بەپێی ئامارێكی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان، ئێستا ٤ هەزار و ٧٣٤ ڕێكخراو لە هەرێمی كوردستان خۆیان تۆمار كردووە، كە ٣ هەزار و ٩٦٧ ڕێكخراوی كوردی و ٥٨٧ ڕێكخراوی عێراقی و بیانین لەگەڵ بوونی ١٨٠ تۆڕی رێكخراوەیی؛ لە ساڵی ڕابردووشدا، ٤٢٩ ڕێكخراوی كوردی و ٢٥٧ ڕێكخراوی عێراقی و نێودەوڵەتی مۆڵەتیان پێدراوە.
ڕێكخراوەكان هەموو شار و شارۆچكەیەكیان گرتووەتەوە
بارزان ئەكرەم مەنتك، سەرۆكی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان، بە پێگەی فەرمیی حكومەتی هەرێمی كوردستانی ڕاگەیاند: “لە ڕابردوودا، فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان بەهۆی نەبوونی داتابەیسەوە، داتایەكی وردی ڕێكخراوەكانی لەبەردەست نەبووە، بەڵام ئێستا داتابەیس هەیە و بە هۆیەوە دەزانرێت لە كۆی ٤ هەزار و ٧٣٤ ڕێكخراو، بە ڕێژەی سەدی بەمشێوەیە بەسەر هەرێمی كوردستاندا دابەش بوون: ٥٤% لە سنووری هەولێر، ٢٦% لە سلێمانی، ١٢% دهۆك، ٢% لە هەڵەبجە و ناوچە كوردستانییەكانی موسڵ، خانەقین، دیالە و سەڵاحەددین ١% و كەركووك ٥%.
مۆڵەتپێدانی ڕێكخراوەیی؛ ئاسانكاریی فراوانتر و ڕێكخستنی زیاتر
سەرۆكی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان دەڵێت: ”ئێمە بە گوێرەی یاسا و ڕێنمایی، مۆڵەت دەدەینە ڕێكخراوەكان، ساڵی ڕابردووش چەند جارێك دیوانی چاودێری دارایی سەردانیان كردووین و ڕاسپاردە و ڕێنمایی پێداوین، ئەمە جگە لەوەی دامەزراوەكانی دیكەی حكومەت و تەنانەت پەرلەمانیش ڕاپۆرتیان هەبووە، بۆیە بەگوێرەی یاسا مۆڵەت دەدەین، ئەو لایەنانەی دەیانەوێت ڕێكخراو تۆمار بكەن، دەبێت لەڕووی هزری و كەسی و مرۆییەوە شیاو بن و ئامانجی ڕێكخراوەكەشیان یەكانگیر بێت لەگەڵ یاسا بەركارەكانی هەرێمی كوردستان، و نابێت دژی بەرژەوەندیی هەرێمی كوردستان بێت”.
لەبارەی ئەو پلان و گۆڕانكارییانەی لە پێدانی مۆڵەت و كاری ڕێكخراوەكان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ كراوە، بارزان ئەكرەم، ئاماژەی بەوە دا كە “لە ماوەی دەستبەكاربوونیان لەو فەرمانگەیە، دەستەی دەستپاكی و دیوانی چاودێریی دارایی و پەرلەمانی كوردستان ڕاپۆرتییان هەبووە، كە وردبینیكردنی ڕاپۆرتی ڕێكخراوەكانیان لە ئەستۆدایە، هەموو ئەو لایەنانە هاوشان لەگەڵ ڕاسپاردە و ڕێنماییە بەركارەكان، كراونەتە پێشەنگی كارەكانیان و لەسەر ئەو بنەمایە كارەكانی فەرمانگە بەڕێوە دەچێت.”
سەرۆكی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان دەشڵێت: “بەر لە پێكهێنانی كابینەی نۆیەم، چەندین كۆسپ و تەگەرە لەبەردەم كاری ڕێكخراوەكان هەبوونە، بەڵام لە ئێستادا هەموو ئەمانەیان بۆ چارەسەر كراوە، وەك ڕێكخستن و چارەسەكردنی باجی ڕێكخراوەكان”.
پێشێلكردنی بەرژەوەندیی گشتی، تاكە هۆكاری وەرگرتنەوەی مۆڵەتە
لەبارەی بەدواداچوونیان بۆ كاری ڕێكخراوەكان و پێدانی مۆڵەتی كاركردن یان ڕەتكردنەوە و هەڵوەشانەوەی مۆڵەت بە ڕێكخراوەكان، بەرپرسی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان گوتی: ” بە دوو شێوازی ئارەزوومەندانە و زۆرەملێ لەلایەن دادگاوە دەبـێت، بەشێوەی ئارەزوومەندانە ئەوەیە دەستەی ڕێكخراوەكە خۆی داوای هەڵوەشاندنەوە دەكات و دواتر لایەنی پەیوەندار لە فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان، كارە یاساییاییەكانی هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتەكەی بۆ تەواو دەكات، لایەنێكی دیكە ئەوەیە، دادگا تاكلایەنە دەتوانێت بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی ڕێكخراوەكان بدات، ئەمە لە كاتێكدا هەر لایەنێك یاداشتێك یان نووسراوێك ئاراستەی دادگا بكات و بیسەلمێنێت ئەو ڕێكخراوە كارێك دەكات، پێچەوانەی بەرژەوەندییەكان و یاسا بەركارەكانی هەرێمی كوردستانه”.
