” لە هەموو وڵاتێك میدیا رەچاوی بار و دۆخی ئاسایشی كۆمەڵایەتی و پەروەردە و خێزان دەكات، بەڵام لە كوردستان پێچەوانەیە “
محەمەد ئامۆكەیی – زاری كرمانجی:
چالاكوانان و یاسا ناس و توێژەرانی كۆمەڵایەتی لە رێگەی زاری كرمانجی، باس لە كاریگەری فیلمە دۆبڵاژكراوەكان دەكەن كە بەبێ سانسۆڕ لە هەندێ كەناڵی كوردی پەخش ئەكرێن، كۆكن لەسەر ئەوەی ئەم فیلمانە رۆڵی خراپیان بینیووە لە هەڵكشانی رێژەی جیابوونەوەی هاوسەران و داواش ئەكەن، حكومەت رێگری لە پەخشكردنی ئەم جۆرە فیلمانە بكات كە دەبنە هۆكاری تێكچوونی شیرازەی خێزان و كۆمەڵگە.
خەولە حەسەن شەقڵاوەی، چالاكوانی كۆمەڵگەی مەدەنی، بە زاری كرمانجی گووت:” ماوەی چەند ساڵێكە هەندێ لە كەناڵەكانی راگەیاندن هەڵستاون بە پەخشكردنی دراما بیانییەكان و بەبێ ئەوەی بیربكەنەوە تا چەند ئەو درامایانە گونجاون لەگەڵ كۆمەڵگەكەمان، بەبێ گوێدانە هیچ بەها و داب و نەریتێك دۆبڵاژ و پەخشیان دەكەن، بەتایبەتی (دراما توركییەكان) كە دیارترینیانە، زۆر جاریش بێگوێدانە بەسەرهات و ناوەڕۆكی ناو دراماكان هەست نەكردن بە خاڵە نەرێنییوكان لە سەر خێزان و منداڵ بە تایبەتی دەستیان كردووە بە دۆبڵاژ و هێنانیان بۆ ناو كۆمەڵگەی كوردستان، ئەوەش ڕێژەی جیابوونەوەی بە شێوەیەكی بەرچاو بەرزكردۆتەوە.
دووپاتی كردەوە، هەندێ دیمەن و حاڵەت هەیە لە فیلمەكاندا دەرفەتی زۆری بۆ تەڵاق ڕەخساندوە، وایكردووە ئافرەتان بێ گوێدانە بەهاو پێوەرە كۆمەڵایەتییەكانی كۆمەڵگەی خۆمان داوای جیابوونەوە بكەن، پیاوانیش زیاتر فێری دوو هاوسەری و خیانەت دەكرێن كە ئەوەشیان رێگە خۆشكەرە بۆ تێكچوونی پڕۆسەی هاوسەرگیری، توێژەران و پسپۆڕانی بواری دەروونی جەخت لەوە دەكەنەوە كە پیاوان و ئافرەتانیش بەلاسایی كردنەوەی دیمەن و فیلمەكان فێری رەوشت و هەڵسوكەوتی جیاواز دەبن، هەرچەندە بە رێكوپێكی مامەڵە لەگەڵ ژیانیان بكەیت، ئەوەندە زیاتر بە ڕێگەیەكی راستدا دەڕوات و دوواڕۆژێكی گەشتر چاوەڕێی دەكات، بەڵام ئەگەر ژینگەو دەورووبەرەكەی خراپ بێت، ئەوا دەبێتە كارەساتێك و لە دەروونی تاك و كەسەكاندا كاریگەری لە سەر خۆڕەوشت و دووا ڕۆژی دروست دەكات.
