لانە ئیبڕاهیم حەسەن
قۆناغی چوار بەشی مێژوو
جەنگی سارد ململانێیەكی جیۆپۆلەتیكی و ئایدیۆلۆژی بوو لە نێوان زلهێزەكانی ڕۆژئاوا بە سەرۆكایەتی ئەمریكا و زلهێزەكانی ڕۆژهەڵات بە سەرۆكایەتی یەكێتی سۆڤیەت كە لە كۆتایی جەنگی جیهانی دووەم لە ساڵی ١٩٤٥ تا داڕمانی یەكێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ بەردەوام بوو كە یەكێكە لەگرنگترین ئەو ڕوداوانەی كە لەسەدەی بیستەمدا رویدا، ئەگەرچی قۆناغێكی سەخت و دژوار بوو و كاریگەری خراپ و نەرێنی بەسەر تەواوی جیهاندا هەبوو، بەڵام لە هەمان كاتیشدا كۆمەڵێك لایەنی ئەرێنی هەبوو كە ناكرێت چاوپۆشی لێبكرێت.
یەكێك لە دەرئەنجامە ئەرێنییە هەرە بەرچاوەكانی شەڕی سارد ئەو پێشكەوتنە تەكنەلۆژییە بوو كە لە ئەنجامی پێشبڕكێی چەكدا سەریان هەڵدا. هەردوو وڵاتی ئەمریكا و یەكێتی سۆڤیەت سەرچاوەیەكی زۆریان ڕژاندە ناو سوپای خۆیانەوە، لەوانە پەرەپێدانی تەكنەلۆژیای پێشكەوتووی وەك چەكی ئەتۆمی، تەكنەلۆژیای موشەك و كۆمپیوتەر.
ئەم پێشكەوتنە تەكنەلۆژییانە كاریگەریی زۆری لەسەر ڕەوتی جیهان هەبوو بووە هۆی پەرەپێدانی بەرهەمی نوێ و داهێنراوی بێشومار.
هەروەها جەنگی سارد بەرگێكی نوێ و داهێنانێكی نوێی بەخشی بە ناسنامەی نەتەوەیی و پەروردەیی، هەردوو لایەن ئەمریكا و یەكێتی سۆڤیەت لەبەر ترسی هەڕەشە و ڕودانە لەناكاوەكانی یەكتری نەتەوە پێكهاتە جیاوازەكان كۆدەبوونەوە ئەم یەكگرتویەش وایدەكرد كە پەرەپێدانی كلتور و ئەدەب و مۆسیقا و هونەر و فلم بچێتە قاڵبێكی پێشكەوتوو..
جگە لەمەش ئەم جەنگە بووە هۆی بەهێزبوونی هاوپەیمانی و هاوكارییە نێودەوڵەتیەكان وەك:- پەیمانی ناتۆ، پەیمانی سانتۆ، پەیمانی وارشۆ، پەیمانی ریۆ..
ئەگەرچی زیاتر مۆركی سیاسەتیان پێوە دیارە بەڵام لەهەمان كاتدا كاریگەری پەروردەییشیان هەبوو بەسەر گەلاندا.
لەهەمان كاتدا ئەم جەنگە بوە هۆی گۆڕانكاری لە بواری كۆمەڵایەتی و پەروەردەیی و كلتوری، بەتایبەت پەروردە چونكە بودجە بۆ زانكۆ و دەزگای توێژینەوەكان تەرخانكرا و هەوڵدرا بۆ زیادكردنی قوتابخانەكان و كەمكردنەوە رێژەی نەخوێندەواری.
لایەنێكی تری ئەم جەنگە ئەوەبوو كە یارمەتیدەر بوو بۆ كۆتایهاتنی كۆلۆنیالیزم و سەرهەڵدانی نەتەوەی نوێ، ئەمەش لەوەوە سەریهەڵدا كە ئەمریكا و یەكێتی سۆڤیەت كێبڕكێیان دەكرد بۆ كاریگەری لەسەر ناوچە جیاوازەكانی جیهان و زۆرجار هەڵدەستان بە پشتگیری كردن لە بزوتنەوە ناسیۆنالیستەكان كە ئەم پشتگیریەش بووە هۆی شكاندنی ئیمپراتۆریەتە كۆلۆنیالیزمە كۆنەكان و ڕێگەی خۆشكرد بۆ سەرهەڵدانی نەتەوە نوێیەكان كە لە دواتردا بون بە یاریزانی گرنگ لەسەر شانۆی جیهان.