بارزان ئەكرەم، گوتیشی: “وەكوو فەرمانگە، بەرپرسیارێتیمان لە ئەستۆیە بەدواداچوون بۆ كاری ڕێكخراوەكان بكەین، ئەو ڕێكخراوانەی تووشی بەرپرسیارێتیی یاسایی دەبنەوە بە گوفتارو بە كردار، ئەوا فەرمانگە بەرپرسیارێتی لەئەستۆدایە به گوێرەی دەستوور و یاسا بەركارەكان داواكاری بجوڵێنێت، لە ئێستادا چوار داوای یاسایی مەدەنیمان هەن بەرامبەر چوار ڕێكخراو كە داوای هەڵوەشاندنەوەمان كردووە، وە داوای سزاییشمان هەن، هەروەها چواردە ڕێكخراوی دیكەش دۆسیەكانیان لە دەستەی دەستپاكییە، هەموو ئەمانە ئێمە چاوەڕوانین دادگا بڕیاریان لەسەر بدات”.
هەرێمی كوردستان، ژینگەیەكی لەبار و ئازادی كاری ڕێكخراوەییە
بە گوتەی سەرۆكی فەرمانگەی ڕێكخراوە ناحكومییەكان، ڕێكخراوی (UNDP)كە سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكانە، گەواهی ئەوەیان داوه، كە هەرێمی كوردستان باشترین ژینگەی بۆ كاری ڕێكخراوەیی و دامەزراندنی ڕێكخراوەكان و پڕۆسەی كاری ڕێكخراوەكان هەیە، هەموو ئەو ئاسانكارییانە هاندانێكە بۆ ڕێكخراوەكان، بۆ ئەوەی بێن لە هەرێمی كوردستان كار بكەن، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوە تێبینیی چاودێریی دارایی و راپۆرتی پەرلەمانە، كە دەبێت بەرامبەر ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشكەشی ڕێكخراوەكان دەكرێت، ئەوانیش پڕۆژەكانیان زیاتر لە هەرێمی كوردستان ئەنجام بدەن.
زۆرترین ڕێكخراو لە كوردستان، خەریكی كاری مرۆیی و گەشەپێدانن
بۆ خستنەڕووی زانیاری لەبارەی ڕێكخراوەكان، لەبارەی ئەوەی بەپێی ئامانج و كارەكانیان چۆن پۆلێن دەكرێن و زۆرترین ڕێكخراو لە چ بوارێكدا كار دەكەن، بارزان ئەكرەم، ئاماژەی بەوە كرد ” لە زۆربەی سێكتەرە ژیاری و گرنگەكان ڕێكخراو هەن، وەكوو سێكتەری پەروەردە، تەندرووستی، مرۆیی، پەرەپێدان و چەندین سێكتەری دیكەش؛ هەموو ئەو سێكتەرانە هەماهەنگ و تەواوكەری دەزگاكانی حكومەتن، كە خزمەتگوزاری پێشكەش دەكەن. دەبێت بزانین ڕێكخراو هاوتای دامەزراوەی حكومەت نییه، بەڵكوو تەواوكەری دامەزراوەكانی حكومەتن، دوای پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان و دەستبەكاربوونی ستافی نوێی فەرمانگە، چەندین بۆردمان دروست كردووە، بۆنموونە بۆردی ڕێكخراوەكانی ژینگەیی و ڕێكخراوەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و بۆردی ڕێكخراوەكانی خانمان و پەروەردەی و بۆردی ڕێكخراوەكانی تەندرووستی، ئەمەش بە مەبەستی دروستكردنی ڕایەڵێك لەنێوان ڕێكخراوەكان و دامەزراوەكانی حكومەت، وە مەسروور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، تەواو پشتگیریی كاری ڕێكخراوەكانە و ئاسانكارییان بۆ دەكات، هەروەها سەرۆكی دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران پاڵپشتی و ڕێنماییەكانی بۆ كاری فەرمانگە بەردەوامە”، ئەوەشی خستەڕوو: “زۆرترین ڕێكخراو لە هەرێمی كوردستان كار لە سێكتەری مرۆیی و گەشەپێدان دەكەن”.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری
٨ی شووباتی ٢٠٢٣