بەناز حەدێ، پارێزەر لە ئیدارەی سۆران لەسەر هەمان پرس، بۆ زاری كرمانجی گووتی:” هەڵوەشاندنەوەی خێزان ئێستا دیاردەیەكی خراپی كۆمەڵگەی ئێمەیە، كە بەپلەی یەكەم ژنان باجە گەورەكەی دەدەن، بۆیە پێویست دەكات كە هەڵوەستەیەكی رژدی لەسەر یەكێك لە هۆكارەكانی پشتی ئەو دیاردەییە بكرێت كە ئەویش بوونی فیلمە بیانییە دۆبلاژكراوەكانە، كە هۆكارێكن بۆ زیادبوونی رێژەی تەڵاق لە نێو كۆمەڵگە.
زیاتر گووتی:” بەشێك لەو فیلمانە سەرچاوەیەكەن بۆ فەوزای كۆمەڵایەتی و ئەخلاقی، بەداخەوە كەناڵەكانی میدیا زۆر جار بە هۆی ناهۆشیاری و نابەرپرسانە بێ بوونی فلتەر چەندین زنجیرە درامایی بیانی پەخش دەكەن كە دەبنە هۆی تێكدانی شیرازەی خێزان ئەمەش بۆ خۆی زەنگێكی مەترسیدارە هەر وەك ئەوەی ” كارڵ پۆپەر” دەلێت، تەلەفزیۆن و میدیا و سۆشیال میدیا ترسانكترین داهێنراوی مرۆڤن، چونكە هەمووان لە خشتە دەبات، ئومێدێكمان دەداتێ كە لە بنەڕەتدا درۆزنانەیە، یاخود بوونی نییە، میدیای هەر وڵاتێك ڕەچاوی بارودۆخی ئاسایشی كۆمەڵایەتی و پەروەدەی و خێزانی دەكات، بەڵام دەبینین لە هەرێمی كوردستان پێچەوانەیە و میدیا لە قەیراندایە.
گووتیشی:” چەندین نموونەی زیندوو هەن لە كوردستان كە بوونەتە كەیس تاك و خێزان تووشی گرفت بوونەتەوە وەك ئەوەی یەكێك لە خێزانەكان هاتووە داوای تۆماركردووە لە دادگا كێشەی خێزانی دروست بووە لەسەر كۆنترۆڵی تەلەفزیۆن و گۆڕینی فیلم و هەواڵی سیاسی چەندین خێزان هەڵوەشاونەتەوە گوایە پیاوەكە حەزی لە هەواڵی سیاسیە و ژنەكە حەزی لە درامایە، لە شێوازی قسەكردن و جل پۆشین و رەفتار كردن لەگەڵ هاوسەرەكانیان دەقاو دەق لاسای دراماكان دەكەنەوە لە ئەنجامدا كێشەی خێزانی و ناپاكی هاوسەری سەر هەڵدەدات و سەردەكێشێت بۆ جیابوونەوە لە نێوان هاوسەرەكان، بۆ چارەسەری ئەمە پێویستە پێش هەموو شتێك بگەڕێینەوە بۆ یاسا لە رێی دانانی یاسایەكی تایبەت بە میدیا و كەناڵەكانی راگەیاندن تاكو بتوانرێت بە پێی یاسا مامەڵە لەگەڵ ئەو كەناڵانە بكرێت كە رۆڵی نەرێنی دەگێڕن لە تێكدانی شیرازەی خێزان و بەبێ فلتەر و وەرگرتنی رای كەسانی پسپۆڕ هەموو جۆرە درامایەك پەخشنەكرێن.
دیمەن محمەد، توێژەی كۆمەڵایەتی، باس لەوە دەكات:” كێشەو دیاردە كۆمەڵایەتییەكان لە نێو كۆمەڵگەی كوردی لەم رۆژگارە دا رۆژ بە رۆژ روو لە زیادبوونن، بەجۆرێك رۆژانە لە رێگای سۆشیال میدیاوە گوێبیستی هەڵكشانی كێشەكان دەبین هەر یەكەو بە پێی پلە بەندی روودانی و بەر بڵاوییان، یەكێك لەو كێشەو دیاردانە زۆر بوونی رێژەی جیابوونەوەی هاوسەرانە لە نێو كۆمەڵگە، كە بریتیە لە جیابوونەوەی دوو مرۆڤ كە گرێبەستێكی پیرۆز لە نێوانیان هەیەو بناغە یەكیان لە سەر دروستكردووە كە خێزانە، لەكاتی هەبوونی كۆمەڵێك هۆكار ئەو بناغە و شێرازە بەرەو لێكترازان و رووخان دە بێتەوە .
