێزگای هەولێرە، كە ٢٤٤ ناوەندی خوێندن لە سنووری بەرێوەبەرایەتی پەروەردەی سۆران لەخۆ دەگرێ، ١٧٥ قوتابخانەی بنەڕەتی ٣٨ دواناوەندی، ١٥ ئامادەیی، ١٦ باخچەی منداڵان كە تاوەكو ئێستا ٩٧٩ بەڕێوەبەر لەو سنوورە ئەركی بەڕێوەبەریان لە ئەستۆ بووە، ٩٠٣وێنەی بەڕێوەبەری تێدایە و وێنەی ٧٦ بەڕێوەبەر بەدەست نەكەوتووە، ئێمەش لە جیاتی وێنەی كەسی وێنەی كتێبی ئەلف و بێی باڵدارو مۆمێكمان داناوە بەومانایەی ئەو بەڕێوەبەرانە وەك مۆمێك زەمەنێك لەزەمەنەكان دونیای پەروەردەو فێركردنیان ڕوناككردۆتەوە، هەروەها ٤ بەڕێوەبەری پەروەردە تاوەكو ئێستا دەست بەكاربوونە، ئەم ئینسكلۆپیدیایە وەك بەشی یەكەم و بەرگی یەكەم لە دووتوێی كتێبێكی ٢٠٠لاپەڕەیی بەچاپی رەنگاو رەنگ بەچاپگەیەندراوە.
-ئایا خەرجی چاپكردنی ئەم كتیبە لە ئەستۆی كێ بووە؟ لەكاتێكدا وێرای ئەرك و هەوڵ و ماندووبوون بێگومان چاپكردنیش خەرجی تایبەتی دەوێت؟
لەگەڵ ئەوەی هەوڵ و ماندوبوونێكی زۆرمان بۆی دا بەسوپاسەوە ئەركی دیزاین و تایپ و نەخشەسازی لەلایەن بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی هەولێرەوە خەرجكراوە، بەڵام چاپكردنەكەی دوای ٦ مانگ چاوەڕێ كردن و ئامادەكردن بۆ ئەوەی رەوانەی چاپخانە بكرێ، بەداخەوە هیچ لایەنێكی پەیوەندیدار هاوكارم نەبوو، ناچار بۆ ئەوەی ئەم پڕۆژە بەردەوامیەم دوانەكەوێت و منیش ساردنەبمەوە ئەوا لەسەر ئەرك و گیرفانی خۆم بەچاپمگەیاند !
-ئەوەی ئێمە تێبینیمان كردبێ رەنگە ئەو كتێبەو بەرگەكانی تر و پەروەردەكانی تر وەك سەرچاوەی مێژوویی لە ناوەندە ئەكادیمیەكان سودی لێ وەربگیرێ؟
بەڵێ كاتێ یەكەم بەرگم بەچاپگەیاند كە تایبەت بوو بەمێژووی قوتابخانەكانی پەروەردەی ناوەندی هەولێر، كە لەساڵی ١٩٢١ قوتابخانە لە شاری هەولێر كراوەتەوە، بەخۆشحاڵیەوە بەشێك لەقوتابیەكانی بەشی مێژوو لەكۆلێژ، وەك سەرچاوە، یاخود وەك نامەی ماستەرو دكتۆرا، سودیان لێ وەرگرت چونكە زانیاری ووردو تەواو لەخۆدەگرێ ئەمەش هاندانێكی ئیعلامی و مەعنەوی بوو بۆ بەندە كە ئیش لەسەر پەروەردەكانی تر بكەم.
- دوا قسەی بەڕێزتان؟
لەكۆتای دەمەوێت سوپاسی هەریەكە لە م. بەشدار بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی هەولێر، سوپاس بۆ م. عەزیز بەرێوەبەری پەروەردەی سۆران ئینزار بەرپرسی پلاندانان لەپەروەردەی سۆران، سوپاس بۆ مامۆستا عەبدوڵڵا لەبەشی ژینگەو تەندروستی پەروەردەی گشتی كە هاوكاربوون و كار ئاسانیان بۆ كردم.
