محەمەد ئامۆكەیی – زاری كرمانجی:
لەم چەند ساڵەی دوایی، سەرجەم كایەكانی ژیان بەرەو پێشوەچوونی باشی بینیووە و ئەمەش هۆكاربووە كە لەزۆربەی شاروشارۆچكەكانی هەرێمی كوردستان، ئافرەتان ئەسپی خۆیان تاوبدەن و لە پڕۆژەی جیاواز، وەبەرهێنان و كەرتی تایبەت شوێن پەنجەیان دیاربێت، گرنگی ئابووری سەربەخۆ بۆ ئافرەت چەندە پێویستە؟ ژمارەیەك ئافرەت كە لە بوارە جیاوازەكان كاردەكەن دیدی خۆیان لەسەر ئەم پرسە، بۆ زاری كرمانجی دەخەنەڕوو.
نەزیرە ئیسماعیل، دەرچووی بەشی جوگرافیای زانكۆی سۆرانە، لە یەكێك لەكارگەكانی دروستكردنی شیرنەمەنی كار دەكات و وەك باسی لێوەدەكات:” پێویستە ئافرتان لەهەموو شوێنەكان رۆڵی بەرچاویان هەبێت، چونكە سروشتی ئافرەت وایە دەتوانێت گرنگی زیاتر بە كارەكەی بدات بە وردی و رێكی ئەنجامی بدات، كاركردن پیرۆزە و مرۆڤ دەبێت هەوڵبدات بۆ پەیداكردنی بژێوی ژیانی، ئاشكرایە بە دەیان هەزار دەرچوی زانكۆ و پەیمانگە هەن شتێكی ئاساییە كاری تریش بكەن، چونكە قوناغی زانكۆ و خوێندن تەواوكردن بەواتای ئەوە نایەت لە هەمان ئەو بەشەی تەواوتكردووە خزمەتبكەیت، بەڵكو بریتییە لە دیدكرانەوە و ئەزموون پەیداكردن و بەركەوتن و دونیا بینین.
زیاتر گووتی:” زۆر پێویستە مرۆڤ درك بەو ڕاستییە بكات، مەرج نییە ئەوەی خوێندن تەواوبكات دامەزرێت، لەگەڵ ئەوەش زۆر پێویستە ئەو قوتابیە چالاكانەی خوێندن و بەشە تایبەتەكانیان تەواوكردووە دابمەزرێن، تا ئێستاشی لەگەڵ بێت بەشێكی زۆری دەرچوانی زانكۆ و پەیمانگە بە عەیبەی دەزانن دوای تەواو بوونی قۆناغی زانكۆ كاری تر ئەنجام بدەن كە بیركردنەوێكی هەڵەو نامەنیقیە، من ئەوكاتەی خوێنكاری زانكۆ بووم هەم دەم خوێند و كاریشم دەكرد دوای تەواوبوونی زانكۆش بەبێ ئەوەی داوا لە هیچ فەرمانگەیەكی حكوومی بكەم دەستم بەكاركردن كرد لەسەر پێی خۆم وەستاوم زۆر ئاسودەتریشم كە پشتم بەتواناكانی خۆم بەستوە ئیشی سەربەخۆ دەكەم، لێرە پەیامم بۆ هەموو ئافرەتێك ئەوەیە هەوڵی كاركردن بدەن و ببن بە ئابووری سەربەخۆ چونكە دواجار دەستت لەچاوی كەس نابێت.
رێزان باڵەك، ئافرەتێكی دیكەی ئیدارەی سۆرانە و كۆمپانیایەكی خزمەتگوزاری خاوێنكردنەوە ماڵان و شوێنە گشتییەكان و چاودێریكردنی نەخۆش و منداڵان دامەزراندووە، بەزاری كرمانجی راگەیاند” ئەوەی جێگای دڵخۆشیە لە دەڤەرە ئافرەت گەلێك خاوەن موچە و كاری سەربەخۆن، بۆیە دەبێت ئێمە وابیر نەكەینەوە كە لاوازین و ناتوانین كاربكەین، لەدونیای ئێستا ئابووری سەربەخۆ دەبێتە هۆی ئەوەی كە هەمیشە پەرە بەكارەكانمان بدەین و لەرووی داهاتیش سوودی زۆری دەبێت و هۆكارێكە بۆ ئەوەی ژیانێكی باشتر بەڕێبكەین.
رێزان باڵەك، دووپاتی كردەوە، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ رابردوو كاركردنی ئافرەت لەچاوی كۆمەڵگە شتێكی نامۆ و عەیبەبوو، بەڵام ئێستا پێ چەوانەیەو ئافرەت خاوەن كۆمپانیا و بزنسی تایبەت بەخۆیەتی و بگرە یارمەتی دەوروبەریش دەدات.
داهات و ئابووری تاك لە پێداویستیەكانی بەردەوام بوونی مرۆڤە لە كۆمەڵگە دواكەتوەكانیش ئێستا ئافرەت خاوەن ئابووری سەربەخۆییە، ئەمە دەستپێكی قسەكانی راژان عەوڵا، میدیاكار و بزنسمانە پێی وایە، یەكێك لە هۆكارە سەركیەكانی تێكچوونی شیرازەی خێزان و كپكردنی ئافرەتان نەبوونی ئابووری سەربەخۆی خۆیەتی، ئەگەر هاتوو ئافرەت توانی ببێت بەخاوەن ئابووری سەربەخۆ ئەبێتە هۆی ئەوەی زیاتر متمانەی بەخۆ بێت بەسەر هەموو ئەو لەمپەرانەی دێنەتە پێشی زاڵبێت.
