ئەڤین ئەبابەکر
زیادبوونی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان لە هەرێمی كوردستان یەكێكە لەو كێشە كۆمەڵایەتییە جددیانەی كە دەتوانێت كاریگەری زۆر تێكدەرانەی لەسەر گەنجان و كۆمەڵگە هەبێت، ئەم ماددانە دەبنە هۆی ئالوودەبوون و خراپی تەندروستی دەروونی، جەستەیی، كەمبوونەوەی ئاستی ئەكادیمی، پیشەیی، هەڵسوكەوتی مەترسیدار، تاوانكاری و تێچووی چارەسەری زۆر بەرز، لەم بابەتەدا باس لە هۆكار و كاریگەرییەكانی بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر لە هەرێمی كوردستان و چارەسەرییەكانی بۆ خۆپاراستن و كۆنترۆڵكردنی ئەم كێشەیە دەكەین.
هۆكارەكانی زیادبوونی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان لە هەرێمی كوردستان:
-هەژاری و بێكاری یەكێكە لە هۆكارە سەرەكییەكانی زیادكردنی بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر، لە هەرێمی كوردستان، ئەو گەنجانەی كە ناتوانن بژێوی ژیانی خۆیان و خێزانەكانیان دابین بكەن، هەوڵ دەدەن لە راستییەكان رزگاریان بێت و روو لە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان دەكەن
-فشارە كۆمەڵایەتییەكان دەتوانن هۆكاری زیادبوونی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان بن، گەنجان بۆ گەڕان بەدوای قبوڵكردن رەنگە روو لە بەكارهێنانی ئەم ماددانە بكەن.
-نەبوونی هۆشیاری دەتوانێ یەكێك بێت لە هۆكارەكانی زیادبوونی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، لە كوردستان، ئەو گەنجانەی كە ئاگاداری مەترسی و كاریگەرییەكانی بەكارهێنانی ئەو ماددانە نین، بە ئاسانی دەتوانن تووشی بەكارهێنانیان ببن.
كاریگەرییە تێكدەرەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان لە هەرێمی كوردستان چین:
-ئالوودەبوون، بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر دەبێتە هۆی ئالوودەبوون و رزگاربوون لێی ئاسان نییە.
-كەمبوونەوەی تەندروستی دەروونی و جەستەیی، خواردنی ئەم ماددانە دەبنە هۆی كەمبوونەوەی تەندروستی دەروونی و جەستەیی مرۆڤ و كاریگەری لەسەر ژیانی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ دەبێت.
-كەمبوونەوەی ئەدای ئەكادیمی و كار، بەكارهێنانی دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی ئاستی ئەكادیمی و كاركردنی كەسەكە و كاریگەری نەرێنی لەسەر داهاتووی دەبێت.
-ئەم جۆرە ماددانە وا لە كەسەكە دەكات رەفتاری مەترسیدار و تاوان ئەنجام بدات، كە ئەمەش ناڕاستەوخۆ كاریگەری لەسەر كۆمەڵگە دەبێت.
-ئەو كەسانەی تووشبووی ماددە هۆشبەرەكانن تووشی كێشەی جەستەیی و دەروونی دەبن، تێچووی زۆر بۆ كۆمەڵگە دەهێنێت.
چارەسەرەكان بۆ ڕێگریكردن و كۆنترۆڵكردنی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان چین؟
-پەروەردە و بەرەوپێشبردنی كولتوورێكی تەندروست و هۆشیاری لە مەترسییەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ رێگریكردن و كۆنترۆڵكردنی ئەم كێشەیە.
-رەخساندنی هەلی كار بۆ گەنجان، دەبێتە هۆی كەمكردنەوەی هەژاری، بێكاری و رێگری لە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان.
-دابین كردن و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری پزیشكی، بۆ ئەو كەسانەی كە كێشەی جەستەیی و دەروونییان هەیە بەهۆی خواردنی ماددەكانەوە، دەتوانێت هاوكار بێت بۆ كەمكردنەوەی كاریگەری نەرێنی ئەم كێشەیە.
-زیادكردنی سزا بۆ فرۆشیار و دابەشكەرەكانی دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە كەمكردنەوەی بەكارهێنانی ئەو ماددانە.
-پێدانی زانیاری دروست سەبارەت بە مەترسی و كاریگەرییەكانی بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە كەمكردنەوەی بەكارهێنانی ئەو ماددانە لەلایەن گەنجانەوە.
-بەهێزكردنی چاودێری و كۆنتڕۆڵ، لە سەر فرۆشتن و دابەشكردنی ماددەكان دەتوانێت هاوكار بێت بۆ كەمكردنەوەی بەكارهێنانی ئەو ماددانە لە كۆمەڵگەدا.
هەروەها جگە لەوانەی كە باسمان كردن، كاریگەری خێزان، قوتابخانە و زانكۆش زۆر گرنگە بۆ رێگریكردن لە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان، پێویستە خێزانەكان منداڵەكانیان ئاگادار بكەنەوە لە مەترسییەكانی بەكارهێنانی ئەم جۆرە ماددانە و روونكردنەوەیان بۆ بدەن سەبارەت بەو كێشە دەروونی و جەستەییانەی كە بەكارهێنانی ئەو ماددانە دەتوانێت بۆیان بهێنێت، هەروەها پێویستە قوتابخانە و زانكۆكان بەرنامەی پەروەردەیی گونجاو پێشكەش بكەن بۆ ئاگاداركردنەوەی خوێندكاران لە مەترسییەكانی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان و یارمەتیان بدەن بۆ رزگاربوون لەم كێشەیە ئەگەر دەستنیشانكران.