ئاماژەشی بەوەدا:” بەداخەوە لەگەڵ كۆتایی هەر ساڵێك و بڵاوكردنەوەی ئامارەكان لەلایەن دادگای باری كەسییەوە، زانینی رێژە كەی كۆمەڵێك پرسیار و تێبینی لە هزری هەر یەكێكمان دروست دەبێت و بەدوای هۆكارەكەی دەگەڕێین هۆكاری زۆر هەن بۆ دروستبوونی ئەو حاڵەتە وەك هۆكاری ماددی، دەستێوەردانی دەرەكی، لێكتێنەگەیشتن و كەمی ئاستی هۆشیاری خێزانی و هاوسەری نێوان دوو هاوسەرەكە، چاولێكەریش هۆكارێكی دیكەیە، هۆكارێكی تریش كە ئێمە پەنجەی دەخەینە سەر بوونی فیلمە بیانییە دۆبڵاژكراوەكانە كە بوونەتە هۆكارێكی بینراوی روودانی جیابوونەوە بەجۆرێك بێ سانسۆڕ چوونەتە نێو كۆڕ و كۆبوونەوەكانی گشت خێزانیك بەبێ گوێدانە ئاستی تەمەن و گونجاوی رووداوەكان و هەڵسوكەوتی كارەكتەرەكانی نێو فیلمەكان لەگەڵ داب و نەریت و ریتمی ژیان و نەریتی كۆمەڵگەكەمان ئەوەش كاریگەری خراپی لەسەر پەیوەندییەكانی نێو خێزان دەبێت لە رووی خۆشەویستی و سۆز و پابەندبوون بە پیرۆزییەكانی ئەو پەیوەندییەی لەنێوان دوو هاوسەردا هەیە، بە جۆرێك زۆر جار لایەنێك لە لایەنەكان بەهۆی لاساییكردنەوەی رۆڵی كارەكتەرەكان رووبەڕووی داواكاری و ئەركی قورس بوو سەر لایە نەكەی تر دەبێتەوە ، هە روەها خیانەتی هاوسەرگیری لای ئاسایی دەبێت و هانای بۆ دەبات لە پێناو پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەی لە نێو ماڵەكەیدا هەیەو زۆر جار سەرسامی یەكێكیان بە كارەكتەرێكی نێو فیلمەكان ئیرەیی لەدڵ و دەروونی لایەنەكەی تر دروست دەكات و لە ئەنجامدا پیرۆزی ئەو نەریتە جوانەی لەگرێبەستی دروستبوونی بناغەی پێكەوەنانی ژیان هەیەتی لە دەستی دەدات و لە ئەنجامی بەردەوامی كێشەو لێكتێنەگەیشتن شیرازەی خێزانەكە تێكدەچێت و بەرەو بڕیاری كۆتایی دەچن كە جیابوونەوەیە.
گووتیشی:”پێویستە لەسەر لایەنی پەیوەندیدار سنوورداركردن و نەهێشتنی ئەو دیاردەییە سانسۆرێك لە سەر پەخشكردنی ئەو فیلمانە دابنێت و بەڕاویژ لەگەڵ پسپۆڕانی كۆمەڵایەتی و پەروەردەیی و دەروونی چەندین توێژینەوە و راپرسی ئەنجام بدات بۆ بینینەوەی رێگە چارەی بە دیلی ئەو فیلمانە و گەڕاندنەوەی سەنگ و پیرۆزی پەیوەندی و گرێبەستی هاوسەرگیری خێزانی كوردی”.