دووپاتی كردەوە:” لە سەردەمی ئێستادا جیاوازی زۆر لەنێوان ئافرەتی خاوەن داهات و بێ داهات هەیە، ئەگەر ئافرەتێك خاوەن داهاتی دیاری كراوی خۆی بێت ئەوە لە رووی كەسایەتی و سەربەخۆی خودیشەوە زۆر جیاوازە، ئافرەت بەهێزترین هێزە لەبەرهەمهێنانی كۆمەڵگەدا بۆیە دەبێت شان بەشانی پیاو كاربكات.
سێڤ عەلی، لەپاڵ پیاوەكەی لە سۆران خواردنگەیەكی داناوە و دەڵێ:” جوانترین كار مرۆڤ ئەنجامی بدات لە پێناو ژیانێكی سەربەزانە ئەمە كاری سەربەخۆیە، هەموو رۆژ لەگەڵ هاوسەرم تا درەنگانی شەو كاردەكەم و ئەمەش بووەتە سەرچاوەی بژێوی ژیانم، ناكرێت ئافرەت هەموو تەمەنی لە ژوورەوە بەسەر بەرێت دەبێت هەوڵ بدات و بیر لەوە بكاتەوە كە ئەم تەمەنی بەبێ كاركردن بەفیڕۆ نەدات، ئەگەر لەدەرگایەكیشت دا نەكریاوە زیاتر بگەڕێ بۆ ئەوەی ببیە خاوەن كار و دەستت لە چاوی هاوسەر، براو باوكت نەبێت هەرچەند ئەمان لە پێناو ئەندامانی خێزان كار دەكەن، بەڵام هیچ شتێك لەمە خۆشتر نییە كە بە ئارەقی نیو چەوان پارەیەكی حەلال پەیابكەیت.
لای خۆشیەوە دكتۆرە ڤیان سلێمان، سكرتێری یەكێتی ئافرەتانی كوردستان، بە زاری كرمانجی راگەیاند” لە نێوان داهاتی سەربەخۆ و سەربەخۆیی تاك پەیوەندییەكی هاوتەریب هەیە، چەند مرۆڤ خاوەن داهاتی سەربەخۆ بێت بەو ئاستە لە پاشكۆیی و پابەندی كەسانی دیكە و سەربەخۆیی خودی نزیك دەبێتەوە، بە درێژایی مێژوو ئابووری ڕۆڵێكی گرنگ و سەرەكی هەبووە لە بەخشینی پێگە و دەسەڵات بە مرۆڤ و هەر سەرەتای دروستبوونی ناهاوسەنگی و نایەكسانی لە نێوان مرۆڤەكان دەگەڕێتەوە بۆ بارگۆڕانی كۆمەڵگەی مرۆیی لە ئەنجامی هاتنەكایەی خاوەنداری تایبەت و دەستگرتنی پیاو بەسەر سەرچاوەكانی سامان و بەرهەمهێنان، هەربۆیە لەگەڵ ئەوەی كە تاكە فاكتەر نییە، بەڵام ئابووری ڕۆڵێكی گرنگ و یەكلاكەرەوەی لە گۆڕینی بارودۆخی ئافرەت لە پاشكۆیی و پلەدووییەوە بۆ ئازادی و سەربەخۆیی هەیە .
سكرتێری یەكێتی ئافرەتانی كوردستان، دەڵێت:” كاتێك ئافرەت خاوەن داهاتی سەربەخۆ بێ و وابەستەی پیاو نەبێ لە دابینكردنی پێداویستیەكانی ژیان، ئەوا لە ئاست پێشێلكردنی مافەكانی بێدەنگ نابێ، بەڵام دەسكەوتنی داهات و گەیشتن بە ئابووری سەربەخۆ ڕێوشوێنی خۆی هەیە و پێویستی بە توانا و ئیرادە، دەرفەت و زەمینە هەیە، دابەشكردنی ڕەگەزیانەی كار و پۆڵێنكردنی جۆری كار لە نێوان ئافرەت و پیاو بەپێی پێوەرە كۆمەڵایەتییەكان، یەكێكە لە گرفتە سەرەكییەكان و ئاستەنگێكی سەرەكییە لە بەردەم پێشكەوتن و گەشەسەندنی ئابووری خێزان و كۆمەڵگە، ئەم بارودۆخە لە كوردستانیش بەرچاوە.
گووتیشی:” سەرەڕای هەموو پێشكەوتنەكان و گۆڕانكاری بە ئاڕاستەی كرانەوەی كۆمەڵایەتی، بەڵام تا ئێستاش بازاڕی كار بە شێوەیەكی بەرچاو سیمایەكی پیاوانەی هەیە و ئامادەیی ئافرەت لە بازاڕی كاردا جێی دڵخۆشی نییە، ئەمەش هۆكاری سەرەكی لاوازی باری ئابوری ئافرەت و وابەستەیی ئافرەتە بە پیاو لە ڕووی ئابوری، كە ئەوەش كاریگەری تەواوی لەسەر لایەنەكانی دیكەی ژیانی ئافرەت دەبێت”.
