بێخاڵ جەلال عومەر
قوتابی بەشی مێژوو فاكەڵتی ئادابی زانكۆی سۆران
ڤێتنام وڵاتێكە دەكەوێتە بەشی باشووری ڕۆژهەڵاتی كیشوەری ئاسیا، لەباكوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ چین، لە بەشی باشوور وڵاتی مالیزیا و دەریای چینی، لە ڕۆژئاوا هەردوو وڵاتی لاوس و كمبۆردیا، لە ڕۆژهەڵات دەریای چینی باشوور و وڵاتی فلیپینە، پایتەختەكەی هانوایە، ڕووبەرەكەی ٣٢١،٢١٠كم چوارگۆشەیە.
ڤێتنام بەدرێژای مێژوو لە ژێر دەسەڵاتی داگیركەران بووە، بەتایبەت فەڕەنسیەكان لە ساڵی ١٩٣٠ كەسایەتیەك لەسەر شانۆی ڕووداوەكانی ڤێتنام دەرەكەوێت، بەناوی هۆشی مین نوێنەری ڕێكخراوی شیوعیەكان بووە، ڕابەڕێكی ئەفسانەی ڤێتنامیەكان بوو، یەكەمین هەوڵی دەست پێكرد بۆ سەربەخۆی ڤێتنام، بەڵام لە ساڵی١٩٤٠ ژاپۆن دێت و ڕۆڵی خۆی تیا دەگێرێت، دەست بەسەر ڤێتنام دا دەگرێت، كێشەكە لێرەوە دەست پێدەكات، بەڵام زۆر ناخایەنێت دوای جەنگی جیهانی دووەم كە ژاپۆن وڵاتی بەژداربووی دۆڕاوی جەنگ بوو، لە ڤێتنام دەركراو ئەمەش هەلێك بوو بۆهۆشی مینا كە زیاتر هەوڵبدات بۆ بەدەست هێنانی سەربەخۆی، لە ساڵی ١٩٤٥ شۆڕشێكی ڕزگاریخوازی لە بەشی باكووری ڤێتنام بەسەركردایەتی هۆشی مینا، سەرۆكی پارتی كۆمۆنیستی ڤێتنام لە دژی داگیركاری فەڕەنسا شۆڕەشیان كرد، ئەم شۆڕەشە لەلایەن چین و سۆڤیەت پشتیوانی لێدەكرا، بەوەش بەرژەوەندی ئەمریكا كەوتە مەترسی، بۆیە ئەمریكا پشتیوانی فەڕەنسای كرد، بەمەش ئەمریكا هاوكاری و یارمەتی بۆ ڤێتنامی باشوور نارد، بەمەش شەڕێكی گەورە لە ڤێتنام كەوتەوە و بووە دووبەرە، بەپێی ڕێكەوتنامەی جنێڤ بەشێوەیەكی كاتی دابەش كرا، ئەم شەڕەش بەهۆی جەنگی سارد قورستربوەوە.
ئەم جەنگە تا ساڵی ١٩٧٥ بەردەوام بوو، لە ساڵی ١٩٧٣ ئەمریكا بە چارەنووسێكی نادیار لە جەنگەكە كشایەوە، گەورەترین شكست بوو بۆ ئەمریكا، دوای ئەوە ڤێتنامی خوارووش ئاڵای سپی هەڵكرد و تەسلیم بوو، كۆمۆنیستەكان سەركەوتن، بەمەش هەردوو بەش یەكیان گرت، و كۆماری سۆسیالیستی ڤێتنام ڕاگەیەنرا، هۆشی مینە كرا بە سەرۆك. و دەستی كرد بە دانانی پلانی پێنج ساڵە، بۆ بنیات نانەوەی پڕۆژەكانی پەرەپێدان لە بواری پیشەسازی و كشتوكاڵی و ڕۆشنبیری و بەرزكردنەووی ئاستی گوزەرانی خەڵك.
بەكورتی هۆكارەكانی تەنگەژە
بریتین: لە
هۆكاری سیاسی: كشانەوەی فەڕنسا و هاتنی ژاپۆن بۆ خاكی ڤێتنام و دروست بوونی بیری سەربەخۆیی و فراوانخوازی یەكێتی سۆڤیەت و ئەمریكا.
هۆكاری جیۆ سیاسی، بەندەرێكی گرنگ بوو دەكەوێتە سەر زەریای هێمن، ناوچەیەكی گرنگ بوو بۆ كشتوكاڵ.
هۆكاری ئابووری، ناوچەیەكی زۆری ئاوی و وشكانی پێكەوە دەبەست، ناوچەیەكی بە پیت بوو بۆ نموونە وەك برنج و چایی و پلاستیك.
هۆكاری ئایدۆلۆژی، هەر یەك لە بلۆكی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا دەیانویست بیری خۆیان بڵاو بكەنەوە، خەریك بوو چینی میللی دروست بێت.
لێكەوتەكانی تەنگەژە: بریتین لە
لێكەوتەی سیاسی: بووە هۆی ئەوەی ڤێتنام بووە دوو بەشی جیاواز و ململانێی كۆمۆنیستی و سەرمایەداری و دروست بوونی كۆماری سۆشیالیستی ڤێتنام، كوژرانی ٥٠ هەزار كەس.
لێكەوتەی ئابووری، بووە هۆی داڕووخانی ژێر خانی ئابووری و تێكچوونی ڕێگاوبانەكان و وێرانبوونی كارگەكان.
لێكەوتەی ئایدۆلۆژیا، سەپاندنی هەژموونی خۆیان بەتایبەت ئەمریكا، دروست بوونی هەریەك لەو سێ بیرە، وەك كۆمۆنیست و چین و ڤێتنامی باكوور، دروست بوونی جەنگی ئایدۆلۆژی ناوچەكە و سەركەوتنی هۆشومینی و بیری سۆشیالیستی.
